Οι πανελλαδικές εξετάσεις ως καθρέφτης της εθνικής στρέβλωσης

Αν έμπαινε κανείς πριν από μερικές δεκαετίες στην κατάψυξη και ξυπνούσε σήμερα, έκπληκτος θα ανακάλυπτε τη θαυμαστή ακινησία του χρόνου στην ελληνική εκπαίδευση. Θα έβλεπε το σχολείο να παραμένει εξεταστικό κέντρο, τη διαδικασία εισαγωγής στις ανώτατες και ανώτερες σχολές αναλλοίωτη και το όλο εκπαιδευτικό γίγνεσθαι ολοένα και περισσότερο υποταγμένο να υπηρετεί το γκραν φινάλε των πανελλαδικών. Δεκαετίες αργότερα θα ξυπνούσε και θα ένιωθε απόλυτα σύγχρονος, σαν να μην είχε περάσει μέρα από τότε που θρησκευτικές παρακλήσεις τελούνταν σε ιερούς ναούς υπέρ επιτυχίας των υποψηφίων.

Οι πανελλαδικές τοποθετούνται στην κατηγορία του συλλογικού τραύματος. Είναι η εμπειρία που κανείς δεν θα ήθελε να ξαναζήσει. Γιατί δεν είναι απλώς οι πιο ρηχές, στείρες και άνευ ουσιαστικού γνωστικού αντικρίσματος εξετάσεις. Είναι μια δοκιμασία υπαρξιακής τάξης για τους εξεταζόμενους, μέσα από την οποία νιώθουν πως αποτιμάται η συνολική τους αξία ως ανθρώπων, τίποτε δηλαδή πιο αντιπαιδαγωγικό και καταστροφικό συνάμα. Είναι κάτι σαν εθνικά καλλιστεία όπου μέσα από την πιο διεστραμμένη γνωστικά και εκπαιδευτικά διαδικασία, μπαίνει η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στους «επιτυχημένους» και τους «αποτυχημένους».

Το χειρότερο είναι ότι η επιτυχία δεν αφορά καν ένα αληθινό όνειρο, μια στόχευση κοντά στις γνήσιες δεξιότητες και επιθυμίες της πλειονότητας των νέων ανθρώπων, αλλά αφορά την επιτυχία καθ’ εαυτήν, ανεξαρτήτως αν η σχολή εισαγωγής ενδιαφέρει τον υποψήφιο. Από αυτή την πρώιμη, καθοριστική φάση ζωής, εθίζονται οι νέοι σε αξίες κίβδηλες. Το κορυφαίο, όμως, αμάρτημα που διαπράττεται είναι η στρεβλή σχέση με τη γνώση που αυτό το εκπαιδευτικό σύστημα εμπεδώνει, η απομάκρυνση από την υγιή, χαρούμενη επαφή με τη μάθηση. Οση πολιτική καινοτομίας και να δρομολογηθεί, τι καινοτόμο μπορεί να προκύψει αν δεν υποστηρίζεται από έναν τρόπο σκέψης που έχει καλλιεργηθεί στο σχολείο;

Επιπροσθέτως, η σχολική ύλη παραμένει αδιανόητα καθηλωμένη, προϊόν συμβιβασμών με τα συντηρητικότερα κομμάτια της κοινωνίας. Βιβλία απολαυστικά σαν το «Αρχαίοι Ελληνες φιλόσοφοι» που έγραψαν για τη Μέση Εκπαίδευση οι εξαίρετοι Β. Κάλφας και Γ. Ζωγραφίδης υπό την εποπτεία του αείμνηστου Δ.Ν. Μαρωνίτη, δεν έφτασαν ποτέ στις σχολικές αίθουσες. Την ίδια ώρα, σε μια κοινωνία που βράζει από την έμφυλη βία, με τις γυναικοκτονίες να εκτοξεύονται κάθε χρόνο, η σεξουαλική αγωγή παραμένει εξοστρακισμένη από το σχολικό πρόγραμμα, καθώς η Εκκλησία έχει τον τελευταίο λόγο για την εκπαίδευση. Ο σεβασμός, η ισότητα φύλων και φυλών μαθαίνονται. Πού θα εμπεδωθεί η κουλτούρα της συναίνεσης –πολλώ δε μάλλον σε μια εποχή ακραίας έκθεσης των εφήβων στο διαδικτυακό πορνό και την τυπολογία ρόλων που αυτό κανονικοποιεί– αν όχι μέσα στο σχολείο;

Κοιτάζεις το σκανδιναβικό εκπαιδευτικό μοντέλο και αναρωτιέσαι αφού έχει ανακαλυφθεί ο τροχός, γιατί φορτωνόμαστε τόση άχρηστη πληροφορία με τόσο άχαρο τρόπο; Δείξε μου το σχολείο σου να σου πω ποιος είσαι. Εκεί σπέρνεις ό,τι κρίνεις σημαντικό να καρπίσει. Σχολική ύλη και πανελλαδικές αποτυπώνουν το εγχώριο αξιακό σύστημα. Κάθε Ιούνιο νιώθω συμπόνια για τους υποψηφίους και τον ίδιο κόμπο στο στομάχι που είχα πριν από δεκαετίες στη θέση τους.

* καλλιτέχνις