Οι κήποι του Ομήρου

Ο κήπος του βασιλιά των Φαιάκων Αλκίνοου έξω από την αυλή του παλατιού.

Μηλέαι ἀγλαόκαρποι, συκέαι τε γλυκεραὶ.

Απ` όλα έχει ο μπαξές.

Παροιμία: Αμπέλι του χεριού σου, συκιά του κυρού σου κι ελιά του παππού σου.

Theodore Roethke: Βαθιά στις ρίζες τους όλα τα δέντρα φυλάνε το φως.

Άντον Τσέχωφ: Έρχεται ο καιρός που τα δέντρα είναι γυμνά. Πρέπει να μάθουμε να περιμένουμε την εποχή που θα καρπίσουν και θα δρέψουμε καρπούς.

Hanna Rion: Το ύψιστο δώρο του κήπου είναι η αναγέννηση των πέντε αισθήσεων.

Ομήρου Οδύσσεια, ραψωδία η`, 112 – 134.

ἔκτοσθεν δ’ αὐλῆς μέγας ὄρχατος (2) ἄγχι θυράων

τετράγυος· περὶ δ’ ἕρκος ἐλήλαται ἀμφοτέρωθεν.

ἔνθα δὲ δένδρεα μακρὰ πεφύκασι τηλεθάοντα,

ὄγχναι καὶ ῥοιαὶ καὶ μηλέαι ἀγλαόκαρποι

συκέαι τε γλυκεραὶ καὶ ἐλαῖαι τηλεθόωσαι.

τάων οὔ ποτε καρπὸς ἀπόλλυται οὐδ’ ἀπολείπει

χείματος οὐδὲ θέρευς, ἐπετήσιος· ἀλλὰ μάλ’ αἰεὶ

ζεφυρίη πνείουσα τὰ μὲν φύει, ἄλλα δὲ πέσσει.

ὄγχνη ἐπ’ ὄγχνῃ γηράσκει, μῆλον δ’ ἐπὶ μήλῳ,η 120

αὐτὰρ ἐπὶ σταφυλῇ σταφυλή, σῦκον δ’ ἐπὶ σύκῳ.

ἔνθα δέ οἱ πολύκαρπος ἀλῳὴ ἐῤῥίζωται,

τῆς ἕτερον μέν θ’ εἱλόπεδον λευρῷ ἐνὶ χώρῳ

τέρσεται ἠελίῳ, ἑτέρας δ’ ἄρα τε τρυγόωσιν,

ἄλλας δὲ τραπέουσι· πάροιθε δέ τ’ ὄμφακές εἰσιν

ἄνθος ἀφιεῖσαι, ἕτεραι δ’ ὑποπερκάζουσιν.

ἔνθα δὲ κοσμηταὶ πρασιαὶ παρὰ νείατον ὄρχον

παντοῖαι πεφύασιν, ἐπηετανὸν γανόωσαι.

ἐν δὲ δύω κρῆναι ἡ μέν τ’ ἀνὰ κῆπον ἅπαντα

σκίδναται, ἡ δ’ ἑτέρωθεν ὑπ’ αὐλῆς οὐδὸν ἵησιη 130

πρὸς δόμον ὑψηλόν, ὅθεν ὑδρεύοντο πολῖται.

τοῖ’ ἄρ’ ἐν Ἀλκινόοιο θεῶν ἔσαν ἀγλαὰ δῶρα.

ἔνθα στὰς θηεῖτο πολύτλας δῖος Ὀδυσσεύς.

αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ πάντα ἑῷ θηήσατο θυμῷ,

Απέξω από την αυλή εκεί κοντά στις θύρες, κήπος τρανός απλώνεται, τέσσερα πλέθρα πιάνει, κι όλος περιστοιχίζεται με μάντρα από πέτρες. Δέντρα ψηλά και θαλερά εδώ υπάρχουν πλήθος, και να εδώ οι αχλαδιές και οι ροδιές παρέα και οι μηλιές οι εύμορφες με τα χρυσά τα μήλα. Να και συκιές με τα γλυκά τα σύκα τα μελένια, να κι οι ελιές οι ξανθουλές σε πλήρη ανθοφορία. Εδώ καρπός δεν χάνεται ολοχρονίς του χρόνου άλλοι καρποί ειν` έτοιμοι κι άλλοι ωριμάζουν και δεν υπάρχει εποχή καρπούς να μην μαζέψεις. Γεννά καρπούς ο άνεμος , του Ζέφυρου η αύρα. Φρούτα ειν` έτοιμα πολλά και άλλα ωριμάζουν. Αχλάδι τρως κι άλλο ανθεί, μήλο και άλλο μήλο, τρως το σταφύλι κι άλλο ανθεί, σύκο πάνω στο σύκο. Ακόμα πολύ στάφυλο αμπέλι εκεί ριζώνει που δίπλα για το στέγνωμα των σταφυλιών στον ήλιο, έχει μεγάλο οψιγιά (1) σώπατο σαν αλώνι. Άλλα σταφύλια ειν` έτοιμα να τρυγηθούνε τώρα και άλλα είναι στην ώρα τους να πατηθούν για μούστο. Ακόμα έχει άγουρα σταφύλια , αγουρίδες, και άλλα είναι στον ανθό και άλλα παίρνουν χρώμα, πολλές οι ποικιλίες τους κοσμούν τον αμπελώνα. Στις άκρες τους τα κλήματα έχουν πρασιές περίσσιες διάφορες και λογής λογής με τάξη φυτεμένες, κατάχλωρες και θαλερές που ολοχρονίς φουντώνουν. Στον κήπο μέσα δυο πηγές πλούσιες βρυσομάνες δίνουν τα γάργαρα νερά η μία στο περβόλι κι άλλη υπόγεια κυλά κάτω απ` το κατώφλι και τα νερά της οδηγεί προς το λαμπρό παλάτι απ` όπου έπαιρναν νερό κι όσοι πολίτες θελαν.

Τέτοια οι θεοί χαρίσανε λαμπρά τ` Αλκίνοου δώρα,

Στάθηκε κεί ο πολύπαθος, ο μέγας Οδυσσέας. Θαύμαζε κι από θαύμαζε το κάθε τι τριγύρω και σαν το μάτι χόρτασε πέρασε το κατώφλι και μπήκε στου Αλκίνοου τα λαμπερά παλάτια.

Σχόλια, σημειώσεις.

(1), Οψιγιάς είναι η επίπεδη ( σώπατη) επιφάνεια όπου απλώνονται τα σταφύλια για να «ψηθούν» στον ήλιο και να γίνουν σταφίδα.

-Δεκάδες δέντρα και φυτά αναφέρει ο Όμηρος στα έπη του. Μιλά και για την καλλιέργεια, την ανατομία, την φυσιολογία, την συγκομιδή, τα χρώματα και τη νοστιμιά των καρπών.

-Στο συγκεκριμένο απόσπασμα, Οδύσσεια, ραψωδία η`, 112 – 134, αναφέρει αχλαδιές, ροδιές, μηλιές, συκιές, ελιές, διάφορες ποικιλίες αμπελιών..

– Δεν υπάρχει εποχή καρπούς να μην μαζέψεις, μας λέει για τον κήπο ο Όμηρος. Υπάρχουν ακόμα τέτοιοι «μερακλίδικοι» κήποι όπου μπορείς να έχεις καρπούς όλο το χρόνο. Τα υπέροχα γλυκά καλοκαιριάτικα φρούτα, τα φθινοπωρινά με τις λεπτές γεύσεις, τα χειμωνιάτικα με τις ελαφρά ξινές αλλά πολύ νόστιμες γεύσεις και τα ανοιξιάτικα με τις θαυμάσιες μυρωδιές.

– Ο Οδυσσέας πριν μπει στο παλάτι του Αλκίνοου θαυμάζει και «μελετά» τον κήπο που απλώνεται ακριβώς έξω από την αυλή του ανακτόρου και καλύπτει μεγάλη επιφάνεια γης ( τετράγυος). Αποθαυμάζει τις ποικιλίες και λέει : Γεννά καρπούς ο άνεμος , του Ζέφυρου η αύρα. Φρούτα ειν` έτοιμα πολλά και άλλα ωριμάζουν. Αχλάδι τρως κι άλλο ανθεί, μήλο και άλλο μήλο, τρως το σταφύλι κι άλλο ανθεί, σύκο πάνω στο σύκο. Ακόμα πολύ στάφυλο αμπέλι εκεί ριζώνει.

-Το πλήθος των διαφόρων δέντρων έχει να κάνει με την μοναδική «ναυτοσύνη» των Φαιάκων και τον γρήγορο στόλο τους. Πήγαιναν παντού και μάθαιναν πολλά για φυτά, δέντρα, ζώα.. Τόσο φιλοπρόοδοι πολίτες άξιζαν ένα τέτοιο παραδείσιο κήπο.

(2), LIDDELL & SCOTT,Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, ὄρχᾰτος, ὁ (ὄρχος), σειρά από δέντρα ή φυτά στην Ιλιάδα του Ομήρου. Ως περιληπτικό ουσιαστικό, κήπος, στην Οδύσσεια του Ομήρου.

1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

2*. Στις αγαπημένες εξαδέλφες Μάρω και Βαγγελιώ που μεγαλώσαμε μαζί στου Μπρούμη, δίπλα στα μπεντένια του Μεγάλου Κάστρου και στον κήπο με τις βερικοκιές, τις ροδιές, τις μπουρνελιές και τις μπανανιές.