Νέοι ορίζοντες για την Ανώτατη Εκπαίδευση – Επιστροφή στο μέλλον

Τις τελευταίες ημέρες έχει μονοπωλήσει την επικαιρότητα στα εκπαιδευτικά πράγματα το σχέδιο νόμου «Νέοι Ορίζοντες στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: Ενίσχυση της ποιότητας, της λειτουργικότητας και της σύνδεσης των ΑΕΙ με την κοινωνία και λοιπές διατάξεις». Είμαι και εγώ ένας από τους πολλούς εργαζόμενους στον χώρο των Πανεπιστημίων που αγκομαχά να διαβάσει τις 400 και πλέον σελίδες του και τα 340 άρθρα του για να αντιληφθεί τι αλλάζει στα Πανεπιστήμια με το νέο σχέδιο νόμου.

Από την πρώτη κιόλας ανάγνωση το μάτι πέφτει αναπόφευκτα στα εντεκαμελή Συμβούλια Διοίκησης, τα απαρτιζόμενα από πέντε εξωτερικά μέλη –«προσωπικότητες» ευρείας αποδοχής– που θα χαράξουν τους «νέους ορίζοντες» για τα Πανεπιστήμια. Αυτά τα Συμβούλια Διοίκησης είναι πρακτικά το παντοδύναμο διοικητικό όργανο του νέου Πανεπιστημίου. Θα αποφασίζουν για ακαδημαϊκά θέματα, για τα εκλεκτορικά, για τα γνωστικά αντικείμενα των πανεπιστημιακών. Τα μέλη του Συμβουλίου, μεταξύ αυτών και οι «προσωπικότητες» ευρείας αποδοχής που μπορεί να μην ξέρουν τι είναι γνωστικό αντικείμενο, θα διαχειρίζονται τα οικονομικά των Πανεπιστημίων και θα έχουν πολύ μεγαλύτερη εξουσία από τα μέλη της Συγκλήτου.

Θα μπορούν επίσης να ορίζουν τον πρύτανη και μέσω αυτού τους αντιπρυτάνεις. Παράλληλα με τη μελέτη του νομοσχεδίου διάβαζα και την επιστολή της υπουργού προς τα μέλη ΔΕΠ που δεν απευθύνεται σε όλους τους συναδέλφους. Τουναντίον επιλέγει να απευθυνθεί σε αυτούς που θέλουν να βγάζουν λεφτά χωρίς πλαφόν από αμειβόμενα προγράμματα, που θέλουν να μείνουν ισόβιοι διευθυντές μεταπτυχιακών προγραμμάτων για ευνόητους λόγους, σε αυτούς που θέλουν να λείπουν πιο πολλές ημέρες από το Πανεπιστήμιο τον χρόνο – έως και 100 ημέρες τούς επιτρέπει το νέο σχέδιο νόμου.

Προχτές το βράδυ, ύστερα από τρεις ώρες συνεχούς μελέτης, με πήρε το ξημέρωμα. Κάποια στιγμή αισθάνθηκα κόπωση και είπα να κοιμηθώ. Εκλεισα τα μάτια μου και είδα αμέσως ένα όνειρο. Ημουν, λέει, στο αμφιθέατρο και δίδασκα ένα από τα μαθήματά μου. Ξαφνικά εμφανίστηκε μπροστά μου ο Dr. Emmett με το DeLorean από το Βack to the future και μου λέει: «Γεια σου Αντώνη, έλα να πάμε μια βόλτα στο μέλλον, νομίζω ότι σε ενδιαφέρει».

Μπήκα χωρίς δισταγμό στο DeLorean –από μικρός γοητευόμουν με τα ταξίδια στον χρόνο– και βρεθήκαμε στη Σύνοδο Συμβουλίων Διοίκησης εν έτει 2042. Επιφανή εξωτερικά μέλη των Συμβουλίων Διοίκησης πολλών Πανεπιστημίων ήταν εκεί. Ο κ. Εφοπλιστόπουλος, μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Πανεπιστημίου Πειραιά, που δραστηριοποιείται στη ναυτιλία, στις επιχειρήσεις των μέσων μαζικής ενημέρωσης και στη διοίκηση ποδοσφαιρικών ομάδων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ο κ. Ομαδάρας, μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και δήμαρχος Βόλου, ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και πολλοί άλλοι. Ρωτώντας κάποιους που παρευρίσκονταν στη σύνοδο έμαθα πολλά. Ο κ. Εφοπλιστόπουλος, ως μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης, είχε χρηματοδοτήσει τη λειτουργία μέσου μαζικής ενημέρωσης του Πανεπιστημίου, το οποίο διαφήμιζε συχνά-πυκνά όλες τις αγαθοεργίες και επιχειρηματικές δραστηριότητές του.

Ο κ. Ομαδάρας συνέβαλε στη διαμόρφωση των γνωστικών αντικειμένων και των προγραμμάτων σπουδών του Τμήματος Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Βόλου σε θέματα διαχείρισης υδάτων και σκουπιδιών, εισάγοντας «καλές πρακτικές» που έχει υιοθετήσει ο δήμος. Ο δε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης είχε συμβάλει στην εκ βάθρων αναδιάρθρωση των προγραμμάτων σπουδών του Τμήματος Βιολογίας αντικαθιστώντας την παρωχημένη Θεωρία της Εξέλιξης του Δαρβίνου με τη θεωρία του ευφυούς σχεδιασμού. Το ίδιο είχε εισηγηθεί ως μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης και για τα γνωστικά αντικείμενα του εν λόγω τμήματος.

Κοσμήτορες του ΕΜΠ εξηγούσαν πως οι νέες διατάξεις του αναθεωρημένου νόμου «Διαστημικοί ορίζοντες για την Ανώτατη Εκπαίδευση-2042» επιτρέπουν την αντικατάσταση των αντιπρυτάνεων, που ούτως ή άλλως δεν εκλέγονται εδώ και 20 χρόνια, με λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης «Your vice-rector» της Microsoft, στελέχη της οποίας είναι μέλη στο Συμβούλιο Διοίκησης του ΕΜΠ.

Δεν πίστευα σε αυτά που άκουγα. Για να μην αποκαλυφθεί η ταυτότητά μας, ο Dr. Emmett με έβαλε άρον άρον στο DeLorean και με μετέφερε σε ένα πανεπιστημιακό τμήμα της πρωτεύουσας. Εντός του πανεπιστημιακού χώρου αντίκρισα κυρίως αστυνομικούς και ανθρώπους που μιλούσαν σε γλώσσες που δεν καταλάβαινα. Προσπαθώντας να μάθω πού είναι οι φοιτητές, πήγα στο κυλικείο να πάρω έναν καφέ και άρχισα τις ερωτήσεις στους εργαζόμενους. Με ενημέρωσαν ότι οι φοιτητές δεν έρχονταν πλέον συχνά στο Πανεπιστήμιο για δύο λόγους.

Αφ’ ενός με την παρουσία της αστυνομίας είχαν αυξηθεί τα περιστατικά φοιτητών που συλλαμβάνονταν από την πανεπιστημιακή αστυνομία και αντιμετώπιζαν πειθαρχικές διώξεις με κίνδυνο τη διαγραφή τους. Αφ’ ετέρου, τα περισσότερα τμήματα αξιοποιούσαν τις υποδομές τους για τα υψηλών διδάκτρων ξενόγλωσσα προπτυχιακά προγράμματα, ενώ οι Ελληνες προπτυχιακοί φοιτητές ενθαρρύνονταν να παρακολουθούν εξ αποστάσεως ήδη μαγνητοσκοπημένες διαλέξεις προηγούμενων ετών ανεβασμένες στο youtube. Με αυτόν τον τρόπο απέφευγαν και την οποιαδήποτε αλληλεπίδρασή τους με την πανεπιστημιακή αστυνομία, η οποία ήταν ο φόβος και ο τρόμος, ειδικά για φοιτητές του τέταρτου έτους που αντιμετώπιζαν την απειλή της διαγραφής. Πλέον η διαγραφή φοιτητών ενεργοποιούνταν στα Ν έτη, όχι στα Ν+2 που όριζε παλαιότερος νόμος του 2022.

Εμφανώς σοκαρισμένος ζήτησα από τον Dr. Emmett να επιστρέψουμε αμέσως στο σήμερα, αλλά προς μεγάλη μας έκπληξη, πριν ακόμα καταφέρουμε να επιβιβαστούμε στο DeLorean, μας συνέλαβε η πανεπιστημιακή αστυνομία ως υπόπτους εξωπανεπιστημιακούς παράγοντες.

Η κορύφωση του εφιάλτη με έκανε να πεταχτώ ταραγμένος από το κρεβάτι μου. Ανακουφίστηκα από το γεγονός ότι όλα αυτά ήταν αποκυήματα της φαντασίας μου. Πήγα στην κουζίνα να πιω ένα ποτήρι νερό και αμέσως σκέφτηκα ότι αποκλείεται να έχουμε αυτό το Πανεπιστήμιο σε 20 χρόνια από σήμερα. Δεν θα το επιτρέψουν οι φοιτητές και οι πανεπιστημιακοί, σκέφτηκα, ούτε τώρα ούτε ποτέ.

*Καθηγητής Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής