Η Μονή της Χώρας ως ιδέα και σύμβολο.
Η Μονή της Χώρας ως παγκόσμιο μνημείο ασύγκριτης τελειότητας.
Το καθολικό της Μονής της Χώρας κτίστηκε επί αυτοκράτορα Ηρακλείου (1) τον 7ο αι. Ο τρούλος στηριζόταν σε πεσσούς, υπήρχε τριμερές ιερό, όπως στην Αγία Σοφία Θεσσαλονίκης, και διέθετε πλάγια κλήτη. Το καθολικό μετασκευάστηκε κατά τον 11ο και 14ο αιώνα, στα χρόνια των Παλαιολόγων (2). Λαμπρό μνημείο που δεν υστερούσε σε εσωτερική πολυτέλεια και διάκοσμο από τα παλαιότερα βυζαντινά εκκλησιαστικά κτίσματα. Η Μονή της Χώρας οφείλει τα αξιοθαύμαστα ψηφιδωτά της στον πρωθυπουργό και πνευματικό άνθρωπο της εποχής Θεόδωρο Μετοχίτη (1313), που κάλυψε όλες τις δαπάνες (3). Προστέθηκε στην παλιότερη εκκλησία εξωνάρθηκας αλλά και ένα ταφικό παρεκκλήσιο το οποίο διακοσμήθηκε με έξοχες τοιχογραφίες που διατηρούνται άριστα μέχρι σήμερα.
Η Μονή της Χώρας, γνωστή σήμερα ως Καχριέ Τζαμί υπήρξε Βυζαντινό χριστιανικό μοναστήρι στην Κωνσταντινούπολη. Έγινε Τζαμί τον 16ο αι. Το 1958 έγινε μουσείο αλλά μετά την απόφαση του τουρκικού Ανώτατου Δικαστηρίου το 2019 και την έκδοση ΦΕΚ στις 21 Αυγούστου 2020, μετατράπηκε σε Τζαμί.
Η «πορεία» του κτίσματος στον χρόνο: Χριστιανική εκκλησία, τζαμί, μουσείο, τζαμί.
(1). Ο Φλάβιος Ηράκλειος ήταν αυτοκράτορας από το 610 έως το 641. Κατά τη βασιλεία του η ελληνική γλώσσα έγινε επίσημη γλώσσα του βυζαντινού κράτους. Ο Ηράκλειος εγκατέστησε στο Βυζάντιο νέα δυναστεία που βασίλεψε περισσότερα από εκατό χρόνια.
(2). Η Δυναστεία των Παλαιολόγων βασίλεψε στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία από το 1261 μέχρι την άλωση , το 1453, σχεδόν δύο αιώνες. Οι Παλαιολόγοι ανέκτησαν την Πρωτεύουσα και προσπάθησαν να ανασυστήσουν την Αυτοκρατορία. Όμως οι περασμένες δόξες του Βυζαντίου δεν επανήλθαν ποτέ.
Η τέχνη και η αρχιτεκτονική γνώρισαν την τελευταία τους άνθηση. Αναζητήσεις μορφολογικές, χρωματικές, έρευνες και εφαρμογές νέων τρόπων καλλιτεχνικής έκφρασης, εκλεπτύνσεις, προσέγγιση στην ανθρώπινη κλίμακα, υποβολή, μυστικισμός, πολλαπλότητα αλλά με ενότητα στη σύνθεση, μεγαλειώδεις αγιογραφικές συνθέσεις και ψηφιδωτά χαρακτηρίζουν την αρχιτεκτονική και την τέχνη της παλαιολόγειας περιόδου. ( Το « Βυζαντινό Μπαρόκ» κατά τον Παναγιώτη Μιχελή.).
Στη «συμβασιλεύουσα» Θεσσαλονίκη κατά την παλαιολόγεια περίοδο υπάρχει μια γενική πολιτιστική άνθηση που οφείλεται, εν μέρει, και στην αξιόλογη οικονομική άνοδο. Η πόλη είναι το σημαντικότερο καλλιτεχνικό κέντρο, μετά την Κωνσταντινούπολη, μέσα στον συρρικνωμένο Βυζαντινό κόσμο. Σπουδαία μνημεία αρχιτεκτονικής στην Θεσσαλονίκη κτίζονται στην παλαιολόγεια περίοδο. Είναι υψηλής τέχνης και τεχνικής τόσο που πολλοί ερευνητές μιλούν για Μακεδονική σχολή. Η τέχνη των εικόνων της Θεσσαλονίκης είναι παραπλήσια της αντίστοιχης παλαιολόγειας της Κωνσταντινούπολης.
(3). Τα ψηφιδωτά και τοιχογραφίες στη Μονή της Χώρας είναι πολύ σημαντικά στην ιστορία της παγκόσμιας τέχνης. Το ύφος της περιγραφής και τα εικονογραφικά χαρακτηριστικά που απέδωσαν οι βυζαντινοί καλλιτέχνες σε αυτό το μνημείο θεωρούνται ως η « Βυζαντινή Αναγέννηση ».
-Η Μονή της Χώρας όπως και η Αγία Σοφία υφίσταται πάνω και έξω από τις εφήμερες ανθρώπινες αποφάσεις, τα ανθρώπινα μέτρα, τα ανθρώπινα έργα.
-Η Μονή της Χώρας είναι ιδέα και σύμβολο δίπλα στην Αγία Σοφία. Δεν μπορούν να τη βλάψουν ούτε στο ελάχιστο οι άνθρωποι. Η Μονή της Χώρας όπως και η Αγία Σοφία υπερβαίνει κάθε κατάταξη, ταξινόμηση, περιγραφή, ανάλυση. Όσα και να ειπωθούν είναι λίγα και υποδεέστερα της πραγματικότητας.
-Η Αγία Σοφία και η Μονή της Χώρας ως καλλιτεχνικά, φιλοσοφικά όντα, ανήκουν στην υπερβατικότητα του Θεού, στην ιδιότητα του Θεού να βρίσκεται έξω και πέρα από τον κόσμο. Ανήκουν στην κορυφαία θεϊκή υπέρβαση της ασύγκριτης τελειότητας. Ως έργα τέχνης ανήκουν στην ποίηση που μιλά απευθείας στις ψυχές των ανθρώπων.
Ένας τεκμηριωμένος ορισμός για το Βυζάντιο:
Βυζάντιο ήταν η ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη που εκχριστιανίστηκε και εξελληνίστηκε πλήρως.
* Αρχιτέκτων, Ιστορικός Αρχιτεκτονικής, Ιστορικός Τέχνης.
** Στην Ειρήνη και στον Κωνσταντίνο.
