Ο άγνωστος Λόρενς (της Ιορδανίας) και οι αυτοκρατορίες

Ο γενικά άγνωστος σερ Τζον Γκλαμπ (Glubb) ή Γκλαμπ Μπάσα για τον αραβικό κόσμο, Αγγλος στρατιωτικός και άνθρωπος του Φόρεϊν Οφις και της αγγλικής αποικιοκρατίας και τελικά διοικητής της περίφημης Αραβικής Λεγεώνας της Ιορδανίας, συνεισέφερε με το έργο του το αντίστοιχο του πασίγνωστου Λόρενς (της Αραβίας).

Σε δύο μικρά δοκίμια προσπάθησε να συνοψίσει την ανθρώπινη ιστορία των 4.000 τελευταίων ετών, με τον τίτλο «Το πεπρωμένο των αυτοκρατοριών» (1), στα οποία εκθέτει περιληπτικά τις πιο γνωστές αυτοκρατορίες και τη χρονική τους διάρκεια. Παραθέτω τον κατάλογο του Γκλαμπ:

●Ασσύριοι (859-612 π.Χ.) (247)

●Περσία-Κύρος και απόγονοι (538-330 π.Χ.) (208)

●Ελλάδα-Αλέξανδρος και διάδοχοι (331-100 π.Χ.) (231)

●Ρωμαϊκή Δημοκρατία (260-27 π.Χ.) (233)

●Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (27 π.Χ.-180 μ.Χ.) (207)

●Αραβική Αυτοκρατορία (634-880 μ.Χ.) (246)

●Αυτοκρατορία Μαμελούκων (1250-1517 μ.Χ.) (267)

●Οθωμανική Αυτοκρατορία (1320-1570 μ.Χ.) (250)

●Ισπανική Αυτοκρατορία (1500-1750 μ.Χ.) (250)

●Ρωσία των Ρομανόφ (1682-1916 μ.Χ.) (234)

●Βρετανική Αυτοκρατορία (1700-1950 μ.Χ.) (250)

Ο κατάλογος του Γκλαμπ σταματά εδώ. Στη δεύτερη παρένθεση, η χρονική διάρκεια σε έτη.

Η διάρκεια των αυτοκρατοριών υπόκειται σε επιπλέον διορθώσεις. Καμία αυτοκρατορία δεν αρχίζει και καμία δεν τελειώνει σε έναν συγκεκριμένο χρόνο, αλλά όλες τους είναι ανοιχτές πολυπαραγοντικές διαδικασίες σε πλήρη εξέλιξη. Η έναρξη και η λήξη τους διαθέτουν έναν συμβατικό χαρακτήρα. Υπάρχει μια περίοδος επέκτασης και μια περίοδος παρακμής για την κάθε αυτοκρατορία. Για παράδειγμα, η αυτοκρατορική περίοδος της Ρώμης αρχίζει με την ανάρρηση του Αυγούστου και τελειώνει με τον θάνατο του Μάρκου Αυρήλιου. Και υπενθυμίζω ότι ο κατάλογος δεν είναι πλήρης – εξαιρούνται πολλές άλλες αυτοκρατορίες.

Επιπρόσθετα, η τεχνολογική ισχύς της κάθε αυτοκρατορίας δεν προδικάζει τη χρονική της διάρκεια. Με βάση τον παραπάνω κατάλογο, η χρονική ισχύς της-κατά μέσο όρο- δεν υπερβαίνει τα 250 χρόνια.

Ολες αυτές οι αυτοκρατορίες ήταν μονοπολικές, που ακολούθησαν μια ορισμένη διαδρομή ανόδου, μέσης ηλικίας και αναπόφευκτης καθόδου. Δεν υπάρχει καμία διασφάλιση ότι οι επόμενες -αν θα υπάρξουν καθόλου αυτοκρατορίες- θα είναι μονοπολικές, στον βαθμό που οι μονοπωλιακές καταστάσεις ισχύος προκαλούν ολοένα και μεγαλύτερη αστάθεια.

Απομένει ο κατάλογος αυτός να συμπληρωθεί με έναν ολοένα και μεγαλύτερο αριθμό αυτοκρατοριών, ώστε να είναι εφικτό, στο πλαίσιο ορισμένων παραδοχών, να μπορούμε να έχουμε περισσότερο θεμελιωμένα συμπεράσματα.

(1) στα αγγλικά, το βιβλίο του τιτλοφορείται «The Fate of Empires». Βλέπε και https://en.wikipedia.org/wiki/John_Bagot_Glubb.

* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών