• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    26°C 21.2°C / 26.8°C
    2 BF
    50%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.4°C / 24.8°C
    3 BF
    72%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.9°C / 27.0°C
    3 BF
    69%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    1 BF
    60%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    0 BF
    73%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.8°C / 23.2°C
    1 BF
    86%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    19°C 19.4°C / 19.4°C
    1 BF
    77%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.4°C / 22.4°C
    1 BF
    63%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.8°C / 28.2°C
    3 BF
    55%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 21.2°C / 24.9°C
    2 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.4°C / 24.9°C
    3 BF
    60%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    2 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    3 BF
    64%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.8°C / 21.9°C
    0 BF
    83%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 21.5°C / 25.5°C
    1 BF
    60%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 25.4°C / 25.8°C
    3 BF
    39%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    22°C 20.8°C / 26.0°C
    0 BF
    58%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 23.8°C / 23.8°C
    1 BF
    59%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.7°C / 22.5°C
    1 BF
    93%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    19°C 19.1°C / 19.1°C
    0 BF
    77%

Το λογότυπο «Μου αρέσει» (thumbs up) σε πινακίδα έξω από τα κεντρικά γραφεία του Facebook στο Μένλο Παρκ της Καλιφόρνια

AP Photo/Jeff Chiu, File
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από τα ιστορικά μονοπώλια στις Big Tech

  • A-
  • A+

Σύμφωνα με την Elizabeth Denham, πρώην Information Commissioner της Βρετανίας, το εμπόρευμα (commodity) που παράγεται στο διαδίκτυο είναι τα δεδομένα. Επομένως όσο επεκτείνεται η οικονομία του διαδικτύου τόσο περισσότερο οι εταιρείες που μπορούν να ελέγχουν τα δεδομένα θα αποκτούν δύναμη και θα καθορίζουν την παγκόσμια οικονομία, τις γεωπολιτικές ισορροπίες, τον σύγχρονο πολιτισμό και την ίδια μας τη ζωή. Κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα στο διαδίκτυο παρακολουθείται, καταγράφεται, αναλύεται και χρησιμοποιείται από τις πλατφόρμες για οικονομικούς και όχι μόνο λόγους (Zuboff). Πώς φτάσαμε όμως στο σημείο οι Big Tech (ή GAFAM) πλατφόρμες να θεωρούνται πιο ισχυρές και από τα ίδια τα κράτη και τις δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις;

Η συμβατική θεώρηση προκρίνει την τεχνολογική ανωτερότητα των συγκεκριμένων εταιρειών ως τον βασικό λόγο. Η ανωτερότητα αυτή για κάποιους αναλυτές θεωρείται εν μέρει κατασκευασμένη και συνδέεται με την αποθέωση και μυθοποίηση της τεχνολογικής καινοτομίας (Liu). Κι αυτό γιατί στην πραγματικότητα ένα σημαντικό μέρος των τεχνολογιών αιχμής εξακολουθεί να παράγεται στα δημόσια πανεπιστήμια ή από επιχειρήσεις που καταλήγουν στον έλεγχο των GAFAM εξαιτίας της επιθετικής τους πολιτικής εξαγορών.

H ιστορική προσέγγιση, όμως, της ηγεμονίας των Big Tech αναδεικνύει την παραδοσιακή διαμάχη μεταξύ του κράτους και των μονοπωλίων και πιθανόν να είναι ενδεικτική για το τι θα συμβεί στο μέλλον με τους συγκεκριμένους εταιρικούς κολοσσούς. Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά στη διαδρομή του καπιταλισμού που παρατηρείται η ύπαρξη πανίσχυρων μονοπωλίων και τάσεων συγκέντρωσης της αγοράς.

Οσοι για παράδειγμα έχουν δει την κινηματογραφική ταινία «Η επιστροφή» (Revenant) με τον Λεονάρντο Ντι Κάπριο ίσως θυμούνται ότι το σενάριο συνδέεται με τη δραστηριότητα μιας πολύ ισχυρής επιχείρησης την εποχή εκείνη. Η εταιρεία αυτή (Hudson’s Bay) απολάμβανε το προνόμιο της αποκλειστικής εμπορίας γούνας μετά από απόφαση του βασιλιά της Αγγλίας. Αντίστοιχα, όσοι παρακολούθησαν την τηλεοπτική σειρά Taboo με τον Τομ Χάρντι ίσως θυμούνται ότι η ιστορία αφορά το πανίσχυρο μονοπώλιο της αγγλικής Εταιρείας της Ανατολικής Ινδίας (East Indian Company). Η εταιρεία αυτή συνέβαλε στην επέκταση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, ενώ συνδέθηκε με ιδιαίτερα πρωτοπόρες μεθόδους οργάνωσης της εργασίας για την εποχή.

Η Εταιρεία της Ανατολικής Ινδίας απολάμβανε όλες τις μορφές εξουσίας. Στο όνομα του βασιλιά είχε το δικαίωμα θέσπισης και συλλογής φόρων, ήταν υπεύθυνη για την τήρηση της δημόσιας τάξης και το δικαίωμα να έχει στρατό και να αναλαμβάνει στρατιωτικές επιχειρήσεις. Στις αρχές του 19ου αιώνα είχε συστήσει στρατιωτική ακαδημία στο Σάρεϊ και διέθετε πιο ισχυρό στρατό από τα περισσότερα κράτη.

Και το έκανε αυτό για να ασκήσει τη μέγιστη πράξη επιχειρηματικής βίας στην παγκόσμια ιστορία, όπως τονίζει εμφατικά ο William Dalrymple. Και ήταν η νικηφόρα έκβαση του στρατού αυτού στη μάχη του Πλάσεϊ της Βεγγάλης το 1757 που εγκαθίδρυσε τη Βρετανική Αυτοκρατορία στην Ινδία. Η εταιρεία όμως δεν σταμάτησε εκεί. Μέχρι το 1760 κυριαρχούσε χάρη σε προνομιακές συμφωνίες με τη μοναρχία στο παγκόσμιο εμπόριο, ελέγχοντας τις εμπορικές ροές από την Κίνα μέχρι την Ινδία, τις χώρες της Καραϊβικής και τη Βόρεια Αμερική.

Τα προνόμια όμως αυτά έφεραν και το τέλος της. To 1773 με τον λεγόμενο Tea Act, ο φόρος για την πώληση τσαγιού στις αποικίες (ΗΠΑ) από την εταιρεία ουσιαστικά καταργείται. Αυτό δημιουργεί δυσφορία, με αποτέλεσμα το ξέσπασμα ταραχών στο λιμάνι της Βοστόνης. Η βρετανική Βουλή αντιδρά άμεσα και ψηφίζεται ο νόμος Boston Port Act. Σύμφωνα με αυτόν, το λιμάνι της πόλης θα μείνει κλειστό μέχρι να αποζημιωθεί η εταιρεία από τους κατοίκους της Βοστόνης για τις ζημίες που προκλήθηκαν. Οι άποικοι αρνήθηκαν και σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, τον Απρίλιο του 1775, ξεσπά η Αμερικανική Επανάσταση.

Η πτώση της εταιρείας λειτουργεί πολλαπλασιαστικά, καθώς φέρνει και το τέλος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και άλλων αυτοκρατοριών και τη γέννηση του έθνους-κράτους με πρώτες τις ΗΠΑ. Το τέλος της βέβαια δεν συνεπάγεται το τέλος των μονοπωλίων. Η ειρωνεία της Ιστορίας είναι ότι τα νέα μεγάλα μονοπώλια δημιουργούνται στις ΗΠΑ. Πανίσχυρα επιχειρηματικά συμφέροντα και ένα πολιτικό σύστημα που τα εκτρέφει και τα δυναμώνει αναπτύσσεται σταδιακά.

Και πάλι όμως τόσο η αυτοκρατορία του Ροκφέλερ όσο και τα μονοπώλια στις τηλεπικοινωνίες (Western Union and AT&T Monopoly) συναντούν την αντίδραση του κράτους. Ο ίδιος ο Ροκφέλερ δεν διστάζει να επιστρατεύσει το θρησκευτικό συναίσθημα για να αμυνθεί (Τα μονοπώλια πρέπει να θεωρούνται αποτέλεσμα του νόμου της φύσης και του νόμου του Θεού), αλλά η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου οδηγεί στη διάσπαση του επιχειρηματικού ομίλου του σε 34 εταιρείες (Hartman).

Κομβική εξέλιξη στη μάχη κατά των μονοπωλίων στις ΗΠΑ διαδραματίζει η πολιτική αλλαγή που επήλθε μετά τη Μεγάλη Υφεση. Οι πολιτικές του New Deal θέτουν σε αμφισβήτηση την κυριαρχία των μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων. Ο πολιτικός συσχετισμός δύναμης έχει αλλάξει, η εργατική τάξη αρχίζει να οργανώνεται πιο ενεργά στο συνδικαλιστικό κίνημα και τον Απρίλιο του 1938 ο πρόεδρος Ρούσβελτ στέλνει ένα πολύ ηχηρό μήνυμα στα μέλη του Κογκρέσου: «Κάντε ό,τι χρειάζεται για να μειώσετε τη δύναμη των μονοπωλίων γιατί τα μονοπώλια πληγώνουν τη δημοκρατία και καταστρέφουν θέσεις εργασίας. Τα μονοπώλια είναι σαν τον φασισμό».

Πριν από σχεδόν έναν χρόνο (1 Μαρτίου 2021) οι ηγέτες της Γερμανίας, της Εσθονίας, της Δανίας και της Φινλανδίας έστειλαν ένα αντίστοιχο μήνυμα προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ώστε να μεριμνήσει για την κυριαρχία των Big Tech, η οποία απειλεί την αυτοδυναμία, την ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Αυτή την κατάσταση ηγεμονίας επιδιώκουν να θεραπεύσουν οι ποικίλες δικαστικές αποφάσεις και οι νέες ρυθμίσεις της Ε.Ε., όπως και η προπαρασκευή ρυθμιστικών παρεμβάσεων στις ΗΠΑ με επικεφαλής τον υπεύθυνο για την τεχνολογία και τον ανταγωνισμό στον Λευκό Οίκο, Τιμ Γου, και την πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Εμπορίου, Λίνα Καν.

Μπορούν αυτές οι πρωτοβουλίες να οδηγήσουν στον δημοκρατικό έλεγχο των πλατφορμών και των κολοσσών της τεχνολογίας; Ορισμένοι διαφωνούν (Morozov), ενώ όπως έχει τονίσει και ο Paul Apostolicas στο Harvard Business Review, το πρόβλημα με τη ρύθμιση των Big Tech, συγκριτικά με τα μονοπώλια του παρελθόντος, είναι η επίδραση που έχουν στην καθημερινότητά μας. Ετσι οι πολίτες έχουν πειστεί ότι η ζωή τους βελτιώνεται με τη χρήση ψηφιακών εφαρμογών και εργαλείων, παρ’ όλο που τα προβλήματά τους όχι μόνο παραμένουν αλλά και οξύνονται.

*πρώην υφυπουργός Ψηφιακής Πολιτικής, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Brunel του Λονδίνου

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ειδική, ανάρμοστη και ολέθρια;
Ο κίνδυνος να καταλήξει η φιλόδοξη ευρωτουρκική ατζέντα που προωθεί το Βερολίνο σε ένα χωρίς προηγούμενο φιάσκο αυτοεκπληρούμενης προφητείας είναι ήδη ορατός.
Ειδική, ανάρμοστη και ολέθρια;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προστασία για εργαζομένους ή νεοφιλελεύθερο εργαλείο συμπίεσης των μισθών;
Η ύπαρξη ενός θεσμοθετημένου κατώτατου μισθού από μόνη της δεν επαρκεί, ούτε μπορεί να διασφαλίσει την αξιοπρεπή διαβίωση των εργαζομένων.
Προστασία για εργαζομένους ή νεοφιλελεύθερο εργαλείο συμπίεσης των μισθών;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Χρονικό μιας αυτοπαγίδευσης
H Γερμανία και η Ε.Ε. δεν έχουν άλλη εναλλακτική λύση παρά να συμπλέουν με τις ΗΠΑ, ενώ ταυτόχρονα δεν μπορούν να διαχειριστούν μια διακοπή της ροής του φυσικού αερίου με πρωτοβουλία του Πούτιν.
Χρονικό μιας αυτοπαγίδευσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μεταξύ αφύπνισης και βαθέος ύπνου
Η φαινομενικά ουδέτερη και ρεαλιστική άποψη της «ευρωπαϊκής αφύπνισης» είναι υπέρ το δέον αισιόδοξη. Και είναι καθαρά πολιτική άποψη - όσο κι αν προσπαθεί να το κρύψει.
Μεταξύ αφύπνισης και βαθέος ύπνου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νικητές χωρίς νίκη…
Οι ΗΠΑ και η Δύση φέρουν βαριά ευθύνη για τη νεκρανάσταση του επιθετικού και αναθεωρητικού ρωσικού εθνικισμού.
Νικητές χωρίς νίκη…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η θέση της Ελλάδας στην Ε.Ε. στους θανάτους από κορονοϊό είναι διαφορετική από αυτήν που παρουσιάζει η κυβέρνηση
Στον δείκτη για τη θνητότητα του κορονοϊού, δηλαδή οι θάνατοι από τον ιό ανά 100 κρούσματα, η χώρα μας βρίσκεται σε πολύ χειρότερη θέση ανάμεσα στα κράτη-μέλη της Ε.Ε.
Η θέση της Ελλάδας στην Ε.Ε. στους θανάτους από κορονοϊό είναι διαφορετική από αυτήν που παρουσιάζει η κυβέρνηση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας