Ο ήχος της άδειας κατσαρόλας
Υπό μία έννοια, η πολιτική που εφαρμόζει η κυβέρνηση Μητσοτάκη μοιάζει με τη Lego. Κάθε απόφασή της μοιάζει σαν το πλαστικό κυβάκι της δανέζικης εταιρείας που πρέπει να κουμπώσει στην κατάλληλη θέση για να ολοκληρωθεί το οικοδόμημα. Η αλήθεια είναι ότι στην προσπάθειά της αυτή έχει βρει έναν αναπάντεχο σύμμαχο: την αντιπολίτευση. Αν μελετήσει κανείς τη στάση της στα δυόμισι χρόνια της θητείας του κ. Μητσοτάκη, θα διαπιστώσει ότι εφαρμόζει τη στρατηγική της «κατ’ αποκοπήν» αντιπολίτευσης
Του ΓΙΑΝΝΗ ΣΙΩΤΟΥ*
Πριν από δέκα χρόνια παρακολούθησα το ντοκιμαντέρ του Φερνάντο Σολάνας «Memoria del Saqueo» για την κρίση στην Αργεντινή και τις πολιτικές που οδήγησαν στην εξαθλίωση των φτωχών, στη συρρίκνωση της μεσαίας τάξης, στις ιδιωτικοποιήσεις, στη διάλυση του συστήματος υγείας, στην… Η εικόνα ενός φωτισμένου διαμερίσματος βυθισμένου στη σιωπή, που στην επόμενη σκηνή με τον ξερό ήχο της κατσαρόλας απέκτησε λαλιά, με εντυπωσίασε, αφού σύντομα ο ήχος της άδειας κατσαρόλας έγινε η φωνή του Μπουένος Αϊρες. Τότε το ντοκιμαντέρ ήταν ένα μέτρο σύγκρισης των πολιτικών και μια προφητεία. Ηταν σαν να λέμε πολιτική Αποκάλυψη, που αναγγέλλεται με τον ξερό ήχο της κατσαρόλας.
Με αφορμή την πρόσφατη ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ, το ξαναείδα. Αυτήν τη φορά δεν εντυπωσιάστηκα ούτε από τις πολιτικές ούτε από τον ήχο της κατσαρόλας. Φαίνεται ότι ύστερα από 12 χρόνια συστηματικής προπαγάνδας για τη σημασία της «ανταγωνιστικότητας» και της «εξωστρέφειας», συμβιβάστηκα. Αλλά και η «κατσαρόλα» έπαψε να έχει τη βαρύτητα της προφητείας. Αυτό που με ταρακούνησε, ήταν τα επιχειρήματα των Αργεντίνων πολιτικών και η ομοιότητά τους –σχεδόν ταύτιση– με αυτά που λένε σήμερα οι δικοί μας. Εμοιαζαν τόσο, ώστε κάποια στιγμή αναρωτήθηκα αν οι Αργεντίνοι και οι Ελληνες είχαν τον ίδιο δάσκαλο.
Δεν ξέρω τον δάσκαλο του Φερνάντο ντε λα Ρούα ούτε του υπερυπουργού των Οικονομικών Ντοµίνγκο Καβάγιο. Αυτό όμως για το οποίο είμαι σίγουρος, είναι ότι ο κ. Μητσοτάκης βαδίζει στα χνάρια τους. Ο Ελληνας πρωθυπουργός ίσως είναι ο μοναδικός πρωθυπουργός της Μεταπολίτευσης που ήξερε τι παραλάμβανε, τι θα παρέδιδε και τα βήματα για να το καταφέρει. Ολες οι αποφάσεις που έχει λάβει μέχρι σήμερα, αλλά και αυτές που θα εφαρμόσει, είναι αλληλένδετες όπως οι κρίκοι μιας αλυσίδας. Κάθε μέτρο που εφαρμόζει, συνδέεται με το προηγούμενο και το επόμενο και έτσι μετακινείται ολόκληρη η «αλυσίδα» προς το σημείο που έχει θέσει στόχο. Οι ιδιωτικοποιήσεις των οργανισμών κοινής ωφέλειας, τα ασύδοτα funds άγνωστης προέλευσης και αμφιλεγόμενης πηγής κεφαλαίων, η παραχώρηση σε ιδιωτικά συμφέροντα ζωτικού χώρου στην Παιδεία και στην Υγεία, η εμπλοκή του ιδιωτικού τομέα στον πολιτισμό, η καταστολή, οι σχέσεις με την Εκκλησία, η ασυδοσία των τραπεζιτών, η απροθυμία να ενισχύσει τη ζήτηση, με την ελαστικοποίηση της εργασίας και τους συμπιεσμένους μισθούς, η απροθυμία να αντιμετωπίσει την ακρίβεια μετακυλίοντας το βάρος στους μεγάλους καταναλωτές και παγώνοντας τις χρεώσεις προς τρίτους, ο αποκλεισμός των μικρών επιχειρήσεων από τη χρηματοδότηση, η άρνηση να μειώσει τη φορολογική επιβάρυνση των ασθενέστερων, οι φοροαπαλλαγές στους ισχυρούς, η συμμετοχή των ιδιωτών στην αποκατάσταση των ζημιών από τις φυσικές καταστροφές, η συρρίκνωση του ανταγωνισμού, η χειραγώγηση της κοινής γνώμης, η…, είναι κρίκοι της ίδιας πολιτικής αλυσίδας που μετακινούμενοι φέρνουν τον τόπο πιο κοντά στην Αργεντινή της κρίσης.
Για παράδειγμα, η ιδιωτικοποίηση της ενέργειας είναι αλληλένδετη με την πολιτική που εφαρμόζει για τους φουσκωμένους λογαριασμούς του ρεύματος, η οποία αποβλέπει στο να φορτωθεί το κόστος στους μικρούς καταναλωτές που επωμίζονται την ακρίβεια χωρίς πρόβλεψη για τιμαριθμική προσαρμογή των αμοιβών τους… Με την πολιτική αυτή επιτυγχάνει να αφήσει την αλυσίδα τού «πουλάω και εγγυώμαι τα κέρδη» ανέπαφη.
Κάτι ανάλογο εφαρμόζει και με τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις: Περιορίζει τη ζήτηση συγκρατώντας την αμοιβή εργασίας, διατηρεί την υψηλή φορολογία, προκαλεί πρόβλημα ρευστότητας και αφήνει ανεξέλεγκτους τους τραπεζίτες να κλείνουν τα γκισέ, επιτρέπει διά της μεθόδου της «μη παρέμβασης» στους μεγάλους να αλλοιώνουν τον ανταγωνισμό…
Υπό μία έννοια, η πολιτική που εφαρμόζει η κυβέρνηση Μητσοτάκη μοιάζει με τη Lego. Κάθε απόφασή της μοιάζει σαν το πλαστικό κυβάκι της δανέζικης εταιρείας που πρέπει να κουμπώσει στην κατάλληλη θέση για να ολοκληρωθεί το οικοδόμημα.
Η αλήθεια είναι ότι στην προσπάθειά της αυτή έχει βρει έναν αναπάντεχο σύμμαχο: την αντιπολίτευση. Αν μελετήσει κανείς τη στάση της στα δυόμισι χρόνια της θητείας του κ. Μητσοτάκη, θα διαπιστώσει ότι εφαρμόζει τη στρατηγική τής «κατ’ αποκοπήν» αντιπολίτευσης. Επικεντρώνεται στο θέμα που έχει επιλέξει ο πρωθυπουργός να φέρει στο προσκήνιο, συγκεντρώνει για μερικές μέρες τα πυρά της σ’ αυτό και μετά το αφήνει να ξεχαστεί. Επιδίδεται σε αντιπολιτευτικό «κλεφτοπόλεμο», τη στιγμή που η συμπολίτευση αλώνει το ένα μετά το άλλο τα «οχυρά» που προστατεύουν την κοινωνική συνοχή και εμποδίζουν τις «δυνάμεις της αγοράς» να επιβάλουν συνθήκες οικονομικής και κοινωνικής ζούγκλας.
Η αλήθεια είναι ότι ανάλογη στρατηγική ακολουθεί όλη η ευρωπαϊκή Αριστερά, η οποία με την αποσπασματική τακτική της και την απροθυμία της να επικεντρωθεί στο «δάσος» έχει διαψεύσει τις ελπίδες όλων εκείνων που πίστεψαν ότι θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τη λαιμαργία των ελίτ. Σπουδαίοι αναλυτές τα τελευταία χρόνια προσπαθούν να ερμηνεύσουν το φαινόμενο αυτό.
Η «Monde diplomatique» στο πρόσφατο αφιέρωμα «Γιατί χάνει η Αριστερά» μιλά για «πολιτικό χειμώνα» και για «προοδευτικό στρατόπεδο χωρίς πυξίδα». Ο Φράνσις Φουκουγιάμα στο περίφημο άρθρο του «Η πτώση της μεσαίας τάξης και το μέλλον της Δημοκρατίας» κάνει λόγο για «αποτυχία στη σφαίρα των ιδεών» καθώς «ούτε ένας εκπρόσωπος της Αριστεράς δεν μπόρεσε να διατυπώσει μια λογική ανάλυση του τι συμβαίνει στη δομή των προηγμένων κοινωνιών όταν υφίστανται οικονομικές μεταβολές και να διαμορφώσει μια ρεαλιστική ατζέντα που να δημιουργεί την ελπίδα για την προστασία της κοινωνίας της μεσαίας τάξης».
«Η θεωρητική Αριστερά αντικατέστησε τον μαρξισμό με τον μετα-μοντερνισμό, την πολυ-πολιτισμικότητα, τον φεμινισμό, την κριτική θεωρία και ένα σωρό από άλλες κατακερματισμένες διανοητικές τάσεις, που έχουν μάλλον πολιτισμικό παρά οικονομικό προσανατολισμό», γράφει.
Το σίγουρο είναι ότι όσο παραμένει ανεξήγητη η στρατηγική αυτή, τόσο οι πολιτικές δυνάμεις που ενισχύουν την ανισότητα θα ενισχύονται και θα κατασκευάζουν τετελεσμένα. Σε κάθε περίπτωση όμως, η σιωπή είναι επικίνδυνη γιατί όταν θα ακουστεί –γιατί θα ακουστεί– ο ήχος της κατσαρόλας θα είναι τόσο δυνατός, ώστε να σκεπάζει ακόμα και τις… δικαιολογίες.
*Δημοσιογράφος, συγγραφέας
