«Με συγχωρείτε, δυσκολεύομαι να σας θυμηθώ» αποκρίθηκα στον άγνωστο που με καλημέριζε εγκάρδια· έπρεπε να βγάλει τη μάσκα του για να καταλάβω ποιος είναι. Από τότε που η μάσκα έγινε υποχρεωτική μου έχουν συμβεί κάμποσα αντίστοιχα περιστατικά· δυσκολεύομαι να αναγνωρίσω πολλούς γνωστούς και φίλους τής προ κορονοϊού εποχής -ειδικά όσους έχω να συναντήσω πολύ καιρό- στα τυχαία συναπαντήματά μας σε δρόμους και σε μαγαζιά.
Αντίθετα, τους περισσότερους από τους ανθρώπους που συναναστράφηκα για πρώτη φορά μέσα στην πανδημία, δύσκολα θα τους αναγνώριζα αν τους συναντούσα κάπου τυχαία χωρίς να φορούν τη μάσκα τους. Όταν συστηνόμαστε με κάποιον που έχει σκεπασμένο το μισό του πρόσωπο, ο νους μας προσπαθεί να φανταστεί και να αναπλάσει-αντανακλαστικά κι αυθαίρετα- τα καλυμμένα από τη μάσκα χαρακτηριστικά αυτού του καινούργιου ανθρώπου, συχνά με μικρή επιτυχία. Έτσι αν συμβεί να τον αντικρίσουμε χωρίς αυτήν, αισθανόμαστε έκπληξη από το αναπάντεχο της μορφής του, συνυφασμένη ενίοτε και με μια μικρή δόση αδιακρισίας, όπως όταν βλέπουμε κάποιο απόκρυφο σημείο ενός κορμιού που δεν ήταν προορισμένο για τα μάτια μας.
Πέρα απ’ την επίδραση στην εξωτερική αναγνώριση κάποιου, στη μάσκα που (δεν) φοράμε υποδηλώνονται και στοιχεία της προσωπικότητάς μας. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το γεγονός ότι χρησιμοποιείται ως αξεσουάρ («αυτό το χρώμα δεν ταιριάζει με τα ρούχα μου»), ως δήλωση κοινωνικού στάτους («από πού την αγόρασες αυτή τη μάσκα;») και ταυτότητας («θέλω κι εγώ μια μάσκα του ΟΦΗ»), ως παράγοντας ταξικής διάκρισης («δεν έχω αρκετά χρήματα για να αγοράζω μάσκες υψηλής προστασίας»), ως καλλιτεχνική έκφραση και δημιουργία («ποιος την κέντησε έτσι όμορφα τη μασκούλα σου;»), ως δείγμα οικολογικής συνείδησης («εγώ δεν φοράω μάσκες μιας χρήσης»), ως δήλωση μη συμμόρφωσης («αρνούμαι να φορέσω μάσκα!»), ως αφορμή ανάφλεξης για τους οξύθυμους («βάλτε κύριε τη μάσκα σας, δεν σέβεστε κανέναν εσείς;») και ως μέσο επιβολής ισχύος («όποιος μαθητής δεν φοράει σωστά τη μάσκα του, θα παίρνει απουσία»).
Αν και μας επιβλήθηκε αρχικά ως υποχρεωτικό μέτρο ανάσχεσης της πανδημίας, η μάσκα εντάχθηκε εν τέλει στην καθημερινότητά μας και ως στοιχείο αναγνώρισης και ταυτοποίησης τόσο της εξωτερικής μας εμφάνισης όσο και γνωρισμάτων της προσωπικότητάς μας. «Δείξε μου τη μάσκα σου να σου πω ποιος είσαι» θα μπορούσαμε να παραφράσουμε την παροιμία. Ενδεχομένως, όταν με το καλό εκλείψει απ’ τις ζωές μας, να χρειαστούμε ξανά μια μικρή προσαρμογή στο πώς θα διαβάζουμε τους ανθρώπους γύρω μας χωρίς αυτήν· σίγουρα πάντως δεν αναμένεται να λείψει από κανέναν μας.
■ Το βιβλίο του Λευτέρη Κουγιουμουτζή με τίτλο «Ημερολόγιο Εγκλεισμού» μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος
