Η «κανονικότητα» θα αθροίζεται στις συνέπειες

Από τον 18ο αιώνα έως τις μέρες μας το όπλο ενάντια σε κάθε είδους λάθη ήταν -σύμφωνα με τη θεωρία- η λογική. Και ειδικά στις μέρες μας οι επιστήμες (φυσικές και κοινωνικές) έχουν αναπτύξει μεθόδους προβλέψεων σχετικά με διάφορα ζητήματα που ήταν, είναι και θα συνεχίσουν να είναι σημαντικά για το αύριο και το μακροπρόθεσμο μέλλον. Εκτός από τις προβολές, που ξεκινούν από το πιο καυτό κάστανο, όπως το ΑΕΠ μιας χώρας ή ο παγκόσμιος πλούτος, και εκτείνονται μέχρι τους ρυθμούς εξαφάνισης διαφόρων ειδών από τον πλανήτη και τις μεταβολές της βιοποικιλότητας, έχουν αναπτυχθεί και αρχές προβλεπτικότητας (ή αρχές προφύλαξης, με βάση την ορολογία της Ε.Ε.).

Οι προβολές διαφόρων ευαίσθητων κοινωνικών και οικονομικών δεικτών μαζί με τις αρχές της προφύλαξης αποτελούν σήμερα κοινωνικούς και επιστημονικούς και, λίγο-πολύ, ορθούς ευφημισμούς της λαϊκής σοφίας που υποστήριζε ότι «ο φόβος φυλάει τα έρημα». Που σημαίνει ότι, σε εποχές υψηλής λογικής, εργαλείων και δυνατοτήτων αλλά και ακόμα υψηλότερης αβεβαιότητας, πρέπει να αναλαμβάνονται εύλογες δράσεις και προληπτικά μέτρα για σημαντικά ζητήματα όταν υπάρχει κίνδυνος μεγάλων πιέσεων, εντάσεων ή καταστροφών, ακόμη και όταν για ορισμένες όψεις των καυτών ζητημάτων, τα δεδομένα είναι σχετικά ανεπαρκή. Το τελευταίο του πρωθυπουργού ήταν ξεκάθαρο: «Εχετε μελέτη που να λέει ότι οι εκτός ΜΕΘ διασωληνωμένοι πεθαίνουν; Αν έχετε να τη φέρετε!».

Ως προς τη σοφία της ρήσης «ο φόβος φυλάει…» αρκεί μια υπόμνηση: σήμερα, τα έρημα, ο λαός, ο κόσμος κ.ά. είναι παθητικό έως αδιάφορο και ποτέ -έως σπάνια- κανονιστικό ή ρυθμιστικό υποκείμενο. Με την παραπάνω έννοια ο κόσμος έχει μεν τη δυνατότητα να γκρινιάζει, να διαμαρτύρεται, να διαδηλώνει, να απεργεί ή και να είναι μέλος κάποιου κόμματος (όπως λ.χ. γίνεται με το ΚΙΝ.ΑΛΛ.), αλλά δεν θα ασκεί καμία απολύτως επιρροή στις εξελίξεις και έλεγχο στα πράγματα. Πάντοτε θα υπάρχουν εκπρόσωποι που θα κινούν αντ’ αυτού τις υποθέσεις της «res publica». Στο τελευταίο είχε, μάλλον, δίκιο ο Αλεξίς ντε Τοκβίλ που έλεγε ότι «η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, παρότι απαντά στο βάθος των περισσότερων Συνταγμάτων, βρίσκεται κατά κανόνα σε πολύ μεγάλο βάθος, ήτοι, είναι θαμμένη», και λιγότερο ο μεγαλόστομος πρόεδρος Λίνκολν με το περίφημο «η δημοκρατία είναι η κυβέρνηση του λαού, από τον λαό, για τον λαό…».

Ως προς τις εύλογες δράσεις αρκεί επίσης μια υπόμνηση: αναπτύσσεται μεν η επιστήμη και η λογική, αλλά αναπτύσσεται πάντα εντός συγκεκριμένου κοινωνικού πλαισίου και, άρα, δεν μπορεί να είναι ούτε αντικειμενική, ουδέτερη ούτε απαλλαγμένη από αξίες.

Τούτων δοθέντων, με δεδομένες τις τρέχουσες μεγάλες προκλήσεις, ο κόσμος είναι απροετοίμαστος. Και είναι απροετοίμαστος επειδή οι εκπρόσωποί του είναι απροετοίμαστοι – και το χειρότερο, επειδή οι πολιτικοί ιεραρχούν άλλα πράγματα ψηλά στην ατζέντα τους· κυρίως, τον αυτοθαυμασμό και την ιδιοτέλειά τους.

Το πρόχειρο και αποτελεσματικό εργαλείο που έχουν στη διάθεσή τους είναι το πλασάρισμα μιας «κανονικότητας» η οποία δεν υφίσταται. Το παράδειγμα σήμερα είναι η πανδημική κρίση και το πρόσφατο ήταν η Μεγάλη Υφεση του 2008 και η κρίση χρέους που έπληξε, με σφοδρότητα, την Ελλάδα. Είναι τετριμμένο να ειπωθεί ότι η πανδημία του Covid-19 επιδείνωσε τις προϋφιστάμενες κοινωνικές ανισότητες και ότι έχει δημιουργήσει καινούργιες – όπως και η Μεγάλη Υφεση. Και παρότι η σχέση πανδημίας και αυξουσών ανισοτήτων είναι μετρήσιμη, και όχι μεμονωμένο ιστορικό απότοκο της συγκεκριμένης συγκυρίας (όπως δεν ήταν και η Μεγάλη Υφεση του 2008 και η κρίση χρέους της Ελλάδας το 2010), οι περισσότεροι από την πλευρά της εξουσίας την αρνούνται.

Αγωνίζονται μάλιστα να πείσουν ότι πρόκειται για «κανονικότητα» με τη βοήθεια των φιλοκυβερνητικών μίντια. Ως προς τούτο, υπερασπίζονται το οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο που, τις τελευταίες δεκαετίες, αναδιανέμει σταθερά όλο και λιγότερο πλούτο στα κατώτερα εκατοστημόρια της κοινωνίας, ενώ συσσωρεύει όλο και περισσότερο πλούτο στην κορυφή – στο πάμπλουτο 1%. Με άλλα λόγια, αρνούνται τη λύση του σημαντικότερου προβλήματος, γιατί ζουν από τη μακροημέρευσή του.

Αν η Μεγάλη Υφεση ήταν προειδοποίηση -και δεν έγινε κάτι ως προς τις αιτίες που τη γέννησαν-, αν η κρίση της πανδημίας είναι προειδοποίηση, αν η ενεργειακή φτώχεια είναι κακοξύπνημα των κεκτημένων ενός συστήματος που ζει αυξάνοντας τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, σύμφωνα με την κυβέρνηση, τον Κυριάκο, τον Αδωνι, τον Πλεύρη κ.ά., εμείς προχωράμε σε μια «ανοδική κανονικότητα». Μαζί με το επερχόμενο κύμα λιτότητας που επιλέγει η κυβέρνηση, αυτή η «κανονικότητα» θα αθροίζεται απλά στις συνέπειες. Και μαντέψτε ποιοι θα πληγούν περισσότερο!