Παρακολουθώντας τις πανδημικές εξελίξεις πολλοί αναρωτιούνται τι καλύτερο θα μπορούσε να γίνει για την ανάσχεση και τον έλεγχο της εξάπλωσης της νόσου. Για την ακρίβεια, τι θα μπορούσε να γίνει σε παγκόσμιο επίπεδο που λίγο-πολύ θα καθόριζε με έναν σχεδιασμένο τρόπο τις επιμέρους εθνικές πρωτοβουλίες. Πολλά. Με βάση τις παγκόσμιες κρίσεις του 21ου αιώνα –και όχι τις παλιές, ιστορικές– ο κόσμος θα έπρεπε να ήταν προετοιμασμένος με λειτουργικά συστήματα πρωτοβάθμιας υγείας παντού με αίσθημα κοινωνικής δικαιοσύνης.
Οχι μόνο στις χώρες του πλούσιου Βορρά αλλά και στις αναπτυσσόμενες χώρες και, κυρίως, στις φτωχές χώρες του Νότου. Η προετοιμασία αυτή θα έπρεπε να είναι συντονισμένη και καθοδηγούμενη με διεθνιστική οπτική και βαθύ συναίσθημα αλληλεγγύης. Τέλος –και όχι τελευταίο– θα έπρεπε να γίνει ένας ελπιδοφόρος ανασχεδιασμός του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος και της σχέσης του με την υγεία του παγκόσμιου πληθυσμού – με την έννοια ότι κάθε ανθρώπινη ζωή πάνω στον πλανήτη έχει αξία.
Σε αυτό το τελευταίο, προφανώς, υπάρχει η έννοια της αγοράς, η οποία εις πείσμα των διαχρονικών οπαδών της και παρά τις «αόρατες» εξισορροπητικές της λειτουργίες, παράγει αναποτελεσματικότητες και αστοχίες – ή εν πάση περιπτώσει αυτό που αρκετοί κατ’ ευφημισμόν ονομάζουν αρνητικές εξωτερικότητες με την έννοια ότι επιβάλλουν κάποιο κόστος σε όλους.
Τίποτα από όλα αυτά δεν έχει γίνει. Και δύσκολα θα μπορούσαν να γίνουν γιατί το παγκόσμιο σύστημα πάσχει από την ασθένεια του «παροντισμού». Δεν υπάρχει παρελθόν, και το μέλλον προδιαγράφεται από το τι θα μας πουν τα τρέχοντα στοιχεία, είτε αυτά είναι τα μερίσματα των εταιρειών είτε αυτά είναι οι εθνικοί λογαριασμοί – και σταθερά η προοπτική του κέρδους και η άνοδος του ΑΕΠ.
Παρά το ότι όλοι συμφωνούν πως οι πανδημικές και επιδημικές νόσοι δεν είναι συμβάντα της τυχαιότητας, όλες οι πανδημικές εμπειρίες έχουν δείξει ορισμένα σταθερά μοτίβα. Το κυριότερο, που το ήξεραν πολύ καλά ο Βοκάκιος, ο Nτάνιελ Nτεφόου ή ο Παπαδιαμάντης και το γνωρίζουμε πολύ καλά κι εμείς, είναι ότι οι ιοί πάντα ξεπηδούν από «σκοτεινές» και ποτέ από «πολιτισμένες» μήτρες. Ξεπηδούν από κάτι που είναι ξένο και απόκοσμο για να μας τιμωρήσουν. Για παράδειγμα ο Εμπολα, σύμφωνα με τις σχετικά πρόσφατες γλαφυρές περιγραφές του διεθνούς Τύπου, πάντα έβγαινε ξαφνικά «από τη ζούγκλα», αλλά μετά εξαφανιζόταν το ίδιο γρήγορα «στη ζούγκλα» – την οποία φρόντισαν εκ τούτου να αποψιλώσουν.
Αλλωστε, μαζί με τον Τραμπ, τον Τζόνσον, τον Ζαΐρ Μεσίας Μπολσονάρου, την Ανγκελα Μέρκελ, τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και τη «Madame Inflation» (όπως αποκαλεί τελευταία η γερμανική Bild την πρόεδρο της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ) όλοι ξέρουν ότι ο Covid-19 δραπέτευσε από την Κίνα του Σι Τζινπίνγκ ο οποίος ηγείται ενός λαού νυχτεριδοφάγων και κατσαριδοφάγων και κατά 70% είναι παιδί του Μάο. Για παράδειγμα. ο δικός μας πρωθυπουργός και ο υπουργός Υγείας είναι σίγουροι ότι ο ιός θα επιστρέψει σύντομα «στη ζούγκλα» ή στην Κίνα και θα τον ξεφορτωθούμε, και γι’ αυτό δεν δείχνουν τον προσήκοντα σεβασμό στο σύστημα δημόσιας Υγείας.
Ενα άλλο σταθερό μοτίβο είναι οι πονοκέφαλοι που προκαλούν στις εθνικές κυβερνήσεις οι πανδημικές κρίσεις. Το κυριότερο είναι ότι όλοι είναι απροετοίμαστοι, όπως απροετοίμαστοι είναι και οι πολίτες – παρά τις πρόσφατες εκρήξεις πανδημιών και επιδημιών. Ολοι όσοι είχαν λίγο μυαλό και ανθρωπιά και εμπλέκονταν σε ανάλογες εμπειρίες, φώναζαν ότι «αυτός ο κόσμος θα έπρεπε να αλλάξει τελείως και για πάντα». Ωστόσο, πάντα επικρατούσαν η λογική της περιστολής των δημοσίων δαπανών και η εξυπηρέτηση μιας δημοσιονομικής αποστείρωσης η οποία προωθεί συμφέροντα και κάθε άλλο παρά ενάρετους κύκλους.
Κατά συνέπεια, στην Ελλάδα μην περιμένετε να γίνει κάτι διαφορετικό από αυτό που γίνεται σε ολόκληρο τον κόσμο. Θα σερνόμαστε έτσι, γιατί υπάρχει απροθυμία κατανόησης των παγκόσμιων προβλημάτων, απουσία ετοιμότητας και κυρίως στρατηγικής για την αντιμετώπιση των προκλήσεων. Απλά, οι πανδημικές κρίσεις του 21ου αιώνα εξέθεσαν με οδυνηρό τρόπο την έκταση της άρνησης της πραγματικότητας, μαζί με τη λογική της μεταχείρισης της υγείας ως αγοραίου εμπορεύματος και όχι ως απαράγραπτου ανθρώπινου δικαιώματος στη ζωή. Αλλωστε, η πανδημική κρίση δεν είναι το μόνο ορφανό απέναντι σε εδραιωμένα συμφέροντα.
Είναι η περιβαλλοντική καταστροφή και η άρνηση της κλιματικής αλλαγής, είναι η παγκόσμια μετανάστευση και η δημιουργία των δεξαμενών με σύγχρονους σκλάβους και πολλά πολλά άλλα. Και, βέβαια, πίσω απ’ όλα τα δυσάρεστα, η λογική της συγχρηματοδοτούμενης κυριαρχίας και η κρατούσα ψευδαίσθηση των συνόρων που είναι αδιαπέραστα και αδιαπραγμάτευτα για πάσα νόσο και πάσα μαλακία.
