Με αφορμή τα εννέα χρόνια της «Εφημερίδας των Συντακτών»
Με την έκδοση μιας εφημερίδας προσδιορίζεται από τον εκδότη ο σκοπός και το πρόγραμμά της. Σταχυολογούμε σκοπούς και προγράμματα εφημερίδων του περασμένου αιώνα από τη Λέσβο με τη μακρά παράδοση στον Τύπο.
Από τις δύο πρώτες εφημερίδες που εκδόθηκαν στη Λέσβο το 1909, ο «Μυτιληνιός» δηλώνει ότι «θα νοιάζεται και θα πονή για μόνη την πατρίδα,/ που θέλει αγάπ’ η δύστυχη κι’ άγρυπνη μάνας έννοια». Ενώ η «Σάλπιγξ», «μη φειδόμενοι ούτε δαπανών ούτε κόπων θα εργασθώμεν υπέρ των συμφερόντων της αγαπητής πατρίδος και του έθνους, κρατούντες υψηλά πάντοτε την σημαίαν του γ ε ν ι κ ο ύ κ α λ ο ύ».
Επισημαίνουν ότι θα είναι «μακράν των προσωπικών διαμαχιών ιστάμενοι υπεράνω συμφεροντιδίων χθαμαλών». Στο πρόγραμμά της αναφέρει η σύνταξη της εφημερίδας: «Γνωρίζομεν πόσον βαρύ και επίπονον είναι το έργον το οποίον αναλαμβάνομεν∙ τι θα μας στοιχίση εις μόχθους και πικρίας∙ πόσα θα συναντήσωμεν προσκόμματα εις την ακανθώδη πορείαν μας».
Το 1911 κυκλοφορεί η Λέσβος. Για αυτήν «η πολιτεία μας θα βασίζεται επί της αμεροληψίας και του δικαίου. Θα υπεραμυνώμεθα του καλού και ωφελίμου και θα καταφερώμεθα κατά πάσης αδικίας ή εκτρόπου ενεργείας.
Ουδέποτε θα καταδεχθώμεν να κατέλθωμεν επί του χθαμαλού εδάφους της προσωπικής εμπαθείας. Θα ελέγχωμεν αυστηρότατα τας πράξεις και θα σεβώμεθα τα πρόσωπα. Ο τύπος άλλως τε δεν ανήκει εις ορισμένα άτομα. Ο τύπος ανήκει εις τον Λαόν».
Την ίδια χρονιά κυκλοφορεί ο «Λαϊκός Αγών». Οι εκδότες γράφουν «ευελπιστούμεν ότι θέλομεν ούτω τύχη της δεούσης εκτιμήσεως παρά των εν τη φίλη πατρίδι λαϊκών ιδία τάξεων, των οποίων τα συμφέροντα θα εξυπηρετήση ο “Λαϊκός Αγών”».
Ο «Ελεύθερος Λόγος» (1916), με διευθυντές τους Στράτη Μυριβήλη και Μανώλη Βάλλη, επιθυμεί «να σταδιοδρομήση με την ανεξαρτησίαν του φρονήματος και την παρρησίαν της γνώμης». Δεν ενδιαφέρεται για κέρδη. «Πληρούμεν την ανάγκην αυτήν χωρίς κανένα κερδοσκοπικόν υπολογισμόν, αποβλέποντες εις την εξυπηρέτησιν, και μόνην αυτήν, των εθνικών και τοπικών συμφερόντων», αλλά διευκρινίζει ότι θα συμπορευτεί «με τας αρχάς του Φιλελευθέρου Κόμματος». Ετσι και έπραξε· ήταν φιλοβενιζελική εφημερίδα όπως και οι περισσότερες εφημερίδες της Λέσβου, εκτός δύο-τριών φύλλων.
Η «Καμπάνα» (1923), του Μυριβήλη, εκδίδεται «γιατί κάθε άλλη εφημερίδα είναι δεμένη λίγο πολύ με υποχρεώσεις κομματικές, συμφεροντολογικές, πολιτικές, οικονομικές, ακόμα και αισθηματικές και ότι αυτοί οι δεσμοί είναι τόσοι φραγμοί και τόσες αρνήσεις για τη δουλιά που θέλουμε να δείξουμε». «Είμαστε έξω από όλα τα κόμματα, ανεξάρτητοι ηθικώς και ελεύθεροι συνειδησιακώς. Γιατί σε κανενός τις βρωμιές δεν έχουμε ανεκατευτή». Και το σημαντικότερο: «Είμαστε ο λαός που πληρώνει, και θέλουμε νάμαστε ο λαός που ρωτά και δικάζει».
Ο «Ταχυδρόμος» (1925), των Στράτη Μυριβήλη και Θείελπη Λευκία, δηλώνει «ότι εμφανίζεται ανάλογος προς τας αρίστας προσδοκίας του Λεσβιακού κοινού, το οποίον με τόσην ανυπομονησίαν τον επερίμενε». Επίσης «είνε απολύτως αναγκαίον εις το κάθε τι να εκδηλούται πρωτίστως η θέλησις του τόπου, και με τρόπον έγκυρον. Ο τύπος είνε προωρισμένος να υποκινεί την πρωτοβουλίαν αυτήν και να την διερμηνεύει εγκύρως».
Οταν εκδίδεται ο «Τρίβολος» (1931), από τον Στρατή Παπανικόλα, διαπιστώνει ότι στον τύπο «απάνου απ’ τα κοινά έχουν τεθεί τα ατομικά και τα κομματικά συμφέροντα. Η συνείδηση έγινε τόπι ελαστικό∙ και η αυθάδικη περιφρόνηση της Κοινής γνώμης από μέρος μερικών ισχυρών παραγόντων έχει περάσει τα όρια του ανεκτού».
Κι ενώ «Το Φως» (1934) δηλώνει ότι «θα προσπαθήσωμεν να αποφύγωμεν τας ακρότητας επί των πολιτικών ζητημάτων», είναι η μοναδική φιλογερμανική-ναζιστική εφημερίδα που κυκλοφορούσε στα χρόνια της Κατοχής στη Λέσβο!
Περίπου εκατό χρόνια μετά «Η Εφημερίδα των Συντακτών» βαδίζει στα χνάρια των καλών λεσβιακών εφημερίδων. Υπερασπίζεται το δίκιο των πολιτών, είναι ανεξάρτητη και κυρίως «μοναδικοί εργοδότες [είναι] οι αναγνώστες μας».
* συγγραφέας, διδάκτορας Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας
