Η παντοδύναμη πέτρα στην τραγωδία του Ευριπίδη «Ηρακλείδαι»

Πάντα κινήσαι πέτρον. Ευριπίδου, «Ηρακλείδαι»,1002.

Αλκμήνη: (προς τον Χορό των Αθηναίων)

Αγαπώ την πόλη της Αθηνάς, κανένα κακό δε μπορώ να πω γι` αυτήν. Τούτος όμως, ο Ευρυσθέας, ήλθε στα χέρια μου και κανείς θνητός δεν μπορεί να μου τον πάρει. Στοχεύω σε ψηλότερους στόχους απ` αυτούς που αρμόζουν σε μια γυναίκα και σκοπό έχω τον αφανισμό του Ευρυσθέα. Γι` αυτά δέχομαι οποιαδήποτε κριτική, όμως το έργο μου, το χρέος μου θα το κάνω (την εξόντωση του Ευρυσθέα).

Ω γυναίκα, δεινή, αλλά συγχωρητέα, σε κυριεύει η εκδίκηση, για τις ύβρεις του άνδρα αυτού. Το διακρίνω ξεκάθαρα.

Ευρυσθέας: (προς την Αλκμήνη):

Γυναίκα, με σαφήνεια στο λέω. Δεν θα σε παρακαλέσω ούτε θα σε καλοπιάσω, ούτε την ψυχή μου θα σ` ανοίξω ώστε να θεωρηθώ δειλός ικέτης, για να σώσω τη ζωή μου. Χωρίς να το θέλω μπλέχτηκα σ` αυτή την κατάσταση, αν και ήμουν ανιψιός σου, και από το ίδιο γένος με τον γιο σου τον Ηρακλή. Είτε όμως το επιθυμούσα είτε όχι – είχα να κάνω με θεά- την Ήρα- που με κατακυρίευσε μ` αυτήν την ανίατη νόσο. Έτσι γέμισα εχθρότητα και εμπάθεια για τον Ηρακλή, σ` ένα αγώνα μεγάλο, στον οποίο σοφίστηκα του κόσμου τα τεχνάσματα για να τον εξοντώσω και να του προκαλέσω δυστυχία και πόνο, θλίψη και συμφορά. Όλα αυτά με απασχολούσαν συνέχεια, ακόμα και τη νύχτα σκεφτόμουν τρόπους, για τον όλεθρο του. Σκεφτόμουν συνέχεια πως όταν εξαφανίσω τον θανάσιμο εχθρό μου δεν θα ζω πια με φόβο. Γνώριζα καλά ότι, ο Ηρακλής δεν ήταν ένας αριθμός λέξεων, μια απλή αριθμητική παράταξη λόγων, αλλά ένας πραγματικός, αυθεντικός άνδρας. Αυτός ήταν ο γιός σου, εχθρός μεν, αλλά δεν θα κρύψω και τον θαυμασμό μου γι αυτόν τον χρηστό άνδρα. Όταν απαλλάχτηκα οριστικά απ` αυτόν χρέος μου ήταν να αφανίσω τους συγγενείς του, τους Ηρακλείδες, που τόσο με μισούσαν και τους μισούσα. Αποφάσισα να μην αφήσω πέτρα πάνω στην πέτρα, να μετακινήσω κάθε λιθαράκι για να τους ξετρυπώσω και να τους σκοτώσω. Μ` αυτόν τον τρόπο εξασφαλιζόμουν απέναντι στους ορκισμένους εχθρούς μου. Κανένα δεν θα πείσεις, γυναίκα, ότι και εσύ δεν θα έπραττες τα ίδια αν ήσουν στη θέση μου. Μου είπες και σου είπα, ξέρεις ότι δεν θέλω να πεθάνω, αλλά αν αυτό συμβεί. δεν θα με ένοιαζε καθόλου.

Ευριπίδου, «Ηρακλείδαι», 975- 1017.

Βουλιάζει όποιος σηκώνει τις μεγάλες πέτρες·

τούτες τις πέτρες τις εσήκωσα όσο βάσταξα

τούτες τις πέτρες τις αγάπησα όσο βάσταξα

τούτες τις πέτρες, τη μοίρα μου.

Πληγωμένος από το δικό μου χώμα

τυραννισμένος από το δικό μου πουκάμισο

καταδικασμένος από τους δικούς μου θεούς,

τούτες τις πέτρες.

Γιώργος Σεφέρης, Μυκήνες, Γυμνοπαιδία, Αθήνα, 1936. ( απόσπ.).

Οι μέρες είναι πέτρες.

Οι μέρες είναι πέτρες. Τσακμακόπετρες

που έτυχε νά βρει η μια την άλλη κι έγιναν δυο τρεις σπίθες·

πέτρες του αλωνιού που τις χτυπούν τα πέταλα κι

έλιωσαν πολύ κόσμο,

βότσαλα στο νερό με τα εφήμερα δαχτυλίδια,

πετραδάκια πολύχρωμα και υγρά στ’ ακρογιάλι,

ή λήκυθοι, στήλες που κάποτε σταματούν το διαβάτη.

Οι μέρες είναι πέτρες· σωριάζουνται η μια πάνω

στην άλλη…

Γιώργος Σεφέρης, Τετράδιο Γυμνασμάτων Β`, «Μέρες του 1945- 1951», Οι μέρες είναι πέτρες, 8-10-1946.

Θα υπάρχουν πάντα βράχοι στο δρόμο μας. Αν θα μείνουν βράχοι- εμπόδια, ή θα μεταμορφωθούν σε βράχους- σκαλοπάτια, αυτό εξαρτάται από το πώς θα χρησιμοποιήσουμε τους βράχους. Νίτσε.

Οι πέτρες είναι αμίλητοι δάσκαλοι, επιβάλουν ησυχία στον παρατηρητή τους και όσα πολύτιμα μαθαίνουμε απ` αυτές δεν μπορούμε να τα κοινοποιήσουμε. Γκαίτε.

Η πέτρα πρόσφερε στον άνθρωπο τη γνώση και τον πολιτισμό. Τον συντρόφευε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια κατά τη λεγόμενη Παλαιολιθική εποχή, μερικές χιλιάδες χρόνια κατά τη Νεολιθική εποχή, μέχρι που τον έκανε ικανό να ανακαλύψει τα μέταλλα, πρώτα τον χαλκό έπειτα τον σίδηρο κλπ. Πρόσφερε ο λίθος στην ανθρώπινη εξέλιξη, τα πανίσχυρα σιδηρά εργαλεία τα «λιθουργικά σιδήρια» για να μπορέσει να εξορύξει από την Πεντέλη και να λαξεύσει τα αρχιτεκτονικά μέλη και τα γλυπτά του Παρθενώνα. Ο πολιτισμός βήμα- βήμα με την πέτρα. Τα λίθινα εργαλεία άνοιξαν το δρόμο για την πρόοδο του ανθρώπου στη ζωή αλλά και στην τέχνη. Τα πρώτα όπλα, τα πρώτα κοσμήματα ήταν λίθινα. Όπως η Αφροδίτη αναδύθηκε από το νερό έτσι και ο άνθρωπος αναδύθηκε από την πέτρα και έζησε με την πέτρα. Πέτρα πάνω στην πέτρα.

Λίγα λόγια για την έκδοση « Δια χειρός τέκτονος..», Λιθανάγλυφα προεπαναστατικών εκκλησιών της Αρκαδίας της Μαρίας Τσούπη, του 2021, με φωτογραφίες της Αγγελικής Νικήτα. Η έκδοση συμβάλλει με τον καλύτερο τρόπο στη μελέτη των λιθανάγλυφων αλλά και στην πληρότητα της σχετικής βιβλιογραφίας.

1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

2*. Στον αγαπημένο φίλο Γιάννη Τσιαούση, καθηγητή Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και Πρόεδρο του Δ.Σ. του σωματείου « Άνθη της Πέτρας».