Τα αεροπλανάκια, οικονομικές απάτες που βασίζονται στην απληστία όσων θέλουν εύκολο και γρήγορο χρήμα, ονομάζονται στη διεθνή βιβλιογραφία Σχήματα κατά Ponzi (1), από το όνομα του Ιταλού μετανάστη στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1920, που έπεισε πλήθη κόσμου άπληστων και άσχετων οικονομικά να συμμετάσχουν στο αεροπλανάκι του.
Ο μηχανισμός είναι πολύ απλός. Στις αποκαλούμενες «αγορές» κυκλοφορούν φήμες για μια ατράνταχτη «επένδυση» που προσφέρει υψηλές αποδόσεις με μηδενικό ή ελάχιστο ρίσκο.
Η προσδοκία του εύκολου χρήματος μαγνητίζει πολλούς αφελείς με μηδενικές γνώσεις κλασικής οικονομίας και απύθμενης απληστίας και ηλιθιότητας (σαν τους σταυροφόρους που λεηλάτησαν την Κωνσταντινούπολη εξαιτίας του θεάρεστου έργου τους, με τις ευλογίες του Βενετού δόγη και την έμμεση αποδοχή του Πάπα της Ρώμης) να «επενδύουν» κεφάλαια σε αυτή την πολλά υποσχόμενη «επένδυση».
Οι «αποδόσεις» των «επενδύσεων» αυτών είναι εξωφρενικές, φτάνοντας το επιτόκιο σε 10% σε μηνιαία βάση. Και έτσι, όσο πιο πολλοί μαζεύονται τόσο ευκολότερο είναι να πληρωθούν οι πρώτοι/αρχικοί επενδυτές με αυτές τις εξωφρενικές αποδόσεις, οι οποίοι λειτουργούν ως διαφημιστές (ή καλύτερα ως ντελάληδες) για τις μυθικές αποδόσεις, πείθοντας αρκετούς από τους επόμενους να «επενδύσουν».
Αφού οι αρχικοί «επενδυτές» λειτουργήσουν ως κράχτες, μεγαλώνοντας τη φήμη του σχήματος «αεροπλανάκι», ο επικεφαλής του σχήματος αποφασίζει πότε θα την κοπανήσει εξαφανιζόμενος, αφήνοντας ενεούς τούς κατά προσδοκία επόμενους «επενδυτές». Υπάρχουν πλήθη παραδειγμάτων για την απληστία και την ηλιθιότητα των ανθρώπων-«επενδυτών» (2).
Στα μέσα του 1990 υπήρξε το αλβανικό αεροπλανάκι στην Ελλάδα, όπου Αλβανοί πολύ κοντά στην τότε κρατική εξουσία άρπαξαν 1,2 δισ. δολάρια, που κατατέθηκαν σε τράπεζες της Γενεύης, ενώ ο διασημότερος τέτοιος απατεώνας, ο Bernard Madoff, άρπαξε από «επενδυτές» 65 δισ. δολάρια (ανάμεσά τους και Ελληνες), πληρώνοντάς το με καταδίκη 150 ετών στη φυλακή (όπου και πέθανε).
Οσο για τους σταυροφόρους της 4ης σταυροφορίας και τη Βενετία, είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι η Βενετία και οι ίδιοι άρπαξαν ό,τι άρπαξαν ή ό,τι πρόλαβαν να αρπάξουν, μια που η Βενετία σε λίγες δεκαετίες θα έχει κατακλυστεί από τη θάλασσα, μένοντας μια απλή ανάμνηση και μόνο στην ανθρωπότητα, και τίποτε άλλο.
Οι επίδοξοι «επενδυτές» του σχήματος Ponzi θα μείνουν με τις προσδοκίες τους στο χέρι. Πάντοτε η Ιστορία έχει τον τελευταίο, και αδίστακτο, λόγο.
Ενα πρόσφατο σχεδόν αεροπλανάκι (ή καλύτερα «ελικοπτεράκι») είδαμε στο αεροδρόμιο της Καμπούλ, όπου ο μέχρι τότε αμερικανο-διορισμένος πρόεδρος του Αφγανιστάν έφυγε με ελικόπτερο από εκεί, αφού φόρτωσε 169 εκατομμύρια δολάρια δημόσιου χρήματος στο ελικόπτερο που τον περίμενε για να την κοπανήσει, αφήνοντας εκτός στον διάδρομο 5 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με μαρτυρίες ατόμων που τον φρουρούσαν, προφανώς για πουρμπουάρ σε κάποιους.
Τηρώντας την ονοματοδοσία, θα μπορούσαμε να ονομάσουμε αυτή τη λεηλασία «σχήμα μετα-Ponzi» ή σε απλά ελληνικά, λεηλασία δημόσιου χρήματος ή διαρπαγή κρατικής περιουσίας, προσφιλής τακτική για πολλά άτομα σε πολλές χώρες (όπου μετέχει και η χώρα μας).
(1): Βλέπε https;//en.wikipedia.org/wiki/Ponzi_Scheme
(2): Βλέπε https;//en.wikipedia.org/wiki/List_of_Ponzi_Schemes
*Ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών
