Ο μεταμοντέρνος θεός

Ει θεοί εισί κακοί, ουκ εισί θεοί.

Ευριπίδης, Ιφιγένεια εν Ταύροις

Και καθώς οι περισσότεροι πίστευαν ότι με την έλευση του Διαφωτισμού και της νεότερης εποχής η πολιτική κυριαρχία θα βρισκόταν στα χέρια της πολιτικής και ότι η θρησκευτική πίστη -έστω, στο επίπεδο της κουλτούρας- και η λογική επιστήμη -έστω στη δημόσια σφαίρα- θα είχαν κρατήσει τις μεταξύ τους αποστάσεις (όταν δεν είχαν έρθει σε οδυνηρή ρήξη), ξαφνικά διαπιστώνουν ότι οι δουλειές του θεού διεισδύουν στις δουλειές των ανθρώπων.

Και ενώ οι πάντες, με πρώτη και καλύτερη την κυβέρνηση, όλο το προηγούμενο διάστημα μιλούσαν για τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης κ.λπ. υπονοώντας, μεταξύ άλλων, την ανθρωπογενή (πάντως όχι τη θεϊκή) προέλευση των καταστροφών, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Γιάννης Οικονόμου ανέβασε πίστα.

Στην ερώτηση σχετικά με τις καταστροφές των πλημμυρών στην πυρόπληκτη Βόρεια Εύβοια, παραδέχτηκε ότι «Με τον Θεό δεν μπορεί να τα βάλει κανείς, δυστυχώς. Δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα φυσικά φαινόμενα». Αυτό είπε, κάνοντας «τον στρατηγό άνεμο» να τρέμει μπροστά στην οργή του Παντοδύναμου.

Σε μία χώρα με δύσκολες καταστάσεις, όταν στις ειδήσεις και τις αναλύσεις ακούγεται, αίφνης, η επίκληση του θεού με τις αυθόρμητες φράσεις όπως, «μας τιμωρεί ο Θεός» ή «ο Θεός να βάλει το χέρι του» κ.λπ., κ.λπ. τότε η πίστη παύει να είναι ένα ζήτημα που θα απασχολούσε, για παράδειγμα, μόνον την Ιερά Σύνοδο, τους αρμόδιους θεολόγους ή τους κοινωνιολόγους της θρησκείας.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο αναφοράς, ο ορθολογισμός παύει να αφορά μόνον την επιστήμη. Πίστη και λογική εμπλέκονται σε μια μετανεωτερική σπείρα και αποτελούν ταυτόχρονα ένα πολιτικό θέμα ουσίας που ανοίγεται στη δημόσια σφαίρα και ενσωματώνεται στην κοινωνία.

Στην Ελλάδα υπάρχει ένα ιστορικό που δεν υπάρχει σε καμία άλλη χώρα. Ο θεός καταλαμβάνει στα ανθρώπινα πολύ μεγαλύτερη έκταση από αυτή που κανονικά θα έπρεπε να ανήκει στην κοσμική εξουσία ή στο κράτος. Σε βαθμό που το κράτος, στα δύσκολα, σφετερίζεται τον «θεό» για νομιμοποίηση της κάθε του αποτυχίας. Αυτό έκανε η κυβέρνηση διά του εκπροσώπου της.

Επίσης, ας θυμηθούμε ότι όλοι οι πρωθυπουργοί της Ελλάδας απέπεμψαν τους υπουργούς Παιδείας και Θρησκευμάτων οι οποίοι, για ποικίλους λόγους, δεν ήταν αρεστοί στην Εκκλησία – που σημαίνει, δεν ήταν αρεστοί στους εκπροσώπους του θεού επί Γης.

Επιπλέον, δεν είναι η πρώτη φορά που γίνεται τόσο εύκολα αποδεκτή και αυτονόητη η κουβέντα γύρω από τον θεό στους πολιτικούς, κοσμικούς και επιστημονικούς κύκλους και, κυρίως, στους κύκλους της συντήρησης και της Δεξιάς.

Η Εκκλησία είχε και έχει κάθε συμφέρον να επικροτεί αυτή τη στάση γιατί, λίγο πολύ, νομιμοποιεί την άνεσή της να σφετερίζεται το μεγάλο κομμάτι του «ταμείου» και της πολιτικής διακυβέρνησης. Λόγου χάρη, σήμερα περισσότερο από ποτέ επιτρέπεται να μιλάει κάποιος για τον θεό, καθώς είναι σχεδόν πολιτικά απαράδεκτο να μιλάει για τον ρόλο του κοινωνικού κράτους, τα δημόσια αγαθά, για τον σοσιαλισμό ή την Αριστερά. Τυχαίο; Διόλου.

Από το «η δεξιά του Κυρίου» του μακαριστού Χριστόδουλου στη μάχη των ταυτοτήτων, το «φέρτε πρώτα πίσω την εκκλησιαστική περιουσία και μετά μιλάμε για διαχωρισμό Κράτους-Εκκλησίας» του αρχιεπισκόπου, μέχρι την αξίωση να έχει άποψη η Εκκλησία για το τι θα μαθαίνουν και πώς θα το μαθαίνουν τα παιδιά στο σχολείο, ο θεός είναι παντού στις υποθέσεις της Πολιτείας, σαν ένα είδος υπερόπλου για κάθε σφάλμα, κάθε αμαρτία, δίχως στρατόπεδο ή -καλύτερα- για κάθε στρατόπεδο.

Αυτή η άκρως τοξική αντίδραση δεν είναι προφανώς επινόηση της Αριστεράς ή της συνωμοσιολόγας ευρωλιγουριάς. Είναι κολυμβήθρα του Σιλωάμ και άλλοθι κάθε ελληνόπρεπης πολιτικής «αμαρτίας» η οποία αμέσως ξεπλένεται στον «λόγο περί θεού».

Δεν είναι μόνον οι υπέρμαχοι του κοσμικού κράτους ή η Αριστερά που πιστεύουν ότι ο θεός έχει προ πολλού αλλάξει στρατόπεδο, περνώντας από το πλευρό των φτωχών, των κατατρεγμένων και των απόκληρων στο πλάι των πλούσιων, των προστατευμένων και των ισχυρών.

Δυστυχώς, σήμερα, το αντιλαμβάνονται όλοι όσοι έχουν πληγεί από τις πυρκαγιές, τις πλημμύρες, τους σεισμούς και, κυρίως, από την πάντα παρούσα πανδημία και τη διαχείρισή της.

Αν έχει αποτύχει μέχρι στιγμής η πολιτική να βοηθήσει τους κατατρεγμένους της Γης εν ονόματι της δραστικής βελτίωσης της κατάστασής τους, αυτό οφείλεται στην ισχυρή, συμβολική και καθολικά αποδεκτή επινόηση ενός μεταμοντέρνου θεού που μπορεί να σώζει και καταστρέφει ανθρώπους.

Και όλα αυτά, με τη σφραγίδα της προληπτικής μαγγανείας: μην πέσει ο ουρανός στο κεφάλι μας· μη και μας κάψει ο θεός – ο Ελληνας θεός.