«Επανάληψη μήτηρ πάσης μαθήσεως» συνηθίζουμε να λέμε. Ομως η επανάληψη, χωρίς να έχει μέσα της και μια νέα οπτική ή προοπτική, λειτουργεί, συχνά, εντελώς αντίθετα: ανοίγεις ραδιόφωνο και πέφτεις συνεχώς πάνω στις ίδιες λίστες τραγουδιών, ανοίγεις τηλεόραση και πέφτεις πάλι στις ίδιες ειδήσεις, με τα νούμερα και τους δείκτες μόνο να αλλάζουν.
Ξυπνάς το πρωί, βουρτσίζεις δόντια, τρως πρωινό, φεύγεις για δουλειά. Μηχανικά εργάζεσαι για 8 ώρες, μιλάς με τους ίδιους ανθρώπους για τα ίδια θέματα. Μετά επιστροφή από τον ίδιο δρόμο. Μπάνιο και βόλτα στα ίδια μέρη. Επιστροφή πάλι από τον ίδιο δρόμο. Πλησιάζει η εξεταστική: ανοίγεις τα ίδια βιβλία και πάλι επαναλαμβάνεις τις ίδιες παραγράφους μέχρι να τις μάθεις παπαγαλία. Ανάβεις ραδιόφωνο: τα ίδια τραγούδια. Ειδήσεις: όπως και χθες.
Την επόμενη μέρα: ξυπνάς, φεύγεις, γυρνάς. Και πάλι απ’ την αρχή. Κι έτσι περνούν οι μέρες, οι μήνες, τα χρόνια.
Μεγαλώνοντας, μάθαμε τόσο καλά να παπαγαλίζουμε τις σημειώσεις και τα σχολικά εγχειρίδια, που δεν αφήσαμε χώρο στην άλλη άποψη, στην άλλη οπτική. Αν ξεχνούσαμε, άλλωστε, έστω και ένα «και», χάναμε μία ολόκληρη μονάδα. Μέγα παράπτωμα η μη επανάληψη για το εκπαιδευτικό μας σύστημα.
Και τώρα, παπαγαλίζοντας τις ζωές μας, αντιγράφοντας ο ένας τη ζωή του άλλου στην περίπτωση που νιώθουμε πως έχουμε βγει εκτός της «κανονικής» πορείας (όπως παλιά, όταν ξεχνούσαμε πώς ξεκινούσε η επόμενη παράγραφος), υποδυόμαστε τους επιτυχημένους. Δουλίτσα, σπιτάκι, υπνάκος, βολτίτσες. Ολα υποκοριστικά. Μαθημένοι μέσα στη συνήθεια και τη ρουτίνα μας ότι το «λίγο» δεν είναι τόσο επίπονο όσο το «πολύ». Κι έτσι, από τον φόβο της αποβολής λόγω υπερβολής, μικραίνουμε κι εμείς καθημερινά για να χωρέσουμε ο καθένας στο κλουβάκι του. Πώς αλλιώς, άλλωστε, θα μοστράρουμε καλύτερα τον εαυτό μας ως επιτυχημένοι παπαγάλοι;
Φτιάξαμε χρυσά κλουβάκια και είναι τόσο ωραία διακοσμημένα, με πολύχρωμες γιρλάντες και πρόσβαση στο διαδίκτυο, που δεν βλέπουμε καν ότι η πόρτα τους είναι ανοιχτή. Κάποιοι από εμάς ίσως τύχει να στρέψουν το βλέμμα τους και να δουν ότι η πρόφαση αδιεξόδου δεν υπάρχει. Κάποιοι, λιγότεροι, ίσως βρουν το θάρρος να ξεμυτίσουν και να μάθουν να πετάνε. Ομως, τις περισσότερες φορές, αν ένας απ’ αυτούς μας προτρέψει να πάμε παρέα, βρίσκουμε τις πιο ευφάνταστες δικαιολογίες: «Το φτερό μου είναι στο συνεργείο! Εχω να γυαλίσω τα χρυσά κάγκελα απ’ το κλουβάκι μου! Από Δευτέρα, φίλε μου, ξαναμιλάμε!».
«Επανάληψη μήτηρ πάσης μαθήσεως». Ναι. Αλλά και πάσης φύσεως κιμαδοποιημένης σκέψης, αν αυτό που επαναλαμβάνεται δεν το βλέπουμε πού και πού πιο κριτικά. Ή, όπως το είχε πει πολύ πιο εύστοχα ο Μάνος Χατζιδάκις, «Οταν συνηθίζεις το τέρας, αρχίζεις να του μοιάζεις».
* πολιτική επιστήμονας, τραγουδοποιός
