Για τις οικονομικές φούσκες (bubbles)

Τη φούσκα την αντιλαμβάνονται (όσοι την αντιλαμβάνονται) σαν μια κατάσταση όπου το πηλίκο της διαίρεσης της τρέχουσας τιμής των χρεογράφων διά του κέρδους που αυτό επιφέρει (price/earnings ratio) βρίσκεται σε άνοδο χωρίς να υπάρχει αντίστοιχα ενδεχόμενη αύξηση στα έσοδα.

Οι τιμές στο Χρηματιστήριο και στις κτηματαγορές δεν αυξάνονται εξαιτίας λογικών υπολογισμών, σύμφωνα με τους οποίους αυτά τα περιουσιακά στοιχεία θα δημιουργήσουν νέα έσοδα, ώστε αυτά να αξίζουν περισσότερο, αλλά επειδή οι αποταμιεύσεις είναι κατά πολύ ανώτερες από τις ευκαιρίες που έχουν/διαθέτουν οι άμεσες επενδύσεις ώστε να απορροφήσουν αυτές τις αποταμιεύσεις.

Ο πληθωρισμός της τιμής των περιουσιακών στοιχείων φαίνεται να διαθέτει μια κεκτημένη ταχύτητα από μόνος του, δημιουργώντας προσδοκίες ότι αυτά τα περιουσιακά στοιχεία μπορούν πάντοτε να πουληθούν (σε τρίτους) σε μια ανώτερη τιμή (σε σχέση με την προηγούμενη τιμή τους).

Η μετάβαση σε μια ολοκληρωμένη οικονομία-φούσκα συμβαίνει όταν τα έξοδα λειτουργίας των κτηματαγορών που νοικιάζονται –ή οι επιβαρύνσεις από τόκους και άλλων σχετικών δαπανών– ξεπερνούν τα έσοδα και τις ταμειακές ροές που δημιουργούνται. Η οικονομική απάτη σπάνια μπορεί να προβλεφθεί. Υπήρχε λ.χ. χρηματοπιστωτική απάτη όταν ένα μέλος του Χρηματιστηρίου της Σιγκαπούρης έκανε την τράπεζα Baring Brothers να καταρρεύσει. Τα Χρηματιστήρια τείνουν να μοιάζουν με αεροπλανάκια (δηλ. σχήματα κατά Ponzi) (1), προσπαθώντας να αποκτήσουν μιαν αυξανόμενη ροή εσόδων για να πληρώσουν τους προηγούμενους επενδυτές.

Η ουσία της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής φούσκας είναι ότι οι αποταμιεύσεις διοχετεύονται για να φουσκώσουν τις τιμές στα Χρηματιστήρια, στην αγορά χρεογράφων και στις κτηματαγορές, αντί να χτιστούν νέα εργοστάσια και να βρουν δουλειά περισσότερα εργατικά χέρια. Με λίγα λόγια, οι αποταμιεύσεις δανείζονται (από τράπεζες) στους σπεκουλαδόρους (προφανώς μέσω τιμήματος/μίζας σε αυτούς που τις χορηγούν), ώστε αυτοί να αγοράσουν υπάρχουσες ιδιοκτησίες, αντί να δημιουργούνται νέα περιουσιακά στοιχεία.

Λ.χ. οι υπεύθυνοι της Wall Street (και όχι μονάχα αυτοί) υποδαυλίζουν την τάση για την ιδιωτικοποίηση της Κοινωνικής Ασφάλισης. Ο πραγματικός στόχος δεν είναι να διασώσουν την Κοινωνική Ασφάλιση με εξωτερική βοήθεια (δηλ. μέσω bailout), αλλά μέσω του Χρηματιστηρίου.

Αν τα απέραντα ποσά που έχουν επενδυθεί σε κρατικά χρεόγραφα κατευθυνθούν προς το Χρηματιστήριο, το αποτέλεσμα είναι να ανέβουν κατά πολύ οι τιμές των μετοχών. Ασφαλώς, όταν έρθει η ώρα να αρχίσει το σύστημα να πληρώνει – όταν δηλαδή ο αριθμός των συνταξιούχων υπερβαίνει τον αριθμό των νέων εργαζόμενων που συνεισφέρουν στο σύστημα, το αποτέλεσμα θα είναι μια γιγαντιαία εκροή χρημάτων από το Χρηματιστήριο και μια νέα ύφεση στην οικονομία.

Οι (οικονομικοί;) σύμβουλοι λειτουργούν με βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Με την πρώτη βουτιά, την πρώτη καθοδική πορεία στις τιμές στο Χρηματιστήριο, προσπαθούν να διασωθούν με εξωτερική βοήθεια, αποφεύγοντας, όπως ο διάβολος το λιβάνι, τα σκαμπανεβάσματα των τιμών. Ποτέ οι συμβουλές στους πελάτες τους δεν έχουν βρεθεί σε τόσο μεγάλη απόκλιση από τις ίδιες τις δικές τους πρακτικές.

(1) Βλέπε https://el.wikipedia.org/Σχήμα_Πόντσι. Για τον καζινοκαπιταλισμό, βλέπε https://www.youtube.com/watch?v=mzp7NilOSUU

* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών