Κάτι άλλο

Το μεταναστευτικό ζήτημα, το ξέρουμε, παίζει παντού στην Ευρώπη καθοριστικό ρόλο στην πολιτική ατζέντα. Τα πράγματα θα έπρεπε να είναι πιο απλά όταν η συζήτηση αφορά το προσφυγικό, όμως όχι. Μεταναστευτικό και προσφυγικό έχουν αρχίσει και αντιμετωπίζονται περίπου με τον ίδιο τρόπο.

Εν αρχή ην ο λόγος, βέβαια, και ήδη εκφράσεις όπως «εργαλειοποίηση προσφύγων» και «προσφυγικές ροές», πίσω από τις οποίες οχυρώνεται μάλιστα σχεδόν το σύνολο του πολιτικού φάσματος, παρόλο που θέλουν να είναι πολιτικά ορθές και σχεδόν συμπαθητικές, προετοιμάζουν εκ των πραγμάτων το έδαφος για σκληρότερη μεταχείριση. Οροι όπως «ροές» και «εργαλειοποίηση» κατευνάζουν μεν αρχικά το αίσθημα άμεσης εχθρότητας, από την άλλη όμως αποπροσωποποιούν το γεγονός, τους δε πρόσφυγες τους υποβιβάζουν σε άβουλα όντα, σε ρομπότ προγραμματισμένα να κάνουν μόνο μια κίνηση. Κάτι σαν τους σολομούς που έχουν τελικό προορισμό να ανεβούν το ποτάμι αντίθετα στη ροή του (να τη πάλι η λέξη «ροή»!) και ενδεχομένως να πεθάνουν από το αντίξοο ταξίδι.

Αν προς τους ανθρώπους αυτούς υπήρχε μεγαλύτερη συγκατάβαση και συμπόνια, ο επίσημος λόγος θα περιλάμβανε κλισέ όπως «Οδύσσεια» και «Γολγοθάς». Τώρα όμως, υπό τον φόβο του πολιτικού κόστους –ή, ακόμα χειρότερα, ενόψει προσδοκιών πολιτικού οφέλους– χρησιμοποιήθηκαν κατά κόρον ουδέτεροι όροι, συσκοτίζοντας αυτό που πραγματικά είναι τα γεγονότα της Συρίας και του Αφγανιστάν για κάθε πρόσφυγα χωριστά: μια ανείπωτη προσωπική τραγωδία.

Γιατί η πραγματικότητα είναι ότι ο πρόσφυγας τα έχει χάσει όλα, ενώ ο μετανάστης όχι απαραίτητα. Ο μετανάστης, εάν πέσει σε τοίχο, μπορεί να γυρίσει πίσω, έχοντας το πολύ πολύ να αντιμετωπίσει τις λοιδορίες του χωριού του που δεν τα κατάφερε. Τον πρόσφυγα όμως, αν γυρίσει, τον περιμένει κατά κανόνα φυλακή ή αγχόνη.

Αυτές τις μέρες είδαμε αρκετά ελληνικά μίντια να αναβαθμίζουν το επιθετικό λεξιλόγιο εναντίον των προσφύγων. Γίνεται λόγος για «απειλή», για «θωράκιση συνόρων», μία εφημερίδα είχε οκτάστηλο τίτλο «Δεν περνά κανένας!» και μια άλλη «Ασφαλή σύνορα με τρεις ζώνες», λες και μιλάμε για ποδοσφαιρική τριπλή ζώνη άμυνας του μακαρίτη Μπρούνο Πεζάολα ή για οπλισμένους αντάρτες. Το κρατικό κανάλι τη μια στιγμή μιλούσε για απειλή και στο επόμενο ρεπορτάζ έδειχνε γυναίκες να δίνουν με αναφιλητά τα μωρά τους στους Αμερικανούς στρατιώτες. Πρόκειται εντέλει για απειλή ή για τραγωδία και εξαθλίωση; Ας αποφασίσουν.

Γίνεται λόγος και για «ορδές», την ώρα μάλιστα που δεν έχουν ξεκινήσει καν οι περίφημες «ροές» από το Αφγανιστάν και που τίποτα δεν προδικάζει ότι θα ξεκινήσουν. Αντίθετα με τη Συρία, στην πρωτεύουσα του Αφγανιστάν υπάρχει κεντρικός έλεγχος όλης της χώρας. Που ενδεχομένως θα αποτρέψει, είτε με την πειθώ είτε με την ωμή βία, μια τεράστια έξοδο. Σε μια τέτοια περίπτωση, σε μας θα μείνει μόνο η ντροπιαστική προληπτική τρομολαγνεία σε βάρος δυνητικά ανήμπορων ικετών. Ας πούμε τουλάχιστον με ειλικρίνεια ότι το σύνθημα «Μένουμε Ευρώπη» χρειάζεται συμπλήρωση: «Μένουμε Ευρώπη, παραμένοντας κάτι άλλο».