Ενεργητική προστασία των δασών από τις πυρκαγιές

Ο σκοπός αυτού του άρθρου είναι να υποστηρίξει ως μία από τις «εκ των ουκ άνευ» λύσεις στο πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών την επανεισαγωγή στα ορεινά και ημιορεινά της χώρας της σχετικά παραδοσιακής γεωργίας και κτηνοτροφίας.

Ας υπογραμμιστεί κατ’ αρχάς ότι το φαινόμενο αυτών των πυρκαγιών, ως τόσο μεγάλων ή μεγα-πυρκαγιών, είναι μια αρκετά καινούργια υπόθεση, που ξεκίνησε μόλις περί το 1960 ή περί τα 10-15 χρόνια, αφότου είχαν αρχίσει να υποχωρούν από ορεινού και ημιορεινού προσώπου της χώρας οι δύο αυτοί κρίσιμοι παράγοντες: η γεωργία και η κτηνοτροφία.

Οχι ότι παλαιότερα δεν υπήρχαν πυρκαγιές. Αλλά τότε και να ήθελε κάποιος να τις προκαλέσει σε τέτοιο μέγεθος, απλά δεν θα μπορούσε, γιατί η χώρα δεν είχε πουθενά τόσο εκτεταμένες και τόσο πραγματικά καταγεμάτες από άγρια βλάστηση εκτάσεις.

Για την ακρίβεια, μία φορά βρέθηκε με τέτοια έκταση και την πληρώσαμε ακριβώς όπως στις μέρες μας. Πρόκειται για το συμβάν του 1916, στο τότε βασιλικό δασόκτημα του Τατοΐου, όπου, καθώς από αυτό είχαν, λόγω της βασιλικής του ιδιότητας, ήδη εκλείψει οι αξίνες και οι αίγες, έφτασαν να καούν πάνω από 40 άνθρωποι, πάνω από 100 χιλιάδες στρέμματα δάσους και απλώς αμέτρητα άγρια και ήμερα ζώα.

Με αυτήν, λοιπόν, την εξαίρεση, η οποία όμως δεν κάνει άλλο από το να επιβεβαιώνει τον κανόνα, εκείνο που κυριαρχούσε σχεδόν παντού ήταν ένα τοπίο σχετικά ανθεκτικό, σμιλεμένο ως τέτοιο από τους εν λόγω δύο παράγοντες – οι οποίοι ασφαλώς ευνοούσαν και την έννοια της βιοπικοιλότητας, τόσο από άποψη πλούτου χλωρίδας όσο και από άποψη πλούτου πανίδας.

Πρέπει, άρα, ναι, να βρεθεί τρόπος η γεωργία και η κτηνοτροφία να επανέλθουν στα βουνά μας.

Καλό μάλιστα θα ήταν αυτό να το επιδιώξουμε όχι μόνοι μας ως Ελλάδα, αλλά κατευθείαν στο επίπεδο της Ε.Ε. ή και του ίδιου του ΟΗΕ, γιατί το ίδιο πρόβλημα για την περίπου ίδια αιτία έχει αν όχι όλη η Ευρώπη και η υφήλιος στο σύνολό της, τουλάχιστον η ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου.

Παράλληλα, μια καλή ιδέα είναι να μεριμνήσουμε –γιατί όχι;– ώστε το θέμα αυτής της γεωργίας και κτηνοτροφίας να αναγνωριστεί επισήμως και διεθνώς (π.χ. καταρχήν σε επίπεδο UNESCO) σαν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά /οριστικά στοιχεία αυτού που αποκαλείται –και συχνά ήδη τιμάται π.χ. τουριστικά– παραδοσιακό ελληνικό ή ευρύτερα μεσογειακό τοπίο, προκειμένου να δημιουργηθεί και μια τέτοια, πρόσθετη βάση υποστήριξης και προώθησης του ίδιου στόχου.

Αυτή η λύση είναι προς το συμφέρον όλων ή σχεδόν όλων να την υποστηρίξουν, καθώς πρακτικά ωφελούμενους θα έχει κατ’ αρχάς όλους εκείνους που θεσμικά ή λόγω επαγγέλματος θεωρούνται αρμόδιοι ή ειδικοί για αυτές τις πυρκαγιές, όπως π.χ. είναι οι ίδιοι οι πυροσβέστες, οι δασολόγοι, οι πιλότοι αεροσκαφών και γενικά όλοι όσοι καλούνται να συνεπικουρούν, ως π.χ. οι δήμοι, η αστυνομία και ο στρατός, όπως και οι αντίστοιχες πολιτικές ηγεσίες τους, καθώς βέβαια και όλοι όσοι προσφέρονται ως εθελοντές.

Γιατί με έναν τέτοιο «βοηθό» στο πλευρό τους, που να εξασφαλίζει εκ των προτέρων «διάκενα» και «καθαρισμούς» στα τοπία μας, η αποστολή τους θα πάψει, πώς να το πω, να είναι τόσο αντικειμενικά τόσο απάνθρωπα δύσκολη, αν όχι και ακριβώς τούτο: τόσο πραγματικά μάταιη.

Από την άλλη, βέβαια, είναι η λύση του να επιμένουμε σε καλύτερη οργάνωση και καλύτερο εξοπλισμό, με περισσότερους δασόδρομους, περισσότερους κρουνούς, περισσότερα αεροσκάφη κ.ο.κ. – μια κουβέντα που την ακούς ξανά και ξανά για πάνω από μισό αιώνα, σχεδόν μετά από κάθε μεγάλο συμβάν.

Ομως το πρόβλημα εδώ δεν είναι μόνο στο οικονομικό κόστος και ούτε καν μόνο στο απλό μέχρι αφελείας ερώτημα που θα ήταν του τύπου: Αλήθεια, όσοι προτείνουν αυτές τις λύσεις τι εννοούν; Οτι υπάρχει κράτος στον πλανήτη Γη που κατάφερε να θέσει αυτές τις πυρκαγιές υπό έλεγχο με αυτό τον τρόπο; Ή μήπως ότι αν επιμείνουμε αρκετά, κάποτε θα τα καταφέρουμε να γίνουμε καμιά 100στί φορές καλύτεροι από ό,τι π.χ. οι ίδιες οι ΗΠΑ;

Αντιθέτως, το κύριο πρόβλημα είναι ότι αν επιμείνουμε σε αυτά θα έχουμε αρκετά σύντομα φτάσει σε εκείνη τη στιγμή όπου και τα τελευταία μας δάση δεν θα είναι πια καθόλου πραγματικά δάση, αλλά κάτι σαν –και αισθητικώς απαίσια– τεχνοβιομηχανικά-στρατοκρατούμενα πάρκα, όπου το μόνο τόσο «πράσινο» θα είναι μάλλον οι στολές παραλλαγής των φρουρών τους.

Πρέπει, οπότε, ναι, να προτιμήσουμε αυτή, την έστω όχι τόσο φανταχτερή, αλλά πάντως σίγουρα πιο ουσιαστική και πιο οικονομική ώς και ασφαλώς πιο οικολογική λύση της γεωργίας και της κτηνοτροφίας.

*Πρόεδρος του Συνεταιρισμού Διαχείρισης του Δάσους Κούπας, αναπλ. γραμματέας Περιβάλλοντος του Κινήματος Αλλαγής, (Μsc London School of Economics, διπλωματούχος της Σχολής Εθνικής Αμυνας της Ελλάδας)