Το Αφγανιστάν μέσα μας

Ας αρχίσουμε με μια ερώτηση εκ πρώτης όψεως ανόητη: γιατί άραγε έλκει σε αρκετούς το ενδιαφέρον η επανάκαμψη των Ταλιμπάν; Οτι δηλαδή βρίσκονται ante portas και θα καταλάβουν οσονούπω την Καμπούλ; Η απάντηση φαίνεται προφανής, αλλά μπορεί κανείς κατόπιν να αναρωτηθεί γιατί αυτό πρέπει να μας ενδιαφέρει περισσότερο από άλλα δραματικά γεγονότα που συμβαίνουν στον κόσμο. Και γιατί ξαφνικά μας πιάνει ο πόνος για ένα πρόβλημα με μεγάλη προϊστορία.

Ηδη από τη σοβιετική επέμβαση και κατόπιν την αμερικανική, μέχρι τη σημερινή αμερικανική ομολογία αποτυχίας, το Αφγανιστάν βρίσκεται στο επίκεντρο θεμελιώδους σημασίας φαινομένων, όπως η τρομοκρατία, αλλά και γενικότερα μεγάλων αλλαγών και γεωπολιτικών αντιπαραθέσεων που επηρεάζουν τις ζωές μας για πέμπτη δεκαετία πλέον. Μας προσφέρει μια χειροπιαστή εμπειρία για τα όρια των δυνατοτήτων ελέγχου από τη μεριά των μεγάλων δυνάμεων, κυρίως όμως για τις μεγάλες αδυναμίες, την υποκρισία και τα όρια των δυτικών δημοκρατιών στις οποίες και εμείς ανήκουμε, επίσης για σχεδόν πενήντα χρόνια από την πτώση της χούντας. Δημοκρατιών που έφτασαν να δέχονται αφόρητη πίεση από τα ίδια τους τα λάθη. Από έναν εξίσου αφόρητο ιμπεριαλισμό που οδηγεί, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, σε καραβιές θαλασσοπνιγμένων δίπλα μας.

Παίζει βέβαια ρόλο και ότι μέσα σε λίγες δεκαετίες, η τεχνολογία μίκρυνε πολύ τον κόσμο μας. Και αυτό που φαινόταν άλλοτε μακρινό, μετατράπηκε σε γειτονιά μας. Σε ένα πιο υπαρξιακό επίπεδο επίσης, ότι ο κόσμος γίνεται μικρότερος ενδεχομένως επειδή και ο χρόνος κονταίνει. Επειδή η διαδρομή της ατομικής ύπαρξης, δίπλα στη ζώσα Ιστορία, φέρνει, μαζί με τον θάνατο, τα πάντα πιο κοντά. Απλετος χρόνος, σημαίνει απέραντος κόσμος. Μπορεί να ισχύει και το ανάποδο.

Πιο πολύ όμως είναι οι επαναλαμβανόμενες ήττες. Οτι το προαναγγελθέν έγκλημα είναι ζωντανό μπροστά μας. Ξέρουμε από τώρα ότι η προέλαση των Ταλιμπάν θα φέρει κύματα καταταλαιπωρημένων ικετών που αφέθηκαν αβοήθητοι και που θα διασχίσουν χιλιάδες εχθρικά χιλιόμετρα μέχρι τις ακτές μας. Οτι η άφιξη της δυστυχίας τους θα δώσει νέα φτερά στους Ορμπαν αυτής της ηπείρου. Ξέρουμε ότι εκεί θα χαθούν ξανά πολλές γενιές γυναικών και μικρών παιδιών που ονειρεύονταν μια άλλη ζωή – μετά από μια δεκαετία κρίσης, τηρουμένων των αναλογιών, ξέρουμε λίγο τι σημαίνει. Αν λοιπόν το αφγανικό δράμα προκαλεί απογοήτευση και θλίψη είναι γιατί φέρει πάνω του όσα ζούμε στο πετσί μας: από τη μια τις τεράστιες οικονομικές ανισότητες του σημερινού κόσμου, που είναι απολύτως απαράδεκτες.

Από την άλλη τη σκοταδιστική οπισθοδρόμηση στις διώξεις ιδεών και ταυτοτήτων, που είτε αφορούν την κατάργηση του δικαιώματος στην εκπαίδευση για τα κορίτσια στην Καμπούλ είτε τη δολοφονία ενός Ζακ στην Αθήνα, όπως αυτή έγινε, είναι επιπλέον και αδιανόητη. Αδιανόητη όσο και ο θάνατος που μας περιζώνει ποικιλοτρόπως. Γι’ αυτό και νιώθουμε το μακρινό Αφγανιστάν τόσο κοντά μας και τόσο μέσα μας…