Γαλλική Επανάσταση: θυμηθείτε την για να την ξεχάσετε

Σήμερα, 14η Ιουλίου, είναι η ημέρα Αλωσης της Βαστίλης. Οι Γάλλοι θα γιορτάσουν με μεγάλη στρατιωτική παρέλαση στη λεωφόρο των Ηλυσίων Πεδίων. Η Γαλλική Επανάσταση έβαλε τέλος στο Παλαιό Καθεστώς και άνοιξε την πόρτα στη νεότερη εποχή. Αλλαξε την Ευρώπη. Αλλαξε τον κόσμο. Σίγουρα άλλαξε τον τρόπο που σκεφτόμαστε την πολιτική. Πρώτον, η λέξη «επανάσταση» μετά το 1789 μεταπήδησε από την αστρονομία (όπου σήμαινε την αδιατάρακτη περιστροφή των πλανητών γύρω από τον ήλιο) στην πολιτική ορολογία (με τη σημασία της πλήρους, βίαιης ή όχι, ανατροπής του συστήματος διακυβέρνησης). Δεύτερον, με βάση τον τρόπο με τον οποίο είχαν οριστεί οι θέσεις των αντιπροσώπων στην επαναστατική νομοθετική Εθνοσυνέλευση του 1789, καθιερώθηκαν οι όροι «Αριστερά» και «Δεξιά», καθώς οι δημοκρατικοί και οι ριζοσπάστες κάθονταν στα αριστερά του προεδρείου και οι μοναρχικοί και οι συντηρητικοί κάθονταν στα δεξιά.

Πρόκειται για διαχωρισμό με μακροβιότητα 232 χρόνων, που διαμορφώνει, αλλά και συσκοτίζει, τη σύγχρονη πολιτική ζωή. Επιπλέον, χάρη στην καταλληλότητα της περιγραφής της κοινωνίας με σώμα που κινείται στον χώρο (αριστερά-δεξιά, πάνω-κάτω, μπρος-πίσω) γεννήθηκε επίσημα η «θρησκεία της πολιτείας», δηλαδή, η ψευδο-εκκοσμικευμένη εκδοχή του «κοινωνικού σώματος» που θα πρέπει να κυβερνάται, ξανά, από μία κεφαλή. Ακόμη κι αν αυτή η κεφαλή έχει τη νοοτροπία του Λουδοβίκου ΙΣΤ’ ή της Μαρίας Αντουανέτας – ή και ακόμα χειρότερη.

Προφανώς το τρίπτυχο της Γαλλικής Επανάστασης «Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφοσύνη», πάνω από δύο εκατονταετίες μένει ανεκπλήρωτο. Σίγουρα, η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη του 1798 επιβεβαιώθηκε το 1948 ως Παγκόσμια Διακήρυξη Δικαιωμάτων του ΟΗΕ. Ωστόσο, το ότι η Διακήρυξη του 1798 μπήκε το 2003 στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO σήμανε ότι η Γαλλική Επανάσταση έγινε θέμα μουσείου. Η θρησκεία επιμένει να υπερέχει της πολιτικής μεταθέτοντας τα του κόσμου τούτου σε «μια αιώνια ζωή μετά θάνατον».

Ετσι, πέραν του ανεκπλήρωτου αιτήματος της αμφισβήτησης της αυθεντίας της χριστιανικής διδασκαλίας και της υπεροχής της θρησκείας επί της πολιτικής, μένουν λίγα για μια επανάσταση που πρέπει να τη θυμόμαστε για να την ξεχάσουμε. Να ξαναδούμε το «Πνεύμα των νόμων» (1784) και το «Κοινωνικό συμβόλαιο» (1762). Ισως να μείνουμε σε δύο αιτήματα του Διαφωτισμού: του Ι. Καντ, «τόλμα να γνωρίζεις, τόλμα να σκέφτεσαι», και του Βολτέρου, «πρέπει να καλλιεργήσουμε τον κήπο μας». Το τελευταίο είναι η φράση με την οποία ο Βολτέρος τελείωνε το περιπετειώδες μυθιστόρημά του «Καντίντ ή Αισιοδοξία», θυμίζοντάς μας πως, παρότι δεν ζούμε στον καλύτερο δυνατό κόσμο, θα πρέπει συνεχώς να σκεφτόμαστε το καλό και να αισιοδοξούμε.