• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 18.8°C / 22.4°C
    2 BF
    64%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 16.8°C / 21.6°C
    0 BF
    70%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    18°C 15.0°C / 18.7°C
    2 BF
    90%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    1 BF
    88%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.7°C / 15.9°C
    0 BF
    82%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.0°C / 19.4°C
    2 BF
    74%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 13.4°C / 15.6°C
    1 BF
    88%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.7°C / 16.7°C
    1 BF
    79%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 21.1°C
    2 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 17.3°C / 19.9°C
    1 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 20.4°C
    2 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 21.2°C / 21.2°C
    2 BF
    83%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.8°C / 18.8°C
    0 BF
    80%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 16.8°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    21°C 15.5°C / 21.6°C
    0 BF
    58%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.8°C / 19.9°C
    3 BF
    67%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 22.1°C
    0 BF
    76%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 18.8°C / 18.8°C
    1 BF
    72%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 15.7°C / 20.0°C
    1 BF
    89%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.2°C / 15.2°C
    1 BF
    82%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ιδεολογία της βεβαιότητας

  • A-
  • A+

Οι διχογνωμίες γύρω από το ζήτημα των εμβολιασμών κατά του κορονοϊού δεν επιτρέπουν εύκολες κατηγοριοποιήσεις. Ο ίδιος, πρώτα απ’ όλα, έχω εμβολιαστεί και τάσσομαι υπέρ του εμβολιασμού του συνόλου του πληθυσμού, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μου σε τούτο το άρθρο. Με απασχολούν οι διαμάχες μεταξύ των υπέρμαχων του εμβολιασμού και των «αντι-εμβολιαστών» ως κοινωνικό και –με μία έννοια– πολιτικό φαινόμενο, το οποίο δεν είναι μονοσήμαντα ερμηνεύσιμο.

Κατ’ αρχάς, αντι-εμβολιαστές υπάρχουν στις περισσότερες πολιτικές παρατάξεις. Και ταυτόχρονα, όμως, οι ηγεσίες τόσο του κυβερνώντος κόμματος όσο και της αξιωματικής αντιπολίτευσης τάσσονται ανεπιφύλακτα υπέρ του καθολικού εμβολιασμού. Δεν είναι ζήτημα αντιπαράθεσης Δεξιάς - Αριστεράς, ούτε κομματικά ούτε –σε ένα πρώτο επίπεδο ανάλυσης τουλάχιστον– ιδεολογικά.

Ούτε όμως μπορεί εύκολα να ερμηνευθεί η διαμάχη ως σύγκρουση μεταξύ υποστηρικτών του Διαφωτισμού και της επιστημονικής ορθολογικότητας από τη μια και σκοταδιστών ή «ψεκασμένων» από την άλλη. Στο επίπεδο της δημόσιας εκφοράς της εκατέρωθεν επιχειρηματολογίας, μπορεί συχνά να έχουν όντως έτσι τα πράγματα. Το φαινόμενο όμως εκδηλώνεται με πιο υπόρρητους τρόπους, που συνδέονται αμεσότερα με την καθημερινότητα του πολλού κόσμου.

Υπάρχει πολύς κόσμος που φοβάται το εμβόλιο. Χωρίς να ανήκει σε κάποια σκοταδιστική σέχτα, χωρίς να επηρεάζεται συνειδητά από τα κηρύγματα κάποιων συνωμοσιολόγων που μιλάνε για πλεκτάνη που αποσκοπεί στην αλλαγή του DNA μας, απλώς φοβάται τις –όποιες- επικίνδυνες παρενέργειες. Στη νεωτερικότητα και στην αναπτυγμένη καπιταλιστική κοινωνία, παρατηρούμε λοιπόν μια μάλλον πρωτοφανή κατάσταση. Η μεγάλη πλειονότητα της επιστημονικής κοινότητας να επιμένει ότι πρόκειται για δυο τσιμπηματάκια, με κάποιες πιθανές ασήμαντες παρενέργειες και με ελάχιστο κίνδυνο σοβαρών παρενεργειών, και από την άλλη ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού να μην πείθεται και κατά συνέπεια να αρνείται να εμβολιαστεί, παρότι η πανδημία εξακολουθεί να θερίζει.

Σε παλαιότερο άρθρο μου («Αντιφάσεις του σύγχρονου καπιταλισμού» - «Εφ.Συν.», 3.11.2020), είχα προσπαθήσει να εξηγήσω την απώλεια της εμπιστοσύνης πολλών ανθρώπων στην επιστημονική ορθολογικότητα από τις ολέθριες πρακτικές συνέπειες που επιφέρει στη διαβίωσή τους «…η αδυναμία αντιμετώπισης του κορονοϊού [που] εκπηγάζει από την απληστία των μεγάλων φαρμακευτικών εταιρειών που επί δεκαετίες επένδυαν στο εύκολο κέρδος αντί στην έρευνα για τη ριζική αντιμετώπιση των ασθενειών, καθώς και από την ιδιωτικοποίηση της δημόσιας υγείας». Αναμφίβολα, με άλλα λόγια, για το φαινόμενο της δυσπιστίας απέναντι στην επιστήμη ευθύνεται ο ίδιος ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός, καθώς και οι κυβερνήσεις στον βαθμό που προτάσσουν την εξυπηρέτηση των συμφερόντων του.

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη. Πρόκειται για μια διάσταση του φαινομένου βαθύτατα ιδεολογική, που δεν αφορά όμως μόνο τον καπιταλισμό, αλλά την ιδεολογική συνθήκη της νεωτερικότητας εν γένει –κατά τούτο μετέχει σε δαύτην και η Αριστερά. Αναφέρομαι σε κάποια –κυρίαρχη, κατά πώς φαίνεται, στη νεωτερικότητα– αντίληψη περί επιστήμης. Οχι αντίληψη που έχει η ίδια η επιστήμη για τον εαυτό της. Θα έλεγα ότι έχουμε να κάνουμε με μια ιδεολογία περί επιστήμης, σύμφωνα με την οποία η επιστημονική γνώση αναπαρίσταται ως βέβαιη γνώση.

Ενώ ο ίδιος ο επιστημονικός λόγος, με διαφορετικό τρόπο σε κάθε επιστημονικό πεδίο, διαρκώς απαρνείται για τον εαυτό του την ιδιότητα της βεβαιότητας, στην κοινή γνώμη των νεωτερικών κοινωνιών έχει επικρατήσει η αίσθηση ότι επιστημονική αλήθεια και βεβαιότητα περίπου ταυτίζονται. Τούτο μπορεί να αναχθεί σε διάφορες αιτίες. Οπως στο ότι ο επιστημονικός λόγος στη νεωτερικότητα τείνει να αντικαταστήσει δομικά την αυθεντία του θρησκευτικού δόγματος ή ακόμα και στο ότι τα νεωτερικά καθεστώτα τα βόλευε πολλαχώς το μη αμφισβητήσιμο της επιστημονικής εγκυρότητας κατά τις εκάστοτε εξουσιαστικές χρήσεις της επιστημονικής γνώσης.

Αν για επιστήμες όπως η πολιτική οικονομία πολύς κόσμος ήταν ανέκαθεν υποψιασμένος πως ό,τι παρουσιάζεται ως βέβαιη επιστημονική αλήθεια πολύ συχνά είναι αποτέλεσμα διαφορετικών ιδεολογικοπολιτικών επιλογών και ταξικών μεροληψιών, στις βιολογικές επιστήμες και στην ιατρική η ιδεολογία της βεβαιότητας μέχρι πρόσφατα επικρατούσε αδιαφιλονίκητη. Κι όχι μόνον διότι η βιολογία θεωρείται «θετική» επιστήμη, αλλά και επειδή αναμενόμενη είναι η επιθυμία του κόσμου να αισθάνεται πως εναποθέτει την υγεία του και τη ζωή του στη βεβαιότητα της γνώσης των ειδικών.

Στις τεκτονικές αλλαγές που επέφερε η υγειονομική κρίση, περιλαμβάνεται –στο επίπεδο της ιδεολογίας– και η κατάρρευση της εικόνας της βέβαιης γνώσης που απολάμβανε μέχρι τώρα η ιατρική. Συνηθισμένος στην πλάνη της βεβαιότητας, πολύς κόσμος αδυνατεί να κατανοήσει το μόνο αληθινά επιστημονικό επιχείρημα υπέρ των εμβολιασμών: ότι οι κίνδυνοι του εμβολιασμού είναι πιθανολογικά ασύγκριτα μικρότεροι από εκείνους του μη εμβολιασμού.

* καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η δυσάρεστη αλήθεια για τα εμβόλια
Εκτός από τον αγώνα δρόμου για το εμβόλιο, σε μεγάλα ερευνητικά ιατρικά κέντρα στο εξωτερικό γίνεται και άλλος ένας αγώνας. Εκείνος που παρατηρεί τις μεταλλάξεις του ιού.
Η δυσάρεστη αλήθεια για τα εμβόλια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για μια νέα ηθική της επιστημονικής συμβουλής
Πολλοί ειδικοί σπεύδουν να προσφέρουν βεβαιότητες που γρήγορα διαψεύδονται και ανατρέπονται λόγω του σύνθετου και δυναμικού χαρακτήρα της πανδημικής κρίσης.
Για μια νέα ηθική της επιστημονικής συμβουλής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βαθιά βουτιά στο «άδυτο» της «περσόνας» Τζόκοβιτς
Οταν είσαι κράτος, πρέπει να πράττεις ως κράτος. Τίποτα παραπάνω, τίποτα λιγότερο. Ο κ. Τζόκοβιτς «μπορούσε» να εναντιωθεί στο σύστημα, απλά διότι «νόμιζε ότι μπορούσε».
Βαθιά βουτιά στο «άδυτο» της «περσόνας» Τζόκοβιτς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια «συνωμοσιολογική θεωρία»
Ας το θέσουμε ωμά, όσο και αν μας ενοχλεί: Η σωτηρία της ανθρωπότητας από την πανδημία εξαρτάται από την ερευνητική πολιτική των μεγάλων φαρμακευτικών εταιρειών.
Μια «συνωμοσιολογική θεωρία»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κληρικοί και λαϊκοί που αρνούνται να εμβολιαστούν ας πεισθούν από έναν σύγχρονο άγιο
Ας σπεύσουν να εμβολιαστούν για να προστατεύσουν τους δικούς τους και τους γύρω τους, παροτρύνοντας όσους εξαρτώνται ή επηρεάζονται από αυτούς, να πράξουν το ίδιο.
Κληρικοί και λαϊκοί που αρνούνται να εμβολιαστούν ας πεισθούν από έναν σύγχρονο άγιο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Στη δίνη και την οδύνη μιας «νέας κανονικότητας»
Eίναι να απορεί κανείς που δεν βρίσκουμε τίποτα άλλο να πούμε μπροστά στην ωμή αντιμετώπιση των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας, εκτός από το «εμβολιαστείτε» και πληρώστε.
Στη δίνη και την οδύνη μιας «νέας κανονικότητας»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας