Η υποτέλεια με άλλοθι το «συλλογικό»

Διαβάζοντας την ιστορία του Mεσοπολέμου, το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγεις είναι ότι το πείραμα της συλλογικής συνεργασίας που αντιπροσώπευε τότε η Κοινωνία των Εθνών απέτυχε. Η «συλλογικότητα» αντιμετωπίστηκε από τους ισχυρούς ως εργαλείο για να προωθήσουν τις προτεραιότητες και τις σκοπιμότητες τους και γι’ αυτό διαχειρίστηκαν τις τύχες των ανθρώπων με αποκλεισμούς και με ιδεολογικές σκοπιμότητες.

Ηταν μια εκκωφαντική αποτυχία, αφού η «συλλογική συνεργασία» των ισχυρών αποδείχθηκε απρόθυμη να αποτρέψει αποικιακές βλέψεις, εισβολές, παραβιάσεις διεθνών αρχών και συμφωνιών και να αντιμετωπίσει χωρίς διακρίσεις μικρούς σαν την Ελλάδα και μεγάλους σαν την Αγγλία.

Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος που ακολούθησε ήταν κάτι σαν το πιστοποιητικό θανάτου στις ελπίδες όλων όσοι εξακολουθούσαν να πιστεύουν ότι στη ζούγκλα των ανθρώπων μπορείς να επιβιώσεις μόνο με… παρέα. Με το τέλος του, οι ελπίδες εκείνων που επένδυαν στο «συλλογικό» αναπτερώθηκαν. Στήθηκαν συλλογικοί οργανισμοί οι οποίοι –υποτίθεται– θα προάσπιζαν την ειρήνη, θα εξάλειφαν την πείνα και τις αρρώστιες και θα διασφάλιζαν την οικονομική σταθερότητα. Δεν χρειάστηκε να περάσει πολύ καιρός για να αποδειχθεί ότι η εμπειρία της ΚτΕ δεν δίδαξε κανέναν. Η διαχείριση του «συλλογικού» εξακολουθούσε να διέπεται από τον κανόνα: «Οπου φτωχός και η μοίρα του».

Κάποια στιγμή, εκεί γύρω το 2020, εμφανίστηκε ο covid-19. Το θανατικό που σκόρπισε ήταν τόσο σφοδρό, ώστε ακόμα και αυτοί που δεν πίστευαν στα ανιδιοτελή κίνητρα των ισχυρών άρχιζαν να ελπίζουν ότι «ο κύριος με το δρεπάνι» θα τους έκανε –έστω και προσωρινά– να αναθεωρήσουν τις «αξίες» της ισχύος και μαζί με τους αδύναμους θα πολεμούσαν για τη ζωή. Διαψεύστηκαν.

Τα ισχυρά έθνη έγιναν εσωστρεφή, υιοθέτησαν απαγορεύσεις, ελέγχους στις εξαγωγές, συσσώρευσαν ή απέκρυψαν πληροφορίες. Δεν δίστασαν να περιθωριοποιήσουν τον αρμόδιο συλλογικό φορέα, τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, προκειμένου να προωθήσουν το συμφέρον τους. Στη σύγχρονη εκδοχή του απομονωτισμού, ξεχώρισαν οι πρόεδροι των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ και της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ. Αυτοί οι δύο, έχοντας ως κίνητρο την επικράτηση, κατάφεραν να επηρεάσουν όχι μόνο τις χώρες τους αλλά και τους οργανισμούς που συμμετείχαν μαζί με άλλους ισχυρούς. Το G-7, το G-20 και το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, απέτυχαν να ανταποκριθούν στις προσδοκίες που καλλιεργεί η επίκληση του «συλλογικού».

Ο covid-19 επιβεβαίωσε ότι οι άνθρωποι δεν μαθαίνουν από τα δεινά και τις τραγωδίες. Συλλογικές αρετές, όπως συμπόνια, αλληλεγγύη, καταμερισμός του βάρους με βάση τη δύναμη του καθενός, δεν είναι παρά λόγια που ξεχνιούνται όταν βρίσκονται μπροστά στο… ταμείο. Η πανδημία έκανε –για μία ακόμα φορά– τους ανθρώπους να συνειδητοποιήσουν ότι το «συλλογικό» είναι ένα καλό επιχείρημα για τους ισχυρούς που θέλουν να προωθήσουν τα συμφέροντά τους χωρίς αντιδράσεις, διαμαρτυρίες και εξεγέρσεις.

Τρανό παράδειγμα, το σχέδιο που προσπάθησε να εφαρμόσει ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, για τον μετριασμό των επιπτώσεων του κορονοϊού σε εύθραυστα κράτη, στα οποία ζουν ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι φτωχοί. Επικαλέστηκε το «συλλογικό,» αλλά δεν έπεισε τους ισχυρούς να ανοίξουν τα σεντούκια τους χωρίς… ανταλλάγματα. Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε δεκάδες ακόμα ανάλογα παραδείγματα, αλλά όλα αυτά είναι «σταγόνα στον ωκεανό» μπροστά σε αυτά που έρχονται.

Η «βοήθεια» που παρέχουν -στο πλαίσιο του «συλλογικού»- οι ισχυροί στους αδύνατους, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις αυξημένες ανάγκες, φαίνεται ότι θα γίνει το σχοινί με το οποίο θα τους τραβούν για να τους οδηγήσουν σε ακόμα μεγαλύτερη εξάρτηση και σε ακόμα πιο στυγνή εκμετάλλευση. Και, δυστυχώς, αυτό δεν αφορά μόνο τα φτωχά κράτη της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής αλλά και τα πιο «ευάλωτα» κράτη της ανεπτυγμένης Δύσης. Εμάς, για παράδειγμα. Πρέπει κάποιος να εθελοτυφλεί για να μην αντιλαμβάνεται το δίχτυ που απλώνει η Γερμανία για να εγκλωβίσει τον ευρωπαϊκό Νότο.

Οι Γερμανοί «εταίροι», έχοντας ως όπλα την ασάφεια και την αποσιώπηση και με τη δαμόκλεια σπάθη του «Συμφώνου Σταθερότητας» να έχει μπει προσωρινά στο θηκάρι, αξιοποιούν την Ευρωπαϊκή Ενωση, έναν συλλογικό οργανισμό ευρωπαϊκών κρατών, για να εξασφαλίσουν την αδιαμαρτύρητη υποταγή των υπολοίπων. Και είναι σίγουρο ότι ο λογαριασμός που γράφεται στα υπόγεια της Καγκελαρίας θα σταλεί με άλλοθι τους «ενιαίους κανόνες» που έχουν γίνει αποδεκτοί από όλους, για να διασφαλιστεί το «συλλογικό» ευρωπαϊκό εγχείρημα. Πλέον η ζοφερή αυτή προοπτική δεν μπορεί να κρυφτεί ούτε πίσω από τα χαμόγελα των πολιτικών ούτε από τις μπερδεμένες εκφράσεις που ξεστομίζουν για να κάνουν τους ανθρώπους να βλέπουν τους τοκογλύφους ως δωρητές.

 * δημοσιογράφος, συγγραφέας