• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 20.7°C
    2 BF
    71%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 13.8°C / 18.3°C
    1 BF
    71%
  • Πάτρα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    16°C 15.0°C / 17.1°C
    4 BF
    65%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 10.9°C
    2 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 18.0°C
    4 BF
    82%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.2°C / 17.0°C
    1 BF
    73%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 9.5°C / 13.4°C
    3 BF
    47%
  • Αγρίνιο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    16°C 14.6°C / 16.8°C
    3 BF
    86%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 16.6°C / 19.1°C
    4 BF
    66%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 18.9°C
    5 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 15.4°C / 16.9°C
    4 BF
    88%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.3°C / 17.6°C
    4 BF
    68%
  • Κεφαλονιά
    Ασθενής ομίχλη
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    2 BF
    94%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 18.5°C
    2 BF
    63%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.1°C / 18.9°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 19.3°C
    2 BF
    71%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    19°C 17.1°C / 20.9°C
    4 BF
    54%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.3°C / 16.0°C
    0 BF
    73%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.9°C / 18.3°C
    2 BF
    62%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 13.8°C
    2 BF
    66%
EUROKINISSI / ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΕΜΠΑΠΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Για τον δημοκρατικό δρόμο - ξανά

  • A-
  • A+

Το περιβόητο εργασιακό νομοσχέδιο που κατεβάζει η κυβέρνηση στη Βουλή, αλλά και οι αντιπολιτευτικοί και συνδικαλιστικοί αγώνες ενάντια σε αυτό, αποκαλύπτουν μεταξύ άλλων μια αλήθεια της σύγχρονης ιστορίας. Οι ταξικοί αγώνες και οι αγώνες για την υπεράσπιση της δημοκρατίας συμπίπτουν.

Η επιθετική εφαρμογή των νεοφιλελεύθερων θεωριών, που συγκροτεί τον πυρήνα της λογικής του νομοσχεδίου, είναι ταυτόχρονα επίθεση εναντίον της δημοκρατίας. Σε δυο επίπεδα. Στο άμεσα πολιτικό επίπεδο, η κυβέρνηση εκμεταλλεύεται τη συγκυριακή πλειοψηφία που διαθέτει στο Κοινοβούλιο για να περάσει έναν νόμο που θα επιδεινώσει καθοριστικά την κοινωνική θέση της πλειονότητας των πολιτών. Εκείνο όμως που συμβαίνει στο κοινωνικό-ταξικό επίπεδο ίσως είναι ακόμη πιο κρίσιμο και πιο αποκαλυπτικό.

Στις ίδιες τις εργασιακές σχέσεις ποτέ δεν υπήρχε δημοκρατία. Ηδη στο «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» (1848) ο Μαρξ και ο Ενγκελς μιλούσαν για τον «δεσποτισμό» του εργοστασιάρχη, του επόπτη και της μηχανής που υποδουλώνει καθημερινά τους εργάτες στο εργοστάσιο.

Η εργασιακή σχέση στον καπιταλισμό δεν μπορεί να είναι δημοκρατική εξ ορισμού. Ωστόσο, θεσμοί που κατακτήθηκαν διά μέσου κοινωνικών αγώνων, όπως το σταθερό ωράριο, οι συλλογικές συμβάσεις και το δικαίωμα στην απεργία, περιορίζοντας τον δεσποτισμό των καπιταλιστών, ήτοι την εργοδοτική αυθαιρεσία, επέφεραν μια «περιορισμένη δημοκρατία», έστω, στις εργασιακές σχέσεις. Παίζοντας λίγο με τις λέξεις, τούτη η «δημοκρατία» περιοριζόταν κατά το ότι ο ρόλος της ήταν μόνο να «περιορίζει» την εξουσία των καπιταλιστών. Στηριζόμενοι στην αποδοχή αλλά πάντως και στην αναγνώριση της θεμελιώδους ανισότητας που ενυπάρχει στη σχέση καπιταλιστών και εργαζόμενων, οι θεσμοί προστασίας της εργασίας αποσκοπούσαν όχι βέβαια στην ανατροπή αυτής της ανισότητας, αλλά στον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων που υφίστατο η αδύναμη πλευρά της σχέσης: οι εργαζόμενοι.

Κατά συνέπεια, οι αγώνες για την υπεράσπιση της «περιορισμένης δημοκρατίας», που περιόριζε, λίγο έστω, την εγγενή ανισότητα των ταξικών σχέσεων καπιταλιστών και εργαζόμενων, ήδη εντάσσονται στη δισυπόστατη ενότητα ταξικών και δημοκρατικών αγώνων. Επί πλέον όμως, το ζήτημα έχει ευρύτερες διαστάσεις, που σηματοδοτούν ως τέτοια ολόκληρη την κοινωνικο-πολιτική πραγματικότητα της νεοτερικότητας κατά τους δυο τελευταίους αιώνες τουλάχιστον.

Εχω κατ’ επανάληψη επισημάνει πως ο όρος «αστική δημοκρατία», ιδίως όταν χρησιμοποιείται από την Αριστερά, είναι ολέθρια αποπροσανατολιστικός. Τουλάχιστον με την έννοια που εννοούμε σήμερα τη δημοκρατία, δηλαδή όχι απλώς ως εναντίωση στην απολυταρχία, η αστική τάξη ποτέ δεν υπήρξε δημοκρατική. Και δεν αναφέρομαι μόνο στον «δεσποτισμό» εντός του εργοστασίου και των καπιταλιστικών επιχειρήσεων γενικότερα.

Είναι ενδεικτικό ότι στην αρχαιότερη κοινοβουλευτική αλλά και καπιταλιστική χώρα της Ευρώπης, στη Βρετανία, το δικαίωμα ψήφου επεκτάθηκε στο σύνολο των αρσενικών ενήλικων εργαζόμενων (δηλαδή και των μη κατεχόντων περιουσία) μόλις το 1918. Δηλαδή στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Τυχαίο; Δεν νομίζω. Ο ιλιγγιωδών διαστάσεων φόρος αίματος που είχε μόλις πληρώσει η βρετανική εργατική τάξη έπρεπε να αντισταθμιστεί με μια σημαντική παραχώρηση προκειμένου να αποφευχθεί η εκρηκτικά επικίνδυνη κοινωνική ένταση που θα μπορούσε αλλιώς να προκύψει.

Τι σημαίνουν όλα τούτα για τη στρατηγική του «δημοκρατικού δρόμου προς τον σοσιαλισμό»; Ανεξάρτητα από τα όσα σχετικά έχουν γραφεί σε θεωρητικά κείμενα της μαρξιστικής Αριστεράς, η διάχυτη αντίληψη που επικρατούσε μέχρι πρότινος στην αριστερή ιδεολογία συνίστατο κυρίως στην πεποίθηση ότι «δημοκρατικός δρόμος» σημαίνει σεβασμός του πλαισίου της «αστικής δημοκρατίας» και προώθηση της υπόθεσης του σοσιαλισμού εντός αυτού, στο μέτρο που τούτο καθίσταται εφικτό.

Σε αυτή τη λογική, είδαμε να συμβαίνει ποικιλοτρόπως ο εκφυλισμός του δημοκρατικού δρόμου σε μια προσπάθεια ταξικής συμφιλίωσης, που στο πολιτικό επίπεδο εκφραζόταν με μια σχεδόν αξιοθρήνητη απόπειρα συμμαχίας με αστικές πολιτικές δυνάμεις – όχι με στόχο μια (συγκυριακή) κοινή εναντίωση στον φασισμό, αλλά ως εγγενές στοιχείο της πορείας προς τον σοσιαλισμό. Εξ ου και η μοιραία τάση αποδοχής του αστικού συστήματος γενικότερα, όταν η Αριστερά συναντούσε την (αναμενόμενη) αδιαλλαξία των αστικών δυνάμεων.

Στην πραγματικότητα η κατάσταση θα έπρεπε να είναι περίπου αντίστροφη. Στους δημοκρατικούς αγώνες (που είναι ταυτόχρονα ταξικοί) δεν υπάρχει κανένα «αστικό πλαίσιο» που οφείλει η Αριστερά να σεβαστεί. Αντιθέτως, ο αληθινός στόχος είναι να επιβληθεί στις αστικές πολιτικές δυνάμεις το δημοκρατικό θεσμικό πλαίσιο το οποίο, ιδίως την εποχή του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, τείνουν διαρκώς και πολλαχώς να υπονομεύουν. Σύμφωνα και με τους κλασικούς του μαρξισμού, ο σοσιαλισμός θα είναι η επέκταση της πλήρους (και όχι πλέον «περιορισμένης») δημοκρατίας στις εργασιακές σχέσεις. Τούτο δεν σημαίνει πως η δημοκρατία στο επίπεδο των πολιτικών θεσμών είναι αστική – κάθε άλλο.

*καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ταξικό μίσος
Θα φανεί υπερβολικό αυτό που θα πω, αλλά δεν είναι. Η κυρίαρχη ιδεολογική αναπαράσταση της σχέσης της ελληνικής ανώτερης τάξης με τις κατώτερες συμπυκνώνεται πληρέστατα στον «χαριτωμένο» τρόπο που καρπαζώνουν...
Ταξικό μίσος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ρήξη με τις ολιγαρχικές αντιλήψεις
Για τη γενικευμένη χρεοκοπία ευθύνεται κυρίως το κομματοκρατικό ολιγαρχικό σύστημα και συνεπώς αυτό πρέπει να εκδημοκρατιστεί. Η αλλαγή πρέπει να είναι ριζική σε θεσμούς, δομές, νόμους, Σύνταγμα. Οσο δεν...
Ρήξη με τις ολιγαρχικές αντιλήψεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το plan B της Αριστεράς
Για να έρθουμε και «στα δικά μας», το γεγονός ότι ένα κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς κυβέρνησε μια ευρωπαϊκή χώρα επί τεσσεράμισι έτη αποτέλεσε όντως μια «αριστερή παρένθεση» στην κυρίαρχη αφήγηση. Απομένει...
Το plan B της Αριστεράς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί δεν ανακάμπτει ο ΣΥΡΙΖΑ ούτε καν λίγο;
Είναι, άραγε, ενδιαφέρον το ερώτημα του τίτλου για όσους δεν είναι ενδιαφέρων ο ΣΥΡΙΖΑ; Για όσους, δηλαδή, πιθανότατα δεν θα τον ψηφίσουν και ούτε τον αισθάνονται, καθ’ οιονδήποτε τρόπο, κοντινό τους;
Γιατί δεν ανακάμπτει ο ΣΥΡΙΖΑ ούτε καν λίγο;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η δυστοπία ως ιδεολογία
Μάλλον η μοναδική κινηματογραφική ταινία που με έχει τρομάξει στην ενήλικη ζωή μου είναι το «Funny games» του σημαντικού Αυστριακού σκηνοθέτη Μίχαελ Χάνεκε.
Η δυστοπία ως ιδεολογία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ας ξαναφτιάξουμε την Αριστερά
Η κοινωνική ανάγκη να επανασχεδιάσουμε μια νέα Αριστερά συνεχίζει να υπάρχει και να δυναμώνει, όσο τα αδιέξοδα της ίδιας πολιτικής θα γίνονται εντονότερα.
Ας ξαναφτιάξουμε την Αριστερά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας