Η είδηση της αμερικανικής στήριξης της διεθνούς πρωτοβουλίας για την απελευθέρωση της πατέντας των εμβολίων έριξε τις μετοχές των φαρμακευτικών κολοσσών. Είναι μια κίνηση άνευ προηγουμένου και ως εκ τούτου πολύ σημαντική διότι αγγίζει το θέμα της πνευματικής ιδιοκτησίας, τον ακρογωνιαίο λίθο του επιχειρηματικού μοντέλου των φαρμακευτικών.
Είναι επίσης βαρύνουσα διότι συμβαίνει στις ΗΠΑ, την καρδιά του παγκόσμιου φαρμακευτικού οικοσυστήματος. Η απόφαση του Λευκού Οίκου από μόνη της δεν επιφέρει άμεσες αλλαγές στο καθεστώς των πατεντών καθώς θα ακολουθήσουν μακροχρόνιες, δύσκολες διαπραγματεύσεις στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ).
Θα πρέπει να τη δούμε στην ευρύτερη διάστασή της. Ο πρόεδρος Μπάιντεν στέλνει προειδοποιητικές βολές στους φαρμακευτικούς κολοσσούς, οι περισσότεροι εκ των οποίων είναι αμερικανικές πολυεθνικές. Η μείωση των τιμών των φαρμάκων είναι μία από τις κεντρικές προτεραιότητες της προεδρίας του, αφού οι ΗΠΑ πληρώνουν τις υψηλότερες τιμές στον κόσμο. Οσον αφορά τα συμβόλαια για τα εμβόλια κατά της Covid-19, δεν μπορεί να κάνει πολλά, αφού αυτά έχουν ούτως ή άλλως κλειστεί από τον προκάτοχό του.
Η είδηση προκαλεί έντονη νευρικότητα στις φαρμακευτικές στις δύο ακτές του Ατλαντικού. Οι εταιρείες αισθάνονται ότι απειλούνται τα προνόμια που αποκομίζουν από τα μονοπώλια χάρη στις πατέντες και το ευρύτερο σύστημα προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας. Δεν τους αρέσει καθόλου που οι πατέντες –το ιερό τους ευαγγέλιο– αποτελούν κεντρικό θέμα δημόσιας συζήτησης και διαμάχης ενώ δημιουργείται η προοπτική διάσπασης αυτού του αρραγούς μέχρι πρότινος μετώπου. Να υπενθυμίσουμε ότι οι πατέντες είναι προνόμια που παραχωρούν οι νομοθέτες στις εταιρείες. Το ίδιο το σύστημα της διεθνούς προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας προβλέπει μάλιστα δυνατότητες άρσης και ακύρωσής τους όταν υπάρχουν λόγοι δημόσιου συμφέροντος.
Η ισχύς και η επιρροή των εταιρειών έχουν αυξηθεί δυσανάλογα λόγω της πανδημίας. Οι επικεφαλής των εταιρειών τηλεφωνούν απευθείας στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων. Οι φαρμακευτικές δεν είναι πλέον ένας απλός επιχειρηματικός κλάδος όπως κάθε άλλος. Υπό το φως της πανδημίας, έχουν αναχθεί σε πολιτικούς παίκτες με δυσανάλογο πολιτικό βάρος, σε καθεστώς αδιαφάνειας, χωρίς να είναι υπόλογοι σε κανέναν.
Ανεξαρτήτως του πού θα καταλήξουν οι διαπραγματεύσεις στον ΠΟΕ, η αμερικανική στήριξη στη διεθνή πρωτοβουλία για τις πατέντες δημιουργεί συνθήκες εξισορρόπησης και διόρθωσης του φαρμακευτικού μοντέλου. Οι εταιρείες ήταν επιχειρηματικοί γίγαντες πριν από την Covid-19. Σήμερα είναι Τιτάνες. Η Ευρώπη πρέπει να αδράξει την ευκαιρία και να προλάβει την υπερβολική συγκέντρωση ισχύος σε έναν επιχειρηματικό τομέα, πριν να είναι πολύ αργά. Η Ελλάδα μόνο να χάσει έχει αν κάτι τέτοιο δεν αποτραπεί.
Οι υπερβολικές τιμές των νέων –όχι πάντοτε καινοτόμων– φαρμάκων αποτελούν βασικό εμπόδιο πρόσβασης για τους ασθενείς και γονατίζουν ακόμα και τα πλουσιότερα συστήματα υγείας της Ε.Ε. Η δημοσιονομική συρρίκνωση λόγω της πανδημίας θα στενέψει τα περιθώρια περαιτέρω. Οι εταιρείες επωφελούνται από τη μονοπωλιακή τους θέση ενώ τα κράτη αγωνίζονται να βρουν τρόπους να πληρώσουν τα φάρμακα.
Οι απολογητές των εταιρειών δικαιολογούν τις απαγορευτικές τιμές των φαρμάκων και ξεχνούν ότι τα υπερβολικά κέρδη και η γιγάντωση των φαρμακευτικών προέρχονται από το δημόσιο χρήμα το οποίο μεταβιβάζεται στις εταιρείες μέσω όχι μόνο των υψηλών τιμών αλλά και της πολυσχιδούς δημόσιας στήριξης που παρέχεται σε αυτές στην έρευνα και ανάπτυξη των νέων φαρμάκων.
Περίτρανη απόδειξη της συστημικής ανισορροπίας υπέρ των εταιρειών είναι, μεταξύ άλλων, η αδυναμία της Ε.Ε. να τις υποχρεώσει να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους στα συμβόλαια για τα εμβόλια καθώς και το γεγονός ότι τα εθνικά προγράμματα εμβολιασμού εξακολουθούν να εξαρτώνται από τις προθέσεις και τα επιχειρηματικά σχέδια των εταιρειών. Αυτά καταδεικνύουν ότι η φαρμακευτική πολιτική, πόσο μάλλον η προώθηση της δημόσιας υγείας, δεν χαράσσεται με τηλέφωνα μεταξύ των επικεφαλής των εταιρειών και πρωθυπουργών.
* Yπεύθυνος φαρμακευτικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Συμμαχία για τη Δημόσια Υγεία (EPHA), μέλος Δ.Σ. του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA)
-320x213.jpg)
