Η τελευταία πράξη του Κυπριακού;

Η τελευταία πράξη μιας μακροχρόνιας διαπραγμάτευσης στο Κυπριακό, όπως τη γνωρίζαμε μέχρι τώρα, διαδραματίζεται αυτές τις ώρες στην άτυπη Διάσκεψη της Γενεύης.

Σε περίπτωση της αποτυχίας θα δημιουργηθούν νέα δεδομένα για το Κυπριακό, καθώς η πρόθεση του γενικού γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες είναι να καταθέσει την εντολή καλών υπηρεσιών που έχει λάβει από το Συμβούλιο Ασφαλείας πριν από… μισό αιώνα. Δεν υπάρχει προηγούμενο τέτοιας ενέργειας, ούτε καν την περίοδο που το Κυπριακό έφτασε μέχρι και την τελική διαδικασία – τα διπλά δημοψηφίσματα επί του Σχεδίου Ανάν το 2004.

Το ακριβώς αντίθετο θα συμβεί στην περίπτωση που επέλθει δραματική διέξοδος την τελευταία στιγμή και αυτό ενδεχομένως κρίνεται μέσα στις επόμενες λίγες ώρες (δείπνο της Τετάρτης 28/4). Η ατμόσφαιρα που έχει δημιουργηθεί ανάμεσα στις αντιπροσωπείες των «5» προσομοιάζει πολύ με εκείνην του δραματικού μεταμεσονύχτιου δείπνου στο Κραν Μοντανά της 6ης προς 7η Ιουλίου 2017. Με τη διαφορά ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες δεν προτίθεται να δώσει κανένα περιθώριο διαφυγής στους ηγέτες των δύο Κοινοτήτων, αφού η στάση τους θα έχει συγκεκριμένες συνέπειες.

Στο απευκταίο σενάριο, που είναι δυστυχώς και το πιο πιθανόν λόγω του χάσματος θέσεων, ο Γκουτέρες θα κηρύξει αδιέξοδο και θα συντάξει την αναφορά του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας. Η κατάθεση της εντολής δεν προκάλεσε έκπληξη σε όσους γνωρίζουν το πολύμηνο παρασκήνιο για την πραγματοποίηση της άτυπης Διάσκεψης.

Ο ίδιος ο γενικός γραμματέας είχε επανειλημμένα προειδοποιήσει τους δύο Κύπριους ηγέτες ότι δεν θα δεχόταν να αλλάξει ουσιωδώς η βάση διαπραγμάτευσης της Διζωνικής, Δικοινοτικής Ομοσπονδίας – μήνυμα προς την τουρκική πλευρά, ούτε και άλλες ατέρμονες διαπραγματεύσεις επί των θεμάτων του σκληρού πυρήνα του Κυπριακού, αν δεν ήταν προϊόν προηγούμενων συγκλίσεων – μήνυμα προς την πλευρά Αναστασιάδη.

Σκληρό παζάρι

Οι δραματικές στιγμές για το Κυπριακό επιβεβαιώνονται από το σκληρό παζάρι που αναπτύχθηκε παρασκηνιακά και επί σκηνής όλο το 24ωρο. Μετά τις γενικόλογες αφηγήσεις της Δευτέρας (27/4), ακολούθησαν οι κωδικοποιημένες τοποθετήσεις του ΥΠΕΞ της Τουρκίας Μ. Τσαβούσογλου και του Τουρκοκύπριου ηγέτη Ερσίν Τατάρ, με τις οποίες καλλιεργούν την εντύπωση ότι κερδίζουν έδαφος έναντι του ΟΗΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου.

«Συναντήθηκα με τον υπουργό Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου στη Γενεύη. Επιβεβαιώθηκε πλήρης υποστήριξή του στο νέο όραμα λύσης της τουρκοκυπριακής πλευράς. Η μόνη ρεαλιστική λύση είναι η διεξαγωγή διαπραγματεύσεων μεταξύ δύο κρατών και όχι δύο κοινοτήτων», έγραψε στο Twitter ο Τσαβούσογλου νωρίς το απόγευμα της Τρίτης. Στην ίδια γραμμή μίλησε μία ώρα ενωρίτερα και πάλι μέσω Twitter μετά τη συνάντησή του με τον Γκουτέρες: «η επίλυση του Κυπριακού θα πρέπει να βασίζεται σε ένα ίσο διεθνές στάτους και την κυριαρχική ισότητα των δυο πλευρών. Η ειρήνη και η σταθερότητα σε όλη την περιοχή μπορεί να είναι εφικτή με τη συνεργασία δυο Κρατών στο νησί».

Ο Ερσίν Τατάρ αποτυπώνει την παρουσία του με λιτές ανακοινώσεις σαν «δεύτερο βιολί», αφήνοντας τη «βαριά» διπλωματία στον Τσαβούσογλου. Είναι φανερό ότι με τις παρεμβάσεις του ο Τσαβούσογλου θέλει να μετατοπίσει όλη την πίεση προς την πλευρά του προέδρου Ν. Αναστασιάδη και την ελληνική αντιπροσωπεία υπό τον ΥΠΕΞ Ν. Δένδια. Αυτό συνάγεται από το γεγονός ότι η εληνοκυπριακή αντιπροσωπεία καλείται όχι μόνο να επιβεβαιώσει τις θέσεις της μέχρι το Κραν Μοντανά, αλλά να διευκρινίσει ζητήματα και να καταθέσει θέσεις πέρα από αυτές που αποδεικνύουν την πολιτική βούλησή της για κατάληξη των διαπραγματεύσεων.

Ο Γκουτέρες είχε επιρρίψει την ευθύνη και στις δύο πλευρές για το ναυάγιο του Κραν Μοντανά και αναμένει από την ελληνοκυπριακή πλευρά να ανακάμψει από πλευράς αξιοπιστίας με προωθημένες θέσεις για οριστικοποίηση της συμφωνίας, όχι απλώς τις διακηρυγμένες και ασαφείς διαπραγματευτικές δημόσιες τοποθετήσεις περί λειτουργικότητας της λύσης.

Το θετικό σενάριο φαντάζει εφικτό μόνο στην περίπτωση που τα μέρη συμφωνήσουν σε μια νέα κωδικοποίηση που επιχειρεί ο γενικός γραμματέας, ανάλογη με το Πλαίσιο των Εξι Σημείων που παρουσίασε στο Κραν Μοντανά. Το κρίσιμο σημείο για να διαρρηχθεί το αδιέξοδο είναι η φόρμουλα που θα επιχειρηθεί για να εξισορροπήσει ή να αμβλύνει τις νέες τουρκικές απαιτήσεις στο συνταγματικό (κυριαρχική ισότητα). Πάνω σε αυτή τη γραμμή, ο Γκουτέρες μπορεί να αναζητήσει αντιστάθμισμα στα ζητήματα των Εγγυήσεων και των στρατευμάτων, αλλά τα περιθώρια είναι ελάχιστα. Εκτός από τα ζητήματα ουσίας, ο Κύπριος πρόεδρος θα χρειαστεί επίσης να βρει τρόπο να ανταποκριθεί στον Γκουτέρες για καταληκτική διαπραγμάτευση σε ορατό χρόνο, έως το καλοκαίρι, για την οποία προβάλλει αντιρρήσεις, αντίθετα προς την τουρκική αντιπροσωπεία που την ευνοεί.

Κόλαφος για Αναστασιάδη

Ανήμερα των δραματικών εξελίξεων στη Γενεύη, η επικαιρότητα στην Κύπρο κατακλύζεται από όσα αναφέρονται στο ενδιάμεσο πόρισμα της Διερευνητικής Επιτροπής για το σκάνδαλο των «χρυσών» διαβατηρίων. Το προκαταρκτικό πόρισμα δόθηκε στη δημοσιότητα το απόγευμα της Δευτέρας (27/4) και καλύπτει τις χορηγήσεις διαβατηρίων έναντι πολιτογραφήσεων σε ξένους επενδυτές από το 2007 μέχρι το απότομο κλείσιμο του προγράμματος λόγω του διεθνούς διασυρμού της Κύπρου, τις αποκαλύψεις του Al Jazeera και την κίνηση της διαδικασίας να οδηγηθεί η Δημοκρατία ενώπιον του Δικαστηρίου της. ΕΕ.

Παρά τη σχετικά ήπια και επιεική φρασεολογία των ανεξάρτητων ερευνητών υπό την προεδρία του τέως προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου, τα γεγονότα που περιγράφονται συνιστούν «κόλαφο» για τον ίδιο τον Κύπριο πρόεδρο και την κυβέρνησή του.

Οι πολιτογραφήσεις επί διακυβέρνησης Αναστασιάδη ήταν μαζικές – μια πραγματική βιομηχανία καταχρήσεων με συνολικό αριθμό 6.546 διαβατηρίων, έναντι 228 της περιόδου Δ. Χριστόφια και μόλις 5 επί προεδρίας Τ. Παπαδόπουλου, που πρωτοκαθιερώθηκε.

Δεν είναι μόνο η μαζική πώληση διαβατηρίων που «καίει» τον Ν. Αναστασιάδη, αλλά και σωρεία παρανομιών που καταγράφει η Διερευνητική για τα φυσικά πρόσωπα που έχουν πολιτογραφηθεί, παραβιάζοντας τα κριτήρια που σκοπίμως από το 2013 έγιναν πιο χαλαρά και χωρίς τη δέουσα εποπτεία. Τα μισά διαβατήρια (51,81%) δόθηκαν σε μέλη της οικογένειας του κυρίως «επενδυτή» και κρίνονται εκτός νομικού πλαισίου. Σε περιπτώσεις που εντοπίστηκαν μέχρι τώρα ΠΕΠ – Πολιτικά Εκτειθέμενα Πρόσωπα διαπιστώνεται σωρεία παρανομιών, παράλληλα με το γεγονός ότι πρόκειται για πρόσωπα υψηλού κινδύνου.

Το προκαταρκτικό πόρισμα κατονομάζει τον πρόεδρο της Δημοκρατίας να παραβιάζει στοιχειώδη κανόνα δεοντολογίας και εγείρει μείζονα ζητήματα γι’ αυτόν. Κρίνεται ότι παραβίασε τον κανόνα της αμεροληψίας, εγκρίνοντας 57 χρυσά διαβατήρια που υποβλήθηκαν από το Δικηγορικό Γραφείο Νίκος Χ. Αναστασιάδης, που ανήκει από το 2013 στις δύο θυγατέρες του. Η ευθεία σύνδεση του ονόματος του Κύπριου προέδρου με την παραβίαση στοιχειωδών κανόνων θέτει σε άλλο επίπεδο την έρευνα και όσα θα ακολουθήσουν. Το ίδιο συμβαίνει και με ειδικότερες αναφορές για την ανάμειξη του μέχρι πρότινος δευτέρου τη τάξει Δημήτρη Συλλούρη – προέδρου της Βουλής και πρωταγωνιστή στο βίντεο του Al Jazeera, αλλά και του προκαθημένου της Εκκλησίας της Κύπρου αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου.

*Το άρθρο αναδημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Κύπρου