Τα 57 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης ή του κυβερνητικού σχεδίου «Ελλάδα 2.0» φαίνεται να είναι τελικά μόλις 10 δισ. ευρώ, δίνοντας μια αναπτυξιακή διάσταση σχεδόν αναιμική και καθιστώντας μακροοικονομικά ασήμαντο το νέο –ακόμη δεν το είδαμε– πακέτο ανάπτυξης της Ε.Ε., ασήμαντο για να λύσει τα δομικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας.
Εάν πράγματι τα 57 δισ. διοχετεύονταν στην οικονομία, θα μείωναν την ανεργία στο μηδέν και θα μπορούσαν να επαναπατρίσουν σχεδόν όλους τους Ελληνες μετανάστες που έφυγαν μετά το 2010.
Κάτι υποδόριο φαίνεται ότι κατατρώγει το κυβερνητικό σχέδιο και το γνωρίζουν το Συμβούλιο Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων και η Τράπεζα της Ελλάδος που το κατάρτισαν, για να μην το αφήνουν στο σύνολό του να αρδεύσει την ελληνική οικονομία που κατατρύχεται από την πανδημία.
Τι μπορεί να είναι αυτό; Μπορεί να είναι νέα δημοσιονομικά μέτρα λιτότητας, μπορεί να είναι εγγυήσεις του Ελληνικού Δημοσίου, μπορεί να είναι αποπληρωμές του δανείου που θα συνάψει η Κομισιόν για λογαριασμό μας ή ό,τι άλλο κρύβεται; Ας αφήσουμε όμως να μιλήσουν οι επισημάνσεις και τα συμπεράσματα του Αχιλλέα Μαντέ, ενός οικονομολόγου-ερευνητή που διαπρέπει στην Ευρώπη.
Ο ΕΝΡΙΚΟ ΦΕΡΜΙ, νομπελίστας φυσικός και «πατέρας» της ατομικής βόμβας, υποστήριζε ότι οι λύσεις πολύπλοκων επιστημονικών προβλημάτων μπορούν να βρεθούν κατά προσέγγιση με τη χρήση απλών υπολογισμών που χωράνε στο πίσω μέρος ενός φακέλου (back-of-the-envelope-calculations).
Το εθνικό σχέδιο ανάκαμψης «Ελλάδα 2.0» παρουσιάστηκε σαν ένα πολυσύνθετο πρόγραμμα αξίας 57 δισ. ευρώ, το οποίο θα αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας, θα εκσυγχρονίσει τις δομές του κράτους, θα εκτινάξει την ιδιωτική επένδυση, θα δημιουργήσει 180.000 νέες θέσεις εργασίας και θα φέρει σωρευτική ανάπτυξη 7% σε 6 χρόνια. Για να υπολογιστεί το ακριβές αποτέλεσμα του «Ελλάδα 2.0» στην ελληνική οικονομία, θα απαιτούνταν ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο μακροοικονομικό μοντέλο. Δεν έχουμε υπόψη μας κάποιο τέτοιο μοντέλο. Ακολουθώντας όμως την τακτική του Φέρμι, θα προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε αυτές τις προβλέψεις μέσω κάποιων απλών, προσεγγιστικών υπολογισμών.
ΑΠΟ ΤΙΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ της μακροοικονομικής επιστήμης γνωρίζουμε ότι κάθε αυτόνομη τελική δαπάνη έχει μια πολλαπλασιαστική επίδραση στην οικονομία, η οποία εξαρτάται από τον λεγόμενο πολλαπλασιαστή. Να θυμίσουμε το διάσημο πλέον λάθος του ΔΝΤ με τον δημοσιονομικό πολλαπλασιαστή, τον οποίο αρχικά υπολόγισε σε 0,5 και τελικά αναθεώρησαν οι Blanchard και Leigh στο 1,8.
Γιατί συζητάμε όμως για τον πολλαπλασιαστή; Διότι είναι αδύνατο ένα τόσο μεγάλο πακέτο 57 δισ. να επιφέρει μόλις 7% σωρευτική ανάπτυξη σε μια οικονομία με το μέγεθος της Ελλάδας.
Ας υποθέσουμε αρχικά ότι ο πολλαπλασιαστής είναι μονάδα. Με αυτή την υπόθεση, τα 57 δισ. θα έπρεπε να δημιουργήσουν σωρευτική ανάπτυξη ίση με ακριβώς 57 δισ. Το ΑΕΠ το 2026 θα έπρεπε να αυξηθεί στα 222 δισ. από τα 165 του 2020, καταγράφοντας ανάπτυξη με σωρευτικό ρυθμό 30%. Πώς είναι τότε δυνατόν η κυβέρνηση να εκτιμά μόνο 7% σωρευτική ανάπτυξη; Ενδεχομένως, ο πολλαπλασιαστής που χρησιμοποιεί να είναι πολύ χαμηλός.
Πόσο χαμηλός όμως πρέπει να είναι για να βγάλουμε 7%; Η απάντηση είναι 0,2, δηλαδή σχεδόν μηδέν! Μια πιο ρεαλιστική εξήγηση είναι ότι η κυβέρνηση δεν χρησιμοποιεί 57 δισ. στις εκτιμήσεις της. Πόσα χρησιμοποιεί; Με πολλαπλασιαστή 1, η σωρευτική ανάπτυξη 7% επιτυγχάνεται με 12 δισ. Με πολλαπλασιαστή 1,2 επιτυγχάνεται με 10 δισ. Με πολλαπλασιαστή 1,4 απαιτούνται «μόλις» 8,5 δισ.
ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ επομένως; Στην πραγματικότητα, οι δυνητικοί πόροι (χωρίς τα δάνεια) από το Next Generation EU Fund είναι μιας τάξης μεγέθους 20 δισ. από τα οποία, αν αφαιρέσουμε τις εγγυήσεις του Ελληνικού Δημοσίου και το ποσό που καλύπτει η Ελλάδα από την αποπληρωμή του δανείου της Κομισιόν (σύνολο 10 δισ.) μένουν περίπου 10 δισ. Οπως είδαμε, με έναν συντηρητικό πολλαπλασιαστή της τάξης του 1,2 και 10 δισ. ευρώ, οδηγούμαστε σε 7% σωρευτική ανάπτυξη. Μια τελευταία υπόθεση που δεν μπορούμε να αποκλείσουμε a priori είναι οι πόροι να είναι περισσότεροι μέσω του δανεισμού από το Next Generation EU Fund (μέγιστου ύψους 12,7 δισ.) και να υπάρξει ταυτόχρονη λήψη νέων δημοσιονομικών μέτρων με στόχο τον περιορισμό του δημοσιονομικού ελλείμματος.
Με βάση τις υπάρχουσες εκτιμήσεις του λεγόμενου νόμου του Okun για την Ελλάδα, συμφωνούμε ότι 7% ανάπτυξη είναι συμβατή με 180.000 νέες θέσεις εργασίας. Εάν αυτές οι θέσεις προκύψουν από 10 δισ. όπως υπολογίσαμε, τότε κάθε ένα εκατομμύριο ευρώ δημιουργεί περίπου 20 θέσεις εργασίας. Εάν όντως κινητοποιούνταν 57 δισ. θα περιμέναμε πάνω από 1,1 εκατομμύριο νέες θέσεις εργασίας. Αρκετές για να μειώσουν την ανεργία στο μηδέν και να επαναπατρίσουν σχεδόν όλους τους Ελληνες μετανάστες που έφυγαν μετά το 2010.
Η ΙΔΙΑ Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ στους υπολογισμούς της προεξοφλεί ότι θα δαπανηθούν περίπου 10 δισ. αντί για τα 57 που επικαλείται. Ωστόσο, ακόμα και αν αυτές οι εκτιμήσεις επαληθευτούν, οι 180.000 νέες θέσεις εργασίας δεν επαρκούν για να μειώσουν γρήγορα την ανεργία, η οποία θα παραμείνει σε διψήφια νούμερα. Οι επιπτώσεις της πανδημίας σε μια οικονομία με προβληματική παραγωγική βάση και υπερχρεωμένους ισολογισμούς, όπως η ελληνική, θα έχουν μόνιμο αντίκτυπο. Τα εισοδήματα και η ανεργία φαίνεται ότι θα παρουσιάσουν χαρακτηριστικά υστέρησης, με την πανδημία να τα επηρεάζει αρνητικά στο διηνεκές. Δυστυχώς, το νέο πακέτο ανάκαμψης της Ε.Ε., ακόμα και αν αξιοποιηθεί πλήρως (10 δισ.), είναι μακροοικονομικά ασήμαντο για να λύσει τα δομικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας.
* Ερευνητής στο τμήμα μακροοικονομικού modelling του Γαλλικού Οργανισμού Ανάπτυξης και ερευνητικός συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου
