Η Διεθνής Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη (ΔΕΦΝΚ) είναι ένα πολιτιστικό μη κερδοσκοπικό σωματείο με σκοπό την προβολή και προώθηση του έργου του Κρητικού συγγραφέα. Ιδρύθηκε τον Δεκέμβριο του 1988 μετά από πρόταση της Ελένης Καζαντζάκη στον Γιώργο Στασινάκη να ιδρύσει έναν σύλλογο φίλων του συγγραφέα κατά το πρότυπο του συλλόγου φίλων του Μαρσέλ Προυστ ή του Μπέρναρντ Σο. Συναντήθηκαν έτσι στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης τριάντα άνθρωποι, ανάμεσά τους η Ελένη Καζαντζάκη και ο Γιώργος Ανεμογιάννης, και ίδρυσαν τη ΔΕΦΝΚ.
Αυτή είναι η αρχή μιας καταπληκτικής ιστορίας, της ΔΕΦΝΚ και του Στασινάκη. Προφανώς η Ελένη Καζαντζάκη είχε δει κάτι σ’ αυτόν, και είχε δει σωστά, για να του προτείνει να ιδρύσει την Εταιρεία, η οποία έχει σήμερα παραρτήματα σε 131 χώρες και χιλιάδες μέλη και φίλους στις πέντε ηπείρους· ανάμεσά τους είναι γνωστοί ελληνιστές, διάσημοι συγγραφείς και εκλεκτά πνεύματα της εποχής μας.
Η ΔΕΦΝΚ αναπτύχθηκε χάρη στις άοκνες προσπάθειες του Στασινάκη και παράλληλα υπήρξε ο χώρος που του επέτρεψε να ξεδιπλώσει όλες τις πτυχές της προσωπικότητάς του. Χάρη στο συνεχές και ανιδιοτελές έργο του για την προώθηση του καζαντζακικού έργου ο Καζαντζάκης έφτασε στα πέρατα του κόσμου, ενώ ο Στασινάκης κατέστη ένας αδιαμφισβήτητος πρεσβευτής του Ελληνισμού στο εξωτερικό.
Ως πρόεδρος της ΔΕΦΝΚ ταξίδεψε σε 101 χώρες και μίλησε σε σχολεία, Πανεπιστήμια και συλλόγους· διοργάνωσε ή βοήθησε στη διοργάνωση διαλέξεων, ημερίδων, συνεδρίων, εκθέσεων, προβολών ταινιών, συναυλιών, αδελφοποιήσεων μουσείων και λογοτεχνικών και καλλιτεχνικών διαγωνισμών· συνάντησε νέους και ηλικιωμένους, απλούς ανθρώπους του λαού και διανοούμενους, επιστήμονες και διπλωμάτες, ανθρώπους που μιλούν παράξενες γλώσσες και ανήκουν σε διαφορετικές φυλές και θρησκείες. Συνέβαλε, τέλος, τα μέγιστα ώστε να διατηρηθεί ζωντανή η μνήμη του μεγάλου συγγραφέα με τα κείμενα και το έργο του στην επιμέλεια και έκδοση του ενημερωτικού δελτίου Synthesis και της τετράγλωσσης επιθεώρησης «Η Κρητική Ματιά/ Le Regard Crétois/ The Cretan Glance/La Mirada Cretense».
Πρόκειται σαφώς για μια σπάνια περίπτωση στα ελληνικά πράγματα γιατί σε αυτή την τριαντάχρονη πορεία αφιέρωσε αφιλοκερδώς χρόνο, ενέργεια και χρήμα. Ανέλαβε πάντα ο ίδιος τα έξοδα των αμέτρητων ταξιδιών του, συχνά και των μετακινήσεων άλλων μελών της Εταιρείας, και είναι δωρητής του Μουσείου Νίκου Καζαντζάκη στη Μυρτιά της Κρήτης.
Αφορμή για να τα θυμηθούμε και αναλογιστούμε αυτά είναι η έκδοση «Δρόμοι Ζωής – Στα χνάρια του Νίκου Καζαντζάκη 1989-2019» του Γιώργου Στασινάκη (Εισαγωγή Peter Bien, Κάπα Εκδοτική, 2020). Το βιβλίο δεν αποτελεί αυτοβιογραφική παρουσίαση των όσων έχει κάνει ή επισκεφτεί, διότι καταγράφεται μόνο ένα ελάχιστο τμήμα των απίστευτων διαδρομών του σε μια αφήγηση που, μολονότι γίνεται σε πρώτο πρόσωπο, κρατάει απόσταση από τα αφηγούμενα γεγονότα. Ο Στασινάκης δεν στοχεύει στην αυτοπροβολή του, αλλά σε μια «μαρτυρία των περιπλανήσεών» του που συνοδεύεται από πλούσιο φωτογραφικό υλικό. Στις περιπλανήσεις του βρήκε συνοδοιπόρους, πολύτιμους συνεργάτες, τα μέλη και τους φίλους της Εταιρείας, στους οποίους εκφράζει τις ευχαριστίες και την ευγνωμοσύνη του για την αρωγή και την προσφορά τους.
Ο Γιώργος Στασινάκης μεγάλωσε στην Ελλάδα της Κατοχής και του Εμφυλίου και σπούδασε στη Γαλλία, όπου γνώρισε και πρωτοδιάβασε στα γαλλικά τα βιβλία του Καζαντζάκη. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στη Γενεύη, όπου εργάστηκε στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Πυρηνικών Ερευνών (CERN). Η συνάντησή του με το καζαντζακικό έργο και η γνωριμία του με την Ελένη Καζαντζάκη επηρέασαν βαθιά τη ζωή του. Αρχισε έτσι μια πορεία στα χνάρια του ακούραστου ταξιδευτή η οποία τον οδήγησε στα χώματα που εκείνος είχε περπατήσει (Τολέδο, Τασκένδη, Σαμαρκάνδη, Μπουχάρα, Πεκίνο, Σανγκάη, Τόκιο, Οδησσός) αλλά και πέρα από αυτά (Αμερική, Αυστραλία, Ν. Ζηλανδία, Νότια Αφρική, Κορέα, Βιετνάμ, Λάος, Μαλαισία).
Με τη γνώση, την εργατικότητα, το πάθος του για τον Κρητικό συγγραφέα και πάνω απ’ όλα με το ήθος και την ανιδιοτελή προσφορά του, ο Στασινάκης κατόρθωσε να δημιουργήσει μια Εταιρεία η οποία αναπτύσσει εντυπωσιακές δραστηριότητες σε όλο τον κόσμο. Μια Εταιρεία της οποίας τα μέλη μοιράζονται την αγάπη για τα καζαντζακικά κείμενα και τον ζήλο για την προώθησή τους.
Η περίπτωση Στασινάκη είναι, τέλος, και μια πικρή διαπίστωση: πως αυτό που πέτυχε ένας άνθρωπος, δεν κατόρθωσε να το πραγματοποιήσει καμία ελληνική κυβέρνηση. Σκέφτομαι τα ελάχιστα παραρτήματα του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού και τα Κέντρα Ελληνικών Σπουδών, όπου δεν υπάρχει ένας αντίστοιχος Στασινάκης (άνθρωπος ή θεσμός) ο οποίος να ενημερώνει, συντονίζει και εμπνέει για δράσεις που προβάλλουν και προωθούν τον ελληνικό πολιτισμό και τις ελληνικές σπουδές στο εξωτερικό.
* Αναπληρώτρια καθηγήτρια Φιλοσοφίας και Ελληνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Πεκίνου
