Ταμπέλες

Είναι κάποιες ταμπέλες που όταν τις κρεμάσει το συλλογικό ασυνείδητο δεν κατεβαίνουν ούτε με μπουλντόζα. Καλλιτέχνης, απαισιόδοξος, ελαφρόμυαλος, αισιόδοξος, αφελής και πάει λέγοντας.

Εχω έρθει πολλές φορές αντιμέτωπη με τέτοιου είδους ταμπέλες και γενικεύσεις: «Δεν σου φαίνεται πως γράφεις», «από το χαμόγελο και την ευγένειά σου στην αρχή σε πέρασα για αφελή», «Φαίνεσαι πολύ έξω καρδιά, για να γράφεις τόσο απαισιόδοξα».

Αν δεχτώ τον τόσο πρόχειρο ισχυρισμό ότι η ευγένεια και το χαμόγελο ισοδυναμούν με αφέλεια ενώ η σοβαρότητα (σοβαροφάνεια στην πραγματικότητα) είναι συνώνυμη με την ευφυΐα, δεν θα μπορούσα να μην καταλήξω στο συμπέρασμα πως όλος ο κόσμος κυβερνάται από μεγαλοφυΐες και οι υπόλοιποι απλώς περνάμε τον καιρό μας και χαριεντιζόμαστε στις ανούσιες καθημερινότητές μας. Ομως τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά και πολύ πιο περίπλοκα απ’ όσο φαίνονται. Ευτυχώς για μερικούς, δυστυχώς για άλλους.

Υπάρχει αισιοδοξία και απαισιοδοξία γι’ αυτό που ζούμε στον καθένα μας ξεχωριστά. Κάποιοι το συνειδητοποιούμε και κάποιοι όχι. Οι πρώτοι δεν σημαίνει ότι είμαστε λιγότερο ελαφρόμυαλοι από τους δεύτερους, ούτε το αντίστροφο. Ούτε μας προσδιορίζει η εκάστοτε ιδιότητά μας. Και φυσικά ούτε το χαμόγελο ή η ευγένεια που έχει ή δεν έχει ο καθένας. Μόνο η δυνατότητα να ξεχωρίζουμε τα πρόσωπα από τα προσωπεία. Και οι πιθανότητες.

Είναι πολύ πιθανό, στην αισιόδοξη εκδοχή, σε μερικά χρόνια από τώρα κάποιοι από εμάς να ασχολούνται με τη δουλειά των ονείρων τους, η κοινωνική αδικία να πάψει να υφίσταται, να υπάρχει περισσότερη μέριμνα για τον αδύναμο και η ισότητα να είναι μη διαπραγματεύσιμη. Στην απαισιόδοξη, θα μεγαλώσουμε και θα χάσουμε ό,τι έχουμε καταφέρει να χτίσουμε μέχρι τώρα. Και οι δύο εκδοχές είναι πιθανές. Και οι δύο εκδοχές περνάνε από το μυαλό μας είτε είμαστε αφελείς, είτε πραγματιστές. Είτε είμαστε καλλιτέχνες, είτε μαθηματικοί.

Ο φετινός χειμώνας μπορεί να θεωρηθεί και ένας χειμώνας τεράστιας απαισιοδοξίας. Να βλέπεις ανθρώπους να χάνονται, επιχειρήσεις να κλείνουν, αγκαλιές να αναβάλλονται επ’ αόριστον και χαμόγελα κρυμμένα πίσω από μάσκες. Σε αυτή τη συγκυρία δεν έχει σημασία ποια ταμπέλα έχεις τοποθετήσει στους άλλους και στον εαυτό σου. Ούτε τι είναι αυτό που σε διαχωρίζει από αυτούς.

Ισως να είναι η κατάλληλη στιγμή να δούμε τι μας ενώνει. Κι αν χρειαστεί στην απαισιοδοξία να απαντήσουμε με χαμόγελο, στην αφέλεια με ευγένεια, στα στατιστικά στοιχεία με τραγούδια και στη σοβαροφάνεια με σοβαρότητα, ας το κάνουμε. Αλλά να το κάνουμε όλοι μαζί. Ισως ο Γκράμσι λέγοντας «πρέπει να συνυπάρχει η απαισιοδοξία της γνώσης με την αισιοδοξία της θέλησης» να είχε στο μυαλό του μια εποχή όπως αυτή.

* πολιτική επιστήμονας, τραγουδοποιός