• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 3.4°C / 6.8°C
    0 BF
    52%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 2.5°C / 5.2°C
    4 BF
    42%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    6°C 6.0°C / 9.0°C
    2 BF
    24%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.9°C / 2.9°C
    2 BF
    30%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 3.9°C
    3 BF
    35%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.1°C / 4.9°C
    2 BF
    39%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -0.6°C / 1.3°C
    4 BF
    32%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.2°C / 6.6°C
    2 BF
    22%
  • Ηράκλειο
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 2.7°C / 6.4°C
    3 BF
    88%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 3.9°C / 4.9°C
    4 BF
    45%
  • Ερμούπολη
    Ασθενής ομίχλη
    3°C 2.2°C / 6.3°C
    4 BF
    87%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 2.3°C / 4.7°C
    4 BF
    48%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    7°C 7.4°C / 7.4°C
    3 BF
    31%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 4.5°C / 5.9°C
    0 BF
    26%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.8°C / 5.0°C
    3 BF
    59%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 6.8°C / 7.1°C
    3 BF
    35%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 3.6°C / 7.0°C
    4 BF
    59%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 4.3°C / 6.3°C
    2 BF
    35%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.6°C / 5.3°C
    3 BF
    40%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    0°C -0.2°C / -0.2°C
    2 BF
    32%
EUROKINSSI/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ελεγχόμενος φασισμός

  • A-
  • A+

Βαριά κουβέντα η λέξη «φασισμός». Οταν εκτοξεύεται εναντίον πολιτικού φορέα, πολιτικού προσώπου ή πολιτικής πρακτικής ενέχει τον χαρακτήρα εξύβρισης ή έστω σοβαρής προσβολής. Υπάρχει και το –καθ’ όλα βάσιμο- επιχείρημα πως η συχνή καταχρηστική εκφορά του όρου οδηγεί στον αποπροσανατολισμό από ενέργειες και πρόσωπα που είναι αληθινά φασιστικές ή όντως φασίστες. Οταν όμως όντως προκύπτει το φασιστικό φαινόμενο, η κοινωνική και πολιτική θεωρία δεν μπορεί να αποφεύγει τον όρο με την ανησυχία μήπως κάποιοι παρεξηγηθούν.

Κάτι που συχνά συσκοτίζει τα πράγματα ως προς την ουσία του φασισμού είναι η τάση να περιορίζεται το φαινόμενο σε κάποια σημαντικά μεν αλλά δευτερεύοντα χαρακτηριστικά του. Αναφέρομαι κυρίως στην «εξαλλοσύνη» της συμπεριφοράς και στην «αντισυστημική» ρητορική των φασιστικών οργανώσεων και των μελών τους, όπως οι δικοί μας χρυσαυγίτες αλλά και πολλοί «ορίτζιναλ» ναζί της χιτλερικής Γερμανίας και φασίστες της μουσολινικής Ιταλίας. Τούτα τα γνωρίσματα όμως δεν καθορίζουν απαραίτητα τον φασισμό ως ιδεολογία και πολιτική πρακτική. Είναι περισσότερο στοιχεία που προσιδιάζουν στον φασισμό ως φαινόμενο λίγο-πολύ ανεξέλεγκτο από το ευρύτερο πολιτικο-οικονομικό καθεστώς – πράγμα που δεν είναι απαραίτητο ότι πάντοτε ισχύει.

Ας μη γελιόμαστε. Η αναπαράσταση του φασίστα και του φασισμού που δεσπόζει στην κυρίαρχη ιδεολογία των καπιταλιστικών κοινωνιών, οσοδήποτε κι αν όντως ανταποκρίνεται σε πραγματικές συμπεριφορές και εμφανίσεις πραγματικών φασιστών, απορρέει κυρίως από το καθοριστικής σημασίας ιστορικό γεγονός που συνδέεται με τον φασισμό και τον ναζισμό.

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο πιο αιματηρός και καταστροφικός πόλεμος στην ιστορία της ανθρωπότητας, αποτελεί αδιάσειστο τεκμήριο ότι ο ναζισμός και ο φασισμός που τον προκάλεσαν λειτουργούσαν σε τεράστιο βαθμό ανεξέλεγκτα από το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα. Η «εξαλλοσύνη» του φασισμού, που ενοχλεί το σύστημα και με την οποία σχεδόν αποκλειστικά τον ταυτίζει, δεν είναι παρά η ένδειξη ότι το κυρίως ενοχλητικό για τον καπιταλισμό στοιχείο του φασισμού είναι η ανεξέλεγκτη διάστασή του – η οποία και τον καθιστά επικίνδυνο και για το ίδιο το σύστημα.

Τώρα που ο καπιταλισμός έχει απαλλαγεί από τις «αυταπάτες» ότι μπορεί να κυβερνά με δημοκρατία, τώρα που κάτι τέτοιο δεν κρίνεται καν απαραίτητο, αλλά και τώρα (με την οικονομική και υγειονομική κρίση) που συνειδητοποιεί την επισφαλή κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η «νεοφιλελεύθερη συναίνεση», το ζητούμενο είναι ένας ελεγχόμενος φασισμός. Ενας φασισμός μεν, που θα ελέγχεται επαρκώς από το καπιταλιστικό σύστημα δε. Στη σύγχρονη Ελλάδα, δεδομένου ότι κάποιες επικλήσεις μιας «σοβαρής Χρυσής Αυγής» αποδείχτηκαν όχι και τόσο... «σοβαρές», φαίνεται πως η συνταγή για έναν ελεγχόμενο φασισμό που ακολουθεί τώρα το σύστημα είναι η μετατροπή του ίδιου του συντηρητικού κόμματος εξουσίας σε ακροδεξιό. Μια συνταγή που φαίνεται πως ακολουθείται και σε άλλες χώρες, απλώς η ελληνική περίπτωση έχει τις ιδιαιτερότητές της.

Εχω κατ’ επανάληψη αναφερθεί, σε προηγούμενα άρθρα, στον κομβικό στρατηγικό στόχο της ματαίωσης της μεταπολίτευσης και της επιστροφής στον ανελέητο θεσμικό, πρακτικό και ιδεολογικό αντικομμουνισμό του μετεμφυλιακού κράτους. Τούτη η διαπίστωση όμως χρειάζεται μια σημαντική συμπλήρωση. Το μετεμφυλιακό καθεστώς, παρ’ ότι ακροδεξιό ως προς τον ακραίο αυταρχισμό του και τον φανατικό επίσημο αντικομμουνισμό του, δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί φασιστικό.

Και τούτο διότι του έλειπε ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό του φασιστικού φαινομένου: η ισχυρή ιδεολογική επιρροή. Η προδικτατορική αντικομμουνιστική ιδεολογία της «εθνικοφροσύνης» ήταν εξ αρχής αποτυχημένη ως τέτοια, διότι αναπαρήγαγε τη διαίρεση του εμφυλίου πολέμου χωρίς να έχει ισχυρό λαϊκό έρεισμα ούτε στο δικό της στρατόπεδο. Το μόνο αληθινό στήριγμα του καθεστώτος ήταν η ωμή κρατική και παρακρατική βία.

Η αποτελεσματική ιδεολογική καταξίωση της αυθαίρετης κρατικής βίας θα μπορούσε να είναι ένας ορισμός του φασισμού. Πιο σχηματικά: ο φασισμός είναι η αυταρχική βία του κράτους ως κυρίαρχη ιδεολογία. Η οποία αυταρχική κρατική βία μπορεί να προσλαμβάνει τον χαρακτήρα είτε μιας ακραιφνώς ρατσιστικής βίας εναντίον εθνικών ή θρησκευτικών μειονοτήτων, είτε μιας βίας που στρέφεται εναντίον των όποιων αντιπάλων του καθεστώτος – συγκεκριμένα, εναντίον της Αριστεράς και των κινημάτων.

Η επιμονή της δεξιάς κυβέρνησης να επιδεικνύει την αυταρχική της στροφή κυρίως (αλλά όχι μόνο) σε δύο ειδικά περιπτώσεις (αστυνομία στα Πανεπιστήμια και απεργία πείνας Κουφοντίνα) δεν είναι καθόλου τυχαία – και δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά. Επενδύει ιδεολογικά σε αυτές. Επιδιώκει να συσπειρώσει γύρω της κόσμο κατά τρόπο που θα τη βοηθήσει να συγκροτήσει τόσο στην ιδεολογία όσο και στην πολιτική πρακτική ένα ελεγχόμενο από εκείνην φασιστικό κίνημα εναντίον των «φίλων των μπαχαλάκηδων» και των «υπερασπιστών των τρομοκρατών».

* καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θα προάγει η αστυνομία την πανεπιστημιακή εκπαίδευση;
Πιστεύει όμως κανείς στα σοβαρά ότι μπορούν να δημιουργηθούν στην Ελλάδα Harvard ή ότι η επιτόπια αστυνόμευση της φοιτητικής ζωής θα φρονηματίσει τους φοιτητές ώστε να αδιαφορήσουν για τη διαγραφόμενη ζοφερή...
Θα προάγει η αστυνομία την πανεπιστημιακή εκπαίδευση;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μπροστά στο σύστημα εξουσίας (2)
Μόνιμος κάτοικος και δημότης Μυτιλήνης, αλλά και κάτοικος Νέας Σμύρνης όταν ο καλός δρόμος με φέρνει στο κλεινόν άστυ. Ετσι είχα την ευκαιρία και την τύχη να βρεθώ στη συγκέντρωση της Τρίτης 9ης Μαρτίου 2021...
Μπροστά στο σύστημα εξουσίας (2)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι «ελαστικές» ταυτότητες του φασισμού
Eξι μήνες σχεδόν μετά την απόφαση του δικαστηρίου για την καταδίκη της εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή, παράγοντες της ΕΛ.ΑΣ. αναφέρθηκαν στο πρόβλημα των «ελαστικών ταυτοτήτων».
Οι «ελαστικές» ταυτότητες του φασισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Νέα Σμύρνη»: η πολιτική ως αστυνομία
Το περιστατικό της «Νέας Σμύρνης» είναι πολιτικό συμβάν το οποίο καταδεικνύει ότι η άσκηση της δημόσιας εξουσίας δεν είναι «υπόθεση της πολιτικής», αλλά είναι, εξ ορισμού, θέμα αστυνομίας.
«Νέα Σμύρνη»: η πολιτική ως αστυνομία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ελαττωματική δημοκρατία
Στα προπαγανδιστικά εργαλεία της κυβέρνησης κυριάρχησε το επιχείρημα ότι -μαζί με την αστυνομία- «επιτέλους μπαίνει η δημοκρατία στα Πανεπιστήμια». Ξέχασε να συμπληρώσει ότι «μπαίνει η ελαττωματική δημοκρατία».
Η ελαττωματική δημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Αν δεν συμμορφωθείτε προς τας υποδείξεις θα…»
Οι πρυτάνεις που διαφωνούν με τη δημιουργία αστυνομικού σώματος στα πανεπιστήμια είναι κότες λειράτες, εθισμένοι στην απειλή κακοποίησης και είναι μέρος του προβλήματος επειδή ανέχονται τις βίαιες και ακραίες...
«Αν δεν συμμορφωθείτε προς τας υποδείξεις θα…»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας