Ρεύμα αλλαγής στην Κύπρο;

«Στην Κύπρο δεν έχω ελπίδες ότι μπορεί να γίνει κάτι με τα σημερινά δεδομένα, χρειάζεται πολλή δουλειά που θα γίνει εκ των έσω και δημοκρατικά, χωρίς επαναστάσεις…». Η αναφορά αυτή ανήκει στον καθηγητή Χριστόφορο Πισσαρίδη, ο οποίος πρόσφατα πήρε την πρωτοβουλία, υπό το βάρος του σκανδάλου με τα «χρυσά» διαβατήρια και της διαπλοκής της κυβέρνησης Αναστασιάδη, και κατέθεσε μια πλήρη πρόταση για το «πόθεν έσχες» των πολιτικών.

Ο Κύπριος νομπελίστας Χ. Πισσαρίδης, μαζί και πολλοί Κύπριοι πολίτες στη δημόσια σφαίρα, οργανώσεις, κινήσεις και όμιλοι πολιτών εκφράζουν σήμερα ένα αξιόλογο «υπόγειο» ρεύμα για αλλαγή στην Κύπρο. Στη διάλεξη που έδωσε στο Πανεπιστήμιο Κύπρου την Τρίτη (16/2) ο καθηγητής Πισσαρίδης στάθηκε ιδιαίτερα στο πλασματικό μοντέλο ανάπτυξης και στα διογκούμενα προβλήματα διαφθοράς και γραφειοκρατίας που έγιναν μάστιγα στο νησί τα τελευταία χρόνια. Κάποτε, η Κύπρος ξεχώριζε για τη δημόσια διοίκηση και το αποτελεσματικό αγγλοσαξονικό δικαστικό σύστημα, κληρονομιά της αποικιοκρατίας. Τώρα όλα έγιναν ένα «κουβάρι» δυσκινησίας που κάνει τους πολίτες να ασφυκτιούν.

Τα αίτια αναζητούνται στις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: το πολιτικό προσωπικό και τη διαπλοκή του με το τοπικό κατεστημένο –παλαιών και νεόπλουτων– σε βάρος του συνόλου. Αυτοί έχτισαν σε σαθρά θεμέλια το μονοδιάστατο μοντέλο ανάπτυξης, στηριγμένο στην αδιαφάνεια και τη διαφθορά. Ολοένα και περισσότεροι δε, θεωρούν ότι ο νυν πρόεδρος της Δημοκρατίας Ν. Αναστασιάδης είναι μέρος του προβλήματος και ο πλέον υπεύθυνος του νέου κύκλου πρωτοφανούς παρακμής στο νησί, κι όχι αυτό που νόμιζαν, δίνοντάς του δύο φορές την εντολή (2013, 2018).

Βουλευτικές εκλογές

Το πολιτικό σύστημα μοιάζει σήμερα να περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του εν όψει των βουλευτικών εκλογών του Μαΐου. Οι κυρίαρχες συνιστώσες του –το Προεδρικό και τα πολιτικά κόμματα της αντιπολίτευσης– βρίσκονται σε οξύτατο ανταγωνισμό.

Αυτό είναι μέρος της θεμιτής διαπάλης εξουσίας. Την ίδια ώρα όμως, η κοινωνία αναζητεί απαντήσεις σε σωρευτικά προβλήματα, για τα οποία δεν βρίσκει απαντήσεις: η διαφθορά και η έκτασή της, ο νέος κύκλος ύφεσης, οι παθογένειες που χρονίζουν, οι βαθιές κοινωνικές ανισότητες. Στο κάδρο είναι επίσης η ένταση της αβεβαιότητας του Κυπριακού, ο χειροπιαστός κίνδυνος διχοτόμησης και η έλλειψη προσανατολισμού για τη χώρα, σχεδόν 17 χρόνια μετά την ένταξή της στην Ε.Ε., την πιο προνομιούχα περιοχή του κόσμου.

Ολα αυτά σήμερα κάνουν τις εξελίξεις να μην είναι κάτω από τον αποκλειστικό έλεγχο των κομματικών ηγεσιών. Αυτό φαίνεται από τον βαθμό ενδιαφέροντος για τις βουλευτικές εκλογές και το κύμα αποχής και απαξίωσης που έγινε συστημικό πρόβλημα. Το κυβερνών κόμμα ΔΗΣΥ και ο πρόεδρός του Αβέρωφ Νεοφύτου πασχίζουν να πείσουν δεξιούς ψηφοφόρους του να ψηφίσουν.

Η αποχή προέρχεται κυρίως από τις τάξεις του και θα φέρει σοβαρό πλήγμα στα ποσοστά του. Τμήμα της φιλελεύθερης αστικής τάξης βλέπει στη ρίζα της διαφθοράς της διακυβέρνησης Αναστασιάδη την εξήγηση για την αντιφατική στάση του στο Κυπριακό, εγκαταλείποντας τη μετριοπαθή «κληριδική γραμμή». Ο ίδιος ο Αβ. Νεοφύτου δεν είναι αμέτοχος στην κατρακύλα και τη φθορά, ασχέτως αν εσχάτως προσπαθεί να διαφοροποιηθεί.

Στην πλευρά του ΑΚΕΛ, η εκλογική ανάκαμψη παραμένει δύσκολη υπόθεση εδώ και χρόνια, αφού αδυνατεί να επαναπατρίσει δυσαρεστημένους ψηφοφόρους από την αποτυχημένη διακυβέρνηση Χριστόφια, παρά τα σκάνδαλα που κατακεραυνώνουν την αντίπαλη παράταξη. Το ΔΗΚΟ δίνει μάχη συσπείρωσης απέναντι σε όσους αποσχίστηκαν και κινείται στον ίδιο παρονομαστή. Από τις μικρότερες δυνάμεις, μόνο οι Οικολόγοι έχουν αξιόλογη διείσδυση και δυναμική, ενώ το ΕΛΑΜ παραμένει αλώβητο σε εθνικιστικό-συντηρητικό περιβάλλον και οι υπόλοιποι λαθροβιούν.

Οι βουλευτικές στην Κύπρο έδιναν πάντα το έναυσμα της κινητοποίησης ως πρόκριμα για τις προεδρικές που ακολουθούν, ενάμιση χρόνο μετά. Χωρίς αμφιβολία και ανεξάρτητα από την αποχή, τον Μάιο θα καταγραφούν ποσοστά και συσχετισμοί. Δεν θα προδικάσουν όμως τους όρους που θα παιχτεί το μεγάλο στοίχημα του 2023. Η Κύπρος, επί των ημερών Ν. Αναστασιάδη, φαίνεται πλέον να τρομάζει να στηριχθεί σε κομματικούς αρχηγούς που κάνουν απλά αθροίσματα κομματικών ποσοστών για να αναρριχώνται στην εξουσία.

Πέρασαν δεκαετίες με τέτοιες πρακτικές ώστε σήμερα να φαίνεται ως μικρή και λαμπερή παρένθεση η προεδρία του χαρισματικού Γιώργου Βασιλείου (1988-93). Μπορεί να πιστώνονται οι πρώην πρόεδροι Κληρίδης και Χριστόφιας με τη γενική ανεκτικότητα διακυβέρνησής τους και την πρόοδο στο Κυπριακό, αλλά γενικά δεν έδωσαν ώθηση προς τα εμπρός. Πόσο ακόμα που οι άλλοι κομματικοί ταγοί, Τ. Παπαδόπουλος και Ν. Αναστασιάδης, συναγωνίζονται στην τοξικότητα και τις διαιρέσεις, ενώ ο τελευταίος ξεχωρίζει για την κατρακύλα της χώρας στη διαφθορά. Αποτέλεσμα, ο μέσος πολίτης να χρειάζεται πολύ περισσότερα να πεισθεί ποιον θα ψηφίσει πρόεδρο. Οχι από τις διακηρύξεις αλλά από την αξιοπιστία, την ειλικρίνεια και τις πράξεις του, μακριά από αδιαφανείς συναλλαγές και τη διαφθορά.

Κλιμάκωση της κριτικής

Η κοινή γνώμη στέκει με αυξημένη κριτική διάθεση απέναντι στα κόμματα και η διακυβέρνηση Αναστασιάδη έκανε τους πάντες πολύ καχύποπτους. Ποια είναι τα κίνητρα, τι κρύβεται πίσω από τα επενδυτικά προγράμματα, ποιους ευνοεί το κόμμα, τι συμβαίνει με το συγγενολόι και τους εξαρτώμενους φίλους; Προβληματισμένοι έως και αγανακτισμένοι, με ποικίλα ερεθίσματα, άλλοτε ορθολογικά και άλλοτε όχι, οι πολίτες αισθάνονται το κόστος της διαφθοράς.

Αποκτούν συνείδηση ότι ήρθε το τέλος της εικονικής καλοπέρασης: «Πρέπει να προσπαθήσουμε όσο μπορούμε να μην επιτρέψουμε τη διαφθορά, αλλά για μια ριζική λύση θα πρέπει να φτιάξουμε έναν μοντέρνο δημόσιο τομέα και σύστημα δικαιοσύνης», εισηγείται ο Χ. Πισσαρίδης και επιμένει ότι μόνο ένα κράτος «παρωδία» μπορεί να επινοεί κάθε φορά ευκαιριακούς τρόπους να ελκύει χρήματα: «Δεν είναι μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης να πουλάς διαβατήρια, αν θέλουμε να φέρουμε λεφτά από το εξωτερικό, θα πρέπει να τα φέρουμε υπό μορφή επένδυσης στους πιο παραγωγικούς τομείς της οικονομίας».

Ενα μαζικό κίνημα διαμαρτυρίας ξεφυτρώνει καθημερινά και λαμβάνει διάφορες μορφές με κεντρικό αφήγημα: «Ως δαμέ», «κανεί πκιόν» – κυπριακή διάλεκτος «ώς εδώ», «φτάνει πια». Γέμισαν τα social media. Οσα έλεγαν μέσα τους εδώ και 2-3 χρόνια, πολλοί πολίτες τα φωνάζουν πιέζοντας για πρώτη φορά για αλλαγή. Ακόμα και τα συμβατικά ΜΜΕ που υπήρξαν στην πλειονότητά τους επιρρεπή στις παρεμβάσεις του Προεδρικού, δεν μπορούν να μένουν ουδέτερα.

Πριν από 10 μήνες ο πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης αισθανόταν πανίσχυρος παρά τις περιστασιακές αποκαλύψεις τοπικών ΜΜΕ για τα «χρυσά» διαβατήρια. Επιθετικά και ανεμπόδιστα έβαζε τους «αιρετικούς» στη… θέση τους. Μια πλειάδα ΜΜΕ ήταν στη διάθεσή του να καμουφλάρουν αντί να διερευνήσουν περαιτέρω τα ζητήματα. Διακήρυσσε ότι όταν φύγει από την προεδρία θα ήθελε την οικογενειακή θαλπωρή (2/7/2020 – ΡΙΚ, Εκπομπή Ελίτας Μιχαηλίδου: «Θα ήθελα να με θυμούνται σαν τον Νίκαρο…».

Σήμερα, όσα λίγα βγήκαν στο φως είναι ήδη αρκετά για να αναγκάζουν τον Ν. Αναστασιάδη να αναζητεί δικαιολογίες, να φτιάχνει μισόλογα και εν τέλει να καταφεύγει στη σιωπή για να μη χειροτερέψει τη θέση του: «Θα παραιτηθώ αν οποιαδήποτε ενέργειά μου ζημιώνει τα δημοσιονομικά του κράτους»! (22/12/2020). «Μακάρι να μην έμπλεκα με τα διαβατήρια – Θα παραιτηθώ αν αποδειχθεί ότι ευνοήθηκε το γραφείο μου…» (10/1/2021).

*Το άρθρο αναδημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Κύπρου