Οι περισσότεροι θεωρούν την οικονομική διαχείριση Τραμπ αποτελεσματική. Ταμπουρωμένοι πίσω από την απατηλή εικόνα των αριθμών υποστηρίζουν ότι η οικονομία ήταν το βαρύ χαρτί του απερχόμενου προέδρου. Οι επιδόσεις της Wall Street, τα στοιχεία για την απασχόληση και τις λιανικές πωλήσεις στη διάρκεια της θητείας του αξιοποιούνται ως επιχειρήματα προκειμένου να συγκαλύψουν τη διεύρυνση των ανισοτήτων, την «επιδότηση» των πλουσίων, τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό και την αναθέρμανση της συζήτησης για την παντοδυναμία του δολαρίου.
Σύμφωνα με τον Jason Furman, καθηγητή στη Σχολή Κένεντι του Χάρβαρντ και πρόεδρο του Συμβουλίου των Οικονομικών Συμβούλων του Λευκού Οίκου (2013-2017), οκτώμισι εκατομμύρια άντρες ηλικίας 25 έως 54 δεν μπορούσαν το 2019 να βρουν δουλειά ή δεν έψαχναν πλέον για μια τέτοια. Σήμερα, λόγω της πανδημίας, ο αριθμός αυτός έχει αυξηθεί.
Στη διάρκεια της προεδρίας του Τραμπ πολλοί άντρες της πλέον παραγωγικής ηλικίας έχουν εξαφανιστεί από το εργατικό δυναμικό, λόγω της πτώσης της μεταποίησης. Επίσης, το ξεφούσκωμα της στεγαστικής φούσκας μείωσε περαιτέρω τον αριθμό των θέσεων εργασίας, ιδίως για τους εργαζόμενους χωρίς πανεπιστημιακό πτυχίο. Και ακόμα περισσότεροι άντρες έχουν «εγκαταλείψει» το εργατικό δυναμικό εξαιτίας των μαζικών φυλακίσεων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες φυλακίζουν μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού τους από οποιαδήποτε άλλη χώρα του κόσμου: συνολικά, δύο εκατομμύρια άτομα. Πολλοί από εκείνους που είχαν προηγουμένως φυλακιστεί αγωνίζονται να βρουν δουλειά αφού βγουν από τη φυλακή και οι περισσότεροι δεν το καταφέρνουν.
Οι φοροελαφρύνσεις που εφάρμοσε ο Τραμπ φούσκωσαν τα πορτοφόλια των πλουσίων, διεύρυναν το δημοσιονομικό έλλειμμα και μεγάλωσαν το δημόσιο χρέος. Η μείωση του εταιρικού φορολογικού συντελεστή σε 21% από το 35% δεν ήταν τίποτα άλλο παρά μεταφορά εισοδήματος από τη βάση και τη μέση της εισοδηματικής πυραμίδας στην κορυφή, που όμως –σύμφωνα με εκτιμήσεις της CBO– θα αυξήσει τα ελλείμματα κατά περίπου 1,9 τρισ. δολάρια για 11 χρόνια καθώς ο έλεγχος των δημόσιων δαπανών φαίνεται να ήταν ανεπαρκής.
Αρθρο που δημοσιεύτηκε από την «ProPublica» και την «Washington Post» αποκαλύπτει ότι το δημόσιο χρέος κατά τη διάρκεια της θητείας του Τραμπ αυξήθηκε κατά περίπου 7,8 τρισ. δολάρια, ενώ η αύξηση του ελλείμματος είναι η τρίτη μεγαλύτερη (σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας) σε σύγκριση με οποιαδήποτε προεδρική διοίκηση των ΗΠΑ. Σήμερα το χρέος των ΗΠΑ σε σχέση με την οικονομία είναι περίπου όσο ήταν στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οταν ανέλαβε τα καθήκοντά του τον Ιανουάριο του 2017, το ανεξάρτητο Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου προέβλεψε ότι το ομοσπονδιακό έλλειμμα του προϋπολογισμού θα είναι 2% έως 3% του ΑΕΠ στη διάρκεια της θητείας του. Αντ’ αυτού, το έλλειμμα έφτασε σχεδόν το 4% το 2018 και το 4,6% το 2019. Ο Τραμπ είχε την τρίτη μεγαλύτερη αύξηση πρωτογενούς ελλείμματος (5,2% του ΑΕΠ) μετά τον Τζορτζ Μπους (11,7%) και τον Αβραάμ Λίνκολν (9,4%). Υπενθυμίζεται ότι ο Μπους μείωσε τους φόρους και ξεκίνησε δύο πολέμους, ενώ ο Λίνκολν έπρεπε να διαχειριστεί έναν εμφύλιο πόλεμο.
Στις ΗΠΑ, οι φωνές που υποστηρίζουν ότι το αντίτιμο της αυτοκρατορίας του δολαρίου είναι η διευρυνόμενη ανισότητα που συντηρεί και ενισχύει την πολιτική πόλωση δυναμώνουν. Πλέον είναι πολλοί εκείνοι που επισημαίνουν ότι οι μεγάλοι κερδισμένοι από την ηγεμονία του «πράσινου νομίσματος» είναι οι τράπεζες που ενεργούν ως μεσάζοντες και αποδέκτες των εισροών κεφαλαίων και ασκούν υπερβολική επιρροή στην οικονομική πολιτική των ΗΠΑ. Στον αντίποδα βρίσκονται οι βιομηχανίες και οι εργαζόμενοί τους. Οι βιομηχανίες κλείνουν και οι θέσεις εργασίας χάνονται, σκορπώντας φτώχεια και δυσαρέσκεια. Είναι πλέον σαφές ότι η προεδρία Τραμπ ήταν ο θρίαμβος του «οργανωμένου χρήματος» σε βάρος όσων δεν είχαν φωνή.
Προς το παρόν, το δολάριο φαίνεται πιο κυρίαρχο από ποτέ. Ακόμη και όταν ο κακός χειρισμός της πανδημίας από τον Τραμπ ενίσχυσε την άποψη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια παρακμάζουσα δύναμη, οι ενέργειες της FED και των επενδυτών σε όλο τον κόσμο υπογράμμισαν την κεντρική θέση του δολαρίου στην παγκόσμια οικονομία. Ομως η πολιτική τού «Πρώτα η Αμερική» που υλοποιήθηκε με την ανατροπή εμπορικών συμφωνιών, την κήρυξη εμπορικών πολέμων και με την απροκάλυπτη επίδειξη ισχύος, έκανε τους συμμάχους να αναζητούν τρόπους να αμυνθούν και τους αντιπάλους να προσπαθούν να αξιοποιήσουν την ανασφάλεια.
Μέχρι το 2016, οι Ηνωμένες Πολιτείες, τουλάχιστον, έκαναν διαβουλεύσεις με τους συμμάχους τους και τους έδιναν την ευκαιρία να μιλήσουν εναντίον μέτρων που επηρέαζαν τις επιχειρήσεις τους. Υπό τον Τραμπ, η Ουάσινγκτον ήταν απρόθυμη ακόμα και να υποκριθεί ότι θα σεβαστεί τους συμμάχους της.
Αμερικανοί υψηλοί αξιωματούχοι, για παράδειγμα, προειδοποίησαν συμμάχους των ΗΠΑ στην Ευρώπη ότι ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δευτερεύουσες κυρώσεις εάν προσπαθήσουν να διασώσουν την πυρηνική συμφωνία του 2015 με το Ιράν. Η διοίκησή του χρησιμοποίησε την ίδια τακτική για να κρατήσει όμηρο την οικονομία του Ιράκ, μετατρέποντας τον υποτιθέμενο σύμμαχο σε υποτελή. Με απλά λόγια, ο Τραμπ αξιοποίησε το δολάριο για να δείξει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ισχυρές, ενώ οι άλλοι είναι αδύναμοι.
Η ιστορία διδάσκει ότι οι πολιτικές απροκάλυπτης ισχύος οδηγούν σε αδιέξοδο, καθώς προβληματίζουν τους φίλους και συσπειρώνουν τους αντιπάλους. Φυσικά δεν αρκεί ένας Τραμπ για να κλυδωνίσει μια οικονομική αυτοκρατορία, αλλά για να αντιμετωπιστούν οι καταστροφές που σκόρπισε στο πέρασμά του θα χρειαστεί σκληρή δουλειά.
Αν υπάρχει κάτι που θα αφήσει ως κληρονομιά, είναι ότι τελικά κανένας πλούσιος δεν έχει τη σοφία να στραφεί στους αδύναμους για να αντλήσει δύναμη. Και αυτό αφορά τόσο τις διεθνείς σχέσεις όσο και την εσωτερική πολιτική. Τις περισσότερες φορές η αλαζονεία που τρέφεται από την ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας και την αχαλίνωτη απληστία κινητοποιεί δυνάμεις που θεωρούνταν υπνωτισμένες και πυροδοτούνται ανακατατάξεις που ακόμα και ένας ευφάνταστος νους δεν μπορεί να συλλάβει.
*Δημοσιογράφος, συγγραφέας
