Η Πολωνία και η Ουγγαρία φέρουν αυτή την περίοδο τον αμφιλεγόμενο τίτλο του μαύρου πρόβατου της Ε.Ε., τίτλο που έφερε πριν από δέκα χρόνια η Ελλάδα – για διαφορετικούς λόγους. Οι κυβερνήσεις των δύο χωρών κατηγορούνται ότι παραβιάζουν τις αρχές του κράτους δικαίου και, συνεπώς, τις θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες. Πώς; Μέσα από τη χειραγώγηση της Δικαιοσύνης, τη φιλοκυβερνητική μονοφωνία στα ΜΜΕ και την υφαρπαγή του κράτους από τον κομματικό μηχανισμό.
Μάλιστα, οι δύο χώρες αντιμετωπίζουν ήδη τη σχετική διαδικασία ελέγχου που προβλέπεται στις Συνθήκες, μαζί με τις ενδεχόμενες συναφείς κυρώσεις, ενώ βρέθηκαν παράλληλα σε έντονη διαμάχη με την Ε.Ε. με επίδικο τον μηχανισμό που θα εξαρτά την εκταμίευση κονδυλίων του ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης από την πανδημία με την τήρηση του κράτους δικαίου.
Με άλλα λόγια, η Πολωνία και η Ουγγαρία δεν είναι αυτό που κάθε ευρωπαϊστής που σέβεται τον εαυτό του θα αποκαλούσε «κανονικά ευρωπαϊκά κράτη». Μήπως, όμως, οι κατηγορίες που βαραίνουν τις δύο χώρες ακούγονται κάπως οικείες;
Οι προαναγγελθείσες διώξεις εις βάρος εν ενεργεία δικαστικών που ερευνούν υποθέσεις διαφθοράς και η βολική εξαφάνιση των υποθέσεων διά της μεταμορφώσεώς τους σε «σκευωρίες»· η καθολική, μονολιθική επικράτηση του εκάστοτε κυβερνητικού αφηγήματος στους διαύλους ενημέρωσης του κοινού, κατά κανόνα πασπαλισμένου με άφθονες δόσεις λασπολογίας και fake news· η ιδιοκτησιακή αντίληψη για το κράτος και η μετατροπή του σε όχημα εξυπηρέτησης συγκεκριμένων συμφερόντων, με αποκλειστικά κριτήρια την κομματική ή/και πελατειακή ταύτιση και την εδραίωση της πολιτικής παντοδυναμίας του κυβερνώντος κόμματος· η συνεχής διολίσθηση προς τον αυταρχισμό με πρόσχημα την πανδημία (αλλά όχι μόνο)· η συνεχής ακροβασία στα όρια της συνταγματικής νομιμότητας που έχει αποτέλεσμα την όχι λιγότερο βλαπτική μακροπρόθεσμα διάβρωση των θεμελίων της συνταγματικής τάξης -κάτι που, ασφαλώς, είναι συνυφασμένο με τη διά της βίας επιβολή του νεοφιλελεύθερου δόγματος.
Ολα αυτά είναι χαρακτηριστικά που περιγράφουν την πολιτική πραγματικότητα στην Ελλάδα σήμερα, με άφθονα καθημερινά παραδείγματα που κανονικά θα επαρκούσαν ώστε να την κατατάξουν στην κατηγορία των λεγόμενων ανελεύθερων δημοκρατιών, άλλως του αντιδημοκρατικού φιλελευθερισμού. Δηλαδή, ενός πολιτικού καθεστώτος όπου μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση, δίχως να καταλύει το Σύνταγμα, προχωρά συστηματικά στην υπονόμευση εκείνων των θεσμικών ερεισμάτων που επιτρέπουν σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία να λειτουργεί ομαλά, με άλλα λόγια, να εγγυάται το κράτος δικαίου και τις θεμελιώδεις πολιτικές ελευθερίες και δικαιώματα. Είναι, δε, εξόχως ενδεικτικά τού πώς ακριβώς αντιλαμβάνεται τις «ευρωπαϊκές αξίες» η παράταξη -όχι απαραίτητα μόνο το κόμμα της Ν.Δ.- που είχε κάνει σημαία της τον ανένδοτο αγώνα για να μείνει η χώρα στην Ευρώπη.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φαίνεται ότι έχει αντιληφθεί αυτές τις ενοχλητικές ομοιότητες, αν κρίνει κανείς από την πρόσφατη τοποθέτηση της αντιπροέδρου Βέρα Γιούροβα σχετικά με τη διοχέτευση κρατικού χρήματος μόνο σε εκείνα τα ΜΜΕ που είναι πρόθυμα να αναπαράγουν την κρατική προπαγάνδα, όπου η Ελλάδα της λίστας Πέτσα τοποθετείται επάξια δίπλα στην Πολωνία του «σκιώδους» αλλά πανίσχυρου Κατσίνσκι και στην Ουγγαρία του Ορμπαν. Κάτι που η ίδια η λίστα Πέτσα, φυσικά, έσπευσε να διαψεύσει, σε μια πολιτική εφαρμογή του ρητού «όπερ έδει δείξαι».
Ωστόσο, είναι αλήθεια ότι ούτε η Επιτροπή ούτε η Ε.Ε. γενικότερα δείχνουν πρόθυμες να θέσουν τον δάκτυλον εις τον τύπον των ήλων και να αντιμετωπίσουν με όμοιο τρόπο όμοιες περιπτώσεις, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε άλλα κράτη-μέλη. Και δεν είναι λίγες. Αυτό, οπωσδήποτε, αποδυναμώνει το κύρος της Επιτροπής ως φύλακα των Συνθηκών, αφαιρώντας της το ηθικό πλεονέκτημα της ισότιμης και αμερόληπτης εφαρμογής των αρχών που η ίδια επικαλείται.
Δυστυχώς, η δυστοπική πραγματικότητα μιας Ευρώπης που ήδη μπαίνει στη δεύτερη δεκαετία μόνιμης κρίσης και αργόσυρτης παρακμής οδηγεί στο συμπέρασμα ότι αυτή η κατάσταση δεν περιορίζεται μόνο στους συνήθεις υπόπτους στη Βαρσοβία και στη Βουδαπέστη, ή στην Αθήνα της κυβέρνησης Μητσοτάκη, αλλά τείνει να εξελιχθεί στη νέα ευρωπαϊκή κανονικότητα. Ακόμα και η πατρίδα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφοσύνης δεν ξεφεύγει από τον κανόνα.
Τρανό παράδειγμα, ο περίφημος νόμος περί καθολικής ασφάλειας που ήρθε ως το επιστέγασμα της -επίσης οικείας- διαρκούς και σταδιακής παρέκκλισης της κυβέρνησης Μακρόν προς τον αυταρχισμό, για να αποσυρθεί (προσωρινά) χάρη στα ευτυχώς ακόμα ενεργά δημοκρατικά αντανακλαστικά του γαλλικού λαού, ο οποίος εξεγέρθηκε εν μέσω πανδημίας -και καραντίνας. Από αυτή την άποψη και μόνο, πράγματι, η Ελλάδα έχει καταφέρει το Σωτήριον Ετος 2020 να γίνει, επιτέλους, ένα κανονικό ευρωπαϊκό κράτος. Και ίσως οι Πολωνοί και οι Ούγγροι, που παραπονιούνται για αυθαίρετη πολιτική δίωξή τους με δύο μέτρα και δύο σταθμά, να έχουν ένα κάποιο δίκιο. Για όλους τους λάθος λόγους, φυσικά.
* δικηγόρος, διδάκτορας Νομικής Πανεπιστημίου Αθηνών
