Στον Λούκατς μόνο μέσω της ταξικής συνείδησης μπορούμε να φτάσουμε στην αντίληψη της ολότητας. Η μορφή που παίρνει η ταξική συνείδηση του προλεταριάτου είναι το κόμμα.
Ο κατ’ εξοχήν εκφραστής της φιλοσοφίας του παραδοσιακού μαρξισμού είναι ο Ούγγρος φιλόσοφος Γκέοργκ Λούκατς (1885-1971). Κατά τον Λούκατς στον μαρξικό υλισμό φανερώνεται ο κοινωνικός χαρακτήρας των πολύπλοκων φαινομένων (Lukacs, The Ontology of Social Being. 3. Labour, σ. 74) όχι στην απλή αναγωγή τους στην οικονομική βάση αλλά στην αλληλεπίδρασή τους με αυτήν. (ο.π., 85) Η οικονομία παραμένει όμως το κυρίαρχο στοιχείο.
Η πιο έντονη αντίθεση, σύμφωνα με τον Λούκατς, είναι αυτή μεταξύ της οικονομικής προόδου και των συνεπειών της στους ανθρώπους. Υπάρχει ένας ανταγωνισμός αξιών ανάμεσα στις οικονομικές και στις μη οικονομικές αξίες (ό.π.,92), ή αλλιώς στην οικονομική διαδικασία και στους τρόπους εμφάνισής της. Ωστόσο, δεν καθιστά σαφές ποιες είναι αυτές οι μορφές και πώς λαμβάνει χώρα αυτή η αντίθεση. Ο ίδιος μάς ενημερώνει ότι επρόκειτο να αναπτύξει αυτό το ζήτημα σε ένα κείμενό του για την ηθική, το οποίο όμως δεν έγραψε ποτέ. Επίσης, αναφέρει ότι η σύγκρουση των εν λόγω αξιών καθιστά δύσκολη την αποσαφήνιση της ιστορικο-κοινωνικής διαδικασίας (ό.π., 97).
Η έννοια του Υλισμού
Θεωρώ ότι ο Λούκατς δεν βλέπει το αίτιο για το οποίο η ανάπτυξη στην οικονομία αδυνατεί να εξυπηρετήσει ηθικούς σκοπούς. Αυτό είναι το φαινόμενο ενός βαθύτερου προβλήματος, το οποίο είναι η ύπαρξη του φαινομένου του αναποδογυρισμένου κόσμου, όπως αυτό αναλύεται από τον Μαρξ στον τρίτο τόμο του Κεφαλαίου. Σύμφωνα με αυτήν το να προσπαθούμε να ικανοποιήσουμε τις ανάγκες μας με βάση τη λογική «ο χρόνος είναι χρήμα» είναι η πιο θεμελιώδης κοινωνική σχέση που εκδηλώνεται ως αναντιστοιχία μεταξύ ανάπτυξης-αναγκών. Η συσχέτιση που κάνει ο Λούκατς των οικονομικών με τις μη οικονομικές μορφές είναι κάτι που κάνουν και οι φιλελεύθεροι, όπως ο Ανταμ Σμιθ ή ο Τζον Στιούαρτ Μιλ, στους οποίους δυστυχώς ο Λούκατς δεν αναφέρεται καθόλου.
Ακόμα και ένας αισιόδοξος φιλελεύθερος, όπως ο Μιλ, θα συμφωνούσε ότι οι εμμενείς τάσεις της οικονομίας στον καπιταλισμό μπορούν να τροποποιηθούν από τους ανθρώπους σε τέτοιο βαθμό που να μπορέσουν κάποτε να ικανοποιήσουν τις στοιχειώδεις ανθρώπινες ανάγκες. Ομως, στη φιλελεύθερη σκέψη οι μορφές με τις οποίες εκφράζεται η βασική ιδέα-αξία με βάση την οποία ζούμε στον καπιταλισμό, αυτή του «ο χρόνος είναι χρήμα» και που εμφανίζονται ως αναπόφευκτες, ως φετίχ, όπως το χρήμα ως κοινωνική σχέση ή το κράτος ή το αστικό κοινοβουλευτικό σύστημα αντιπροσώπευσης, εξακολουθούν να διατηρούνται.
Με βάση τα παραπάνω, ο υλισμός του Λούκατς δεν είναι μια έννοια που εμπεριέχει μέσα της ένα δυναμισμό, δηλαδή την ταξική σύγκρουση. Τότε η έννοια θα ήταν ανοιχτή. Ο υλισμός του είναι μια κλειστή έννοια αδυνατώντας να αναδείξει το ανθρώπινο περιεχόμενο των μορφών και έτσι να φανερώσει τη δύναμη της αποφετιχοποίησης που έρχεται με την έλλειψη προσαρμοστικότητάς μας στη λογική του «ο χρόνος είναι χρήμα», κάτι που θεωρώ ότι συναντάμε στον Μαρξ.
Ο διαλεκτικός υλισμός του Λούκατς επιχειρεί να φανερώσει το πώς οι νόμοι της οικονομίας τροποποιούνται από τη μη οικονομική σφαίρα, κάτι που μόνο ελάχιστα άτομα, η κομματική ελίτ μπορεί να αντιληφθεί.
Ομως, σύμφωνα με τον Μαρξ, η δυσκολία κατανόησης του συνόλου της κοινωνικής εξέλιξης δεν οφείλεται στη σύγκρουση των αξιών αναμεταξύ τους αλλά στη λογική του αναποδογυρισμένου κόσμου, σύμφωνα με την οποία ενώ προσπαθούμε να ικανοποιήσουμε τις ανάγκες μας τελικά παράγουμε ένα σύστημα που μας υποδουλώνει στο χρήμα, την κίνηση του οποίου δεν μπορούμε να ελέγξουμε.
Σύμφωνα με τη φιλοσοφία του Λούκατς η αντίληψη της ολότητας είναι η μεγάλη διαφορά μεταξύ της αστικής-φιλελεύθερης και της σοσιαλιστικής σκέψης, αφού η πρώτη μελέτησε τα φαινόμενα απομονωμένα. Στον Λούκατς μόνο μέσω της ταξικής συνείδησης μπορούμε να φτάσουμε στην αντίληψη της ολότητας. Η μορφή που παίρνει η ταξική συνείδηση του προλεταριάτου είναι το κόμμα.
Κόμμα και ολότητα
Οπότε μόνο συμφωνώντας με το κόμμα μπορούμε να φτάσουμε στην αντίληψη της ολότητας, και κατ’ επέκταση στην ταξική συνείδηση. «Το κόμμα είναι η ιστορική ενσάρκωση της ταξικής συνείδησης» (Lukacs, History and Class Consciousness, Merlin Press, σ. 41).
Η ταξική πάλη ξεκινάει με τη διανοητική πρωτοπορία, την ελίτ.
