Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το νέο lockdown και το Σύνταγμα
EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το νέο lockdown και το Σύνταγμα

  • A-
  • A+
Το lockdown αναμένεται να επιφέρει νέο πλήγμα στις δημοκρατικές ελευθερίες. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της ελευθερίας της συνάθροισης, η άσκηση της οποίας δεν αναφέρεται πουθενά ως εξαίρεση στην παραπάνω ΚΥΑ όπως συνέβαινε σε προηγούμενες. Η έμμεση αναστολή όμως ενός θεμελιώδους δικαιώματος δεν είναι συνταγματικά ανεκτή.

Το νέο lockdown είναι από συνταγματική άποψη ακόμα πιο προβληματικό από το προηγούμενο. Τον Μάρτιο, ο γενικός περιορισμός (ουσιαστικά απαγόρευση με περιοριστικά οριζόμενες εξαιρέσεις) της κυκλοφορίας δικαιολογήθηκε από τη συνταγματική θεωρία κυρίως με γνώμονα την αρχή της αναλογικότητας. Το «τεστ αναλογικότητας» επιβάλλει την εξέταση της συνταγματικότητας του σκοπού των νομοθετικών περιορισμών των θεμελιωδών δικαιωμάτων, της καταλληλότητας και της αναγκαιότητάς τους και, τέλος, τη συνολική συνταγματική στάθμιση των νομοθετικών επιλογών.

Οι πράξεις και (ιδίως) οι παραλείψεις της κυβέρνησης κατά τους 8 μήνες που έχουν περάσει από τον Μάρτιο, όμως, προκαλούν εύλογες απορίες για τη σημερινή απόφαση. Παρότι η κυβέρνηση είχε επικαλεστεί την ανάγκη να κερδηθεί χρόνος για την ενίσχυση του συστήματος υγείας, δεν έκανε τίποτα ουσιαστικό σ’ αυτήν την κατεύθυνση. Επιπλέον, δεν λήφθηκαν στοχευμένα μέτρα για την προστασία των ευπαθών κατηγοριών που κινδυνεύουν περισσότερο (π.χ. επέκταση της «βοήθειας στο σπίτι»). Αντ’ αυτών, είδαμε μια αντιφατική πολιτική που στοχοποιούσε τους νέους την ίδια στιγμή που αδιαφορούσε για τον συνωστισμό στα μέσα μαζικής μεταφοράς. Η διαρκής αναφορά στην ατομική ευθύνη δεν συνοδεύτηκε από την αντίστοιχη εκπλήρωση των συνταγματικών υποχρεώσεων του κράτους απέναντι στους πολίτες.

Αυτή η εικόνα συμπληρώνεται από μια τραγελαφική προχειρότητα, που αφαιρεί το έδαφος από οποιαδήποτε προσπάθεια σοβαρής συζήτησης για την αναγκαιότητα ή την καταλληλότητα των μέτρων. Ενδεικτικά, η ΚΥΑ που προέβλεψε το lockdown στη Θεσσαλονίκη (ΦΕΚ B' 4831) επιτρέπει από τις 21.00 ώς τις 5.00 την ατομική κίνηση με κατοικίδιο ζώο αλλά όχι και χωρίς αυτό! Η μη τήρηση των κανόνων καλής νομοθέτησης σε όλη την κρίσιμη περίοδο και το αδιαφανές πέπλο που καλύπτει το σκεπτικό λήψης του εκάστοτε λαμβανόμενου μέτρου έχουν πλέον γενικευτεί.

Αντίστοιχα, το lockdown αναμένεται να επιφέρει νέο πλήγμα στις δημοκρατικές ελευθερίες. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της ελευθερίας της συνάθροισης (άρθρο 11 του Συντάγματος), η άσκηση της οποίας δεν αναφέρεται πουθενά ως εξαίρεση στην παραπάνω ΚΥΑ όπως συνέβαινε σε προηγούμενες (π.χ. ΦΕΚ B' 4829). Η έμμεση αναστολή όμως ενός θεμελιώδους δικαιώματος δεν είναι συνταγματικά ανεκτή. Περαιτέρω, είναι υπαρκτός ο κίνδυνος η πανδημία να μετατραπεί σε όχημα για περιορισμό της αντιπολιτευτικής κριτικής, όπως συνέβη πρόσφατα με τη σκανδαλώδη επιλεκτική ενίσχυση συγκεκριμένων ΜΜΕ. Είναι αναγκαία η θεσμοθέτηση της παροχής δωρεάν ραδιοτηλεοπτικού χρόνου στα κόμματα εντός και εκτός Βουλής (και αναλογικά σε κοινωνικούς φορείς) κατά το πρότυπο των σχετικών προβλέψεων για την προεκλογική περίοδο.

Ολα τα παραπάνω δεν μειώνουν σε καμία περίπτωση τη σημασία της τήρησης των αναγκαίων υγειονομικών μέτρων για την προστασία όλων μας, ιδίως των πιο ευπαθών. Η ατομική ευθύνη, όμως, δεν είναι δυνατό να χρησιμοποιείται από τους κυβερνώντες σαν φύλλο συκής για να κρύψει τις δικές τους παραλείψεις ενώ πρωτίστως εκείνοι είναι επιφορτισμένοι με το υψηλό καθήκον προστασίας της δημόσιας υγείας.

* Διδάκτορας Νομικής ΑΠΘ, μέλος Δ.Σ. Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Επιδημία και ψυχική υγεία: υπάρχει χώρος για δικαιώματα;
Τους τελευταίους εννιά μήνες, σε όλο τον κόσμο, η ζωή των ατόμων με ψυχιατρικά προβλήματα έχει αλλάξει.Ασφαλώς, το σύνολο του πληθυσμού γίνεται ευάλωτο στο «τραύμα του εγκλεισμού», με αδιαμφισβήτητο αντίκτυπο...
Επιδημία και ψυχική υγεία: υπάρχει χώρος για δικαιώματα;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διακρίσεις και καταστολή στην εποχή του Covid-19: Η ευαλωτότητα της Δημοκρατίας 
Τα παρασκηνιακά «acts» στο θέατρο της ανθρώπινης κοινωνικότητας μπορεί να είναι παλιά, αλλά η δραματολογική ερμηνεία του Γκόφμαν όπως και η εύστοχη κριτική του Φουκώ, είναι χρήσιμα εργαλεία για την ανάλυση των...
Διακρίσεις και καταστολή στην εποχή του Covid-19: Η ευαλωτότητα της Δημοκρατίας 
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εξουσιαστική πολιτική επί πτωμάτων
Τα μέτρα της ελληνικής κυβέρνησης για τις ταφές των θυμάτων του COVID-19 αποτελούν τη μεγαλύτερη απόδειξη της κρατικής αυθαιρεσίας, ιδίως σε καιρούς «έκτακτης ανάγκης».
Εξουσιαστική πολιτική επί πτωμάτων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το καλό παράδειγμα και η αποσταθεροποιητική ισχύς
Οι εμπορικές και οι φορολογικές πολιτικές που εφαρμόζει είναι η επιτομή της διεύρυνσης της ανισότητας. Στην παιδεία, τα σχολεία για εύπορους εκτοπίζουν τη δημόσια εκπαίδευση, η οποία συνειδητά υποβαθμίζεται...
Το καλό παράδειγμα και η αποσταθεροποιητική ισχύς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διεκδικώντας αυτά που άρπαξαν
Ο φόβος που γεννά η σκέψη του θανάτου έκανε πολλούς να γυρίσουν πίσω στην εποχή της ισπανικής γρίπης και να αναζητήσουν διαφορές και ομοιότητες με το σήμερα.
Διεκδικώντας αυτά που άρπαξαν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας