Σενάριο Πρώτο
Η ζωή ενός εργαζόμενου άντρα. Εργασία χωρίς ωράρια, απλήρωτες υπερωρίες, ανασφάλιστη εργασία, εργατικά ατυχήματα χωρίς αποζημιώσεις, εκπρόθεσμες πληρωμές, και προσλήψεις με ταυτόχρονες ‘’παραιτήσεις’’ για να μη δοθούν αποζημιώσεις, είναι συνηθισμένες καταστάσεις στον καπιταλισμό. Σε χώρες στις οποίες υπάρχει οικονομική κρίση όπως στην Ελλάδα, αυτά τα φαινόμενα εντείνονται. Η τήρηση των δικαιωμάτων ενός απλού μισθωτού υπόκειται στην ευχέρεια της εργοδοσίας. Στην χώρα μας η εργασία είναι προνόμιο, όχι δικαίωμα.
Σενάριο Δεύτερο
Η ζωή μιας εργαζόμενης γυναίκας. Εργασία χωρίς ωράρια, απλήρωτες υπερωρίες, ανασφάλιστη εργασία, εργατικά ατυχήματα χωρίς αποζημιώσεις, εκπρόθεσμες πληρωμές, και προσλήψεις με ταυτόχρονες ‘’παραιτήσεις’’ για να μη δοθούν αποζημιώσεις, είναι συνηθισμένες καταστάσεις στον καπιταλισμό. Παράλληλα με αυτά προβλήματα, βιώνει και την καταπίεση επειδή είναι γυναίκα. Η σεξουαλική παρενόχληση με αντάλλαγμα την προώθηση ή παραμονή στην δουλειά της , η απόλυσή της όταν είναι έγκυος, η μη παροχή άδειας μητρότητας, η διαφορά του μισθού της με τους άνδρες, η κοινωνική απόρριψη που δέχεται στην (κυρίως γυναικεία) εργασία του σεξ, και η πρόσληψή της σε δουλειά με βάση την εξωτερική της εμφάνιση, είναι συχνά φαινόμενα στον εργασιακό χώρο. Ειδικά στην Ελλάδα ο παραδοσιακός ρόλος της γυναίκας νοικοκυράς απαιτεί μια δεύτερη βάρδια στο σπίτι καθώς η συντήρηση του σπιτιού (μαγείρεμα και καθαριότητα) και το βάρος της ανάθρεψης των παιδιών πέφτει αποκλειστικά στους ώμους της. Ο συνδυασμός των παραπάνω αναχρονιστικών αντιλήψεων και της πατροπαράδοτης ελληνικής νοοτροπίας, έχει εμποδίσει την ίση συμμετοχή και εκπροσώπηση της γυναίκας στην πολιτική ζωή της χώρας.
Σενάριο Τρίτο
Η ζωή μιας εργαζόμενης γυναίκας μετανάστριας. Εργασία χωρίς ωράρια, απλήρωτες υπερωρίες, ανασφάλιστη εργασία, εργατικά ατυχήματα χωρίς αποζημιώσεις, εκπρόθεσμες πληρωμές και προσλήψεις με ταυτόχρονες ‘’παραιτήσεις’’ για να μη δοθούν αποζημιώσεις είναι συνηθισμένες καταστάσεις στον καπιταλισμό. Παράλληλα με αυτά τα προβλήματα, η γυναίκα βιώνει σεξισμό, εθνική περιθωριοποίηση, και ρατσισμό. Η ολοήμερη εργασία, η πρόσληψη για ‘’όλες τις δουλειές’’, η βία και η εξαθλίωση (ειδικά όταν ζητήσουν σεβασμό των εργατικών τους δικαιωμάτων), οι μισθοί κάτω από τον κατώτατο μισθό, οι διπλές και τριπλές δουλειές για να βγει συνολικά ένα ποσό ισάξιο του κατώτατου μισθού, η σεξουαλική παρενόχληση που ‘’είναι μέρος’’ της δουλειάς, είναι συχνά φαινόμενα στον εργασιακό χώρο. Ειδικά στην Ελλάδα, πολλές γυναίκες μετανάστριες αναγκάζονται να αφήσουν τις οικογένειες τους για να εργαστούν στην χώρα μας. Με την είσοδο τους στη χώρα πολλές φορές δεν γνωρίζουν ούτε ελληνικά και καλούνται να εργαστούν σε δουλειές που κανείς άλλος δεν επιθυμεί να κάνει. Οι μετανάστριες νταντάδες μεγαλώνουν άλλα παιδιά για να θρέψουν τα δικά τους, καθαρίζουν άλλα σπίτια για να συντηρήσουν τα δικά τους, διευκολύνουν ζωές των άλλων για να επιβιώσουν οι ίδιες.
Τα παραπάνω σενάρια μας αποδεικνύουν πόσο εύκολα δύο χαρακτηριστικά, αυτό της ‘’γυναίκας’’ και αυτό της ‘’μετανάστριας’’ κάνουν την ζωή πιο δύσκολη. Πρόκειται για μια κλιμάκωση της καπιταλιστικής καταπίεσης. Οι μαύρες φεμινίστριες της Αμερικής στα τέλη του 20ου αιώνα επινόησαν την έννοια “intersectionality” για να περιγράψουν τις τεμνόμενες παραμέτρους με τις οποίες αλληλεπιδρά το φεμινιστικό κίνημα. Η “διαθεματικότητα” λοιπόν, ο τρόπος με τον οποίο έχει αποδοθεί ο παραπάνω όρος στα Ελληνικά, περιγράφει τον συνδυασμό των συστημικών και συστηματικών καταπιέσεων που μπορεί να βιώσει μια γυναίκα λόγω των οικονομικών, θρησκευτικών, σεξουαλικών, κ.α.θέσεών της. Η καταπίεση στα εργατικά στρώματα είναι δεδομένη. Όμως στους άξονες του φύλου, της εθνικής καταγωγής, και του χρώματος δυσχεραίνουν κλιμακωτά την εργατική καταπίεση.
Το νεοφιλελεύθερο αφήγημα θέλει τον καπιταλισμό προστάτη των μειονοτήτων και κήνσορα της ισότητας, καθώς στις “δυτικές καπιταλιστικές κοινωνίες” το γυναικείο φύλο απολαμβάνει περισσότερα δικαιώματα. Δυστυχώς, αυτό είναι μια πλάνη και μια ειρωνεία. Οι δυτικές καπιταλιστικές κοινωνίες υποφέρουν από βαθιές οικονομικές ανισότητες και αδυνατούν να πραγματώσουν θεμελιώδη νομικά κατοχυρωμένα δικαιώματα. Πώς είναι δυνατόν ο καπιταλισμός να προωθεί τα δικαιώματα των γυναικών ενώ παράλληλα αναθέτει την παραγωγή προϊόντων σε εργοστάσια του τρίτου κόσμου που προσλαμβάνουν γυναίκες-σκλάβους, με μισθούς πολλές φορές μικρότερους από αυτούς των αντρών; Τι είδους επιλεκτικός φεμινισμός είναι αυτός που προωθεί την χειραφέτηση μόνο ενός μικρού κομματιού του γυναικείου πληθυσμού παγκοσμίως σε βάρος άλλων -κυρίως έγχρωμων- γυναικών;
Οι ιστορίες γυναικών που κατάφεραν να επιτύχουν, να γίνουν κυβερνητικά στελέχη ή πετυχημένες επιχειρηματίες, ώστε με την σειρά τους να εκμεταλλευτούν αυτές την γυναικεία εργασία μεταναστριών, δεν αποτελούν παράδειγμα ισότητας των φύλων. Είναι παράδειγμα διαθεματικής καταπίεσης καθώς έχουν το προνόμιο της πρόσβασης σε πόρους τους οποίους δεν μπορούν να έχουν άλλες γυναίκες που αντιμετωπίζουν κοινωνικά ‘’εμπόδια’’ (πχ. μετανάστριες, ομοφυλόφιλες κ.α.). Αποτελούν την άλλη όψη της μιας λανθάνουσας κοινωνικής κατάστασης στην οποία μικροαστοί δυναστευόμενοι, αντί να επιθυμούν την κατάργηση του μηχανισμού που παράγει φτώχεια και ανισότητα, μονίμως ονειρεύονται να γίνουν οι ίδιοι δυνάστες. Ακόμη και πολλές γυναίκες στην πολιτική (όπως η Μάργκαρετ Θάτσερ) έπρεπε να επιβληθούν με αυστηρή ‘’ανδρική’’ συμπεριφορά ώστε να κερδίσουν τον σεβασμό του πολιτικού τους περιβάλλοντος, πολλές φορές ‘’προδίδοντας’’ το φεμινιστικό κίνημα.
Ο φεμινισμός δεν αρκείται στην απόκτηση δικαιωμάτων μόνο από τις γυναίκες της Ευρώπης: ο φεμινισμός είναι για όλες. Ο φεμινισμός δεν συμβιβάζεται με την απόδοση ηγετικών θέσεων-δωράκια από την πατριαρχική κουλτούρα του καπιταλισμού. Ο φεμινισμός είναι συνώνυμος με την χειραφέτηση κάθε εργαζόμενης γυναίκας, ντόπιας ή μετανάστριας, ετερόφυλης ή ομοφυλόφιλης, πλούσιας ή φτωχής. Σε ερώτηση δημοσιογράφου για τον αντίκτυπο των ριζοσπαστικών φεμινιστικών κινημάτων #MeToo κατά της σεξουαλικής κακοποίησης που ξέσπασε τις τελευταίες δεκαετίες στο Χόλιγουντ, η Ρουθ Μπέιντερ Γκίνσμπεργκ απάντησε: “[…] ελπίζω να έχουν αποτέλεσμα τόσο για μια καμαριέρα, όσο για τις αστέρες του Χόλιγουντ”.
* Η Ιφιγένεια Μουμτζή είναι μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο London School of Economics and Political Science. Ο Σπύρος Κασάπης είναι διδακτορικός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν.
