Το Open House είναι ένας διεθνής αρχιτεκτονικός θεσμός που πραγματοποιείται κάθε χρόνο στην Ελλάδα από το 2014 στα δύο μεγαλύτερα αστικά κέντρα, την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Κατά τις ημέρες δράσης του, ορισμένα κτίρια, ιδιωτικά, δημόσια ή ιδιωτικοί χώροι δημόσιου χαρακτήρα, δέχονται ελεύθερα τον κάθε ενδιαφερόμενο πολίτη να τα επισκεφθεί και να περιηγηθεί υπό την καθοδήγηση εθελοντών ξεναγών, συνοδευόμενη από την αρχιτεκτονικού περιεχομένου ξενάγηση.
Στόχος του θεσμού είναι να βοηθήσει τους ανθρώπους που δεν έχουν άμεση σχέση με την αρχιτεκτονική να αντιληφθούν την πολυδιάστατη αξία της, να μπουν σε μια διαδικασία σκέψης και προβληματισμού και να συνειδητοποιήσουν ότι η αρχιτεκτονική είναι κάτι πολύ διαφορετικό και μεγαλύτερο απ’ αυτό που έχουν κατά νου.
Φέτος, το Open House Athens 2020 (OHA) είχε προγραμματιστεί για το Σαββατοκύριακο 4-5 Απριλίου. Λόγω όμως των πολυσυζητημένων συνθηκών, οι ημερομηνίες μετατοπίστηκαν ξανά και ξανά, με αποτέλεσμα τελικά την ακύρωση αυτού του αρχιτεκτονικού συμβάντος με τον τρόπο που πραγματοποιούνταν τις προηγούμενες χρονιές, δηλαδή με τη φυσική παρουσία ξεναγών και επισκεπτών. Αντί αυτού, σήμερα θα παρουσιαστούν ψηφιοποιημένες, και θα παραμείνουν στο διαδίκτυο, οι ξεναγήσεις, γεγονός που συνεπάγεται ότι οι ενδιαφερόμενοι θα «περιηγηθούν» ψηφιακά στον «χώρο» των κτιρίων, από μια μικρή ή μεγάλη οθόνη, ενώ βρίσκονται οπουδήποτε αλλού.
Με αφορμή τα παραπάνω, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η αρχιτεκτονική είναι χώρος και πολλά άλλα πράγματα μαζί. Κι όταν μιλάμε για χώρο εννοούμε τις τρεις διαστάσεις στις οποίες ζούμε καθημερινά. Ο αποκαλούμενος ψηφιακός «χώρος», που όλο και πιο προκλητικά μπαίνει στη ζωή μας, λέγεται εικόνα. Λυπάμαι, αλλά η αρχιτεκτονική εξ ορισμού δεν χωράει σε μια εικόνα, καθώς είναι πολυδιάστατη. Προφανέστατα, αρχιτεκτονικές έννοιες όπως το δημόσιο, το ιδιωτικό, το κοινόχρηστο, οι ενδιάμεσοι χώροι, τα κατώφλια, το φως και η σκιά, οι οπτικές φυγές, οι αισθήσεις όπως ο ήχος και η αφή, η κίνηση, η υλικότητα και οι υφές, η σχέση του ανθρώπινου σώματος με τον χώρο, η κλίμακα, τα συναισθήματα, η έννοια του κατοικείν και άλλα πολλά είναι αδιανόητο και τελικά άτοπο να γίνουν αντιληπτά εξ αποστάσεως.
Ως εκ τούτου, η απόφαση των υπευθύνων του OHA 2020 κρίνεται προβληματική, καθώς όχι μόνο δεν θα επιτευχθούν οι στόχοι του αρχιτεκτονικού θεσμού, όπως έχουν αναφερθεί παραπάνω, αλλά αντίθετα οι δισδιάστατοι πλέον επισκέπτες θα αποκτήσουν μια απόλυτα λανθασμένη, διαστρεβλωμένη εντύπωση γι’ αυτή την τέχνη των τεχνών, την τέχνη της ζωής/του υπάρχω/του κατοικώ, την αρχιτεκτονική. Και πώς θα μπορούσε να γίνει η οργάνωση αυτής της δράσης κάτω από αυτές τις «τόσο» δυσμενείς συνθήκες; Απλούστατα, να μην υλοποιηθεί καθόλου, διότι για κάποια πράγματα τα υποκατάστατα καταστρέφουν τα πρωτότυπα.
Τέλος, δεν γνωρίζουμε τις ιδιότητες όσων αποτελούν την οργανωτική επιτροπή του Open House. Αναρωτιέμαι αν μιλάμε για ανθρώπους του αρχιτεκτονικού χώρου με στοιχειώδεις γνώσεις και εμπειρίες ή απλά για διοργανωτές εκδηλώσεων χαράς και ψυχαγωγίας.
Σίγουρα πάντως απέχουν μακράν από τις θεμελιώδεις αρχιτεκτονικές αρχές και ιδέες που κληρονομήσαμε από τους μεγάλους αρχιτέκτονες της ελληνικής σύγχρονης αρχιτεκτονικής. Εχοντας μεγάλη ευθύνη, καλούνται να αναθεωρήσουν την απόφασή τους και να ακυρώσουν το OHA 2020, ενώ ταυτόχρονα τα άτομα που αναμένουν τον φετινό διαδικτυακό αρχιτεκτονικό «αθηναϊκό περίπατο» θα μπορούσαν, για το δικό τους καλό, να μη γίνουν υποστηρικτές του. Η αρχιτεκτονική είναι βίωμα και για να τη βιώσουμε πρέπει να βρισκόμαστε στον ίδιο χωροχρόνο…
*φοιτήτρια Αρχιτεκτονικής
