Βλέποντας τον κόσμο ανάποδα

Ο Κώστας Βεργόπουλος, ένας από τους σπουδαιότερους Ελληνες οικονομολόγους, μας άφησε ένα σπουδαίο, όσο και εκτεταμένο επιστημονικό έργο, που επικοινωνούσε με έναν ιδιαίτερα απλό και κατανοητό τρόπο για μια μεγάλη σειρά θεμάτων, χωρίς να απέχει καθόλου από την επιστημονική θεμελίωση των λεγομένων του.

Ολα του τα βιβλία είναι σημαντικά και εξόχως διαφωτιστικά – μια που ξεκαθαρίζει έννοιες που είναι ζωτικά χρήσιμες για την καθημερινότητα όλων των Ελλήνων και Ελληνίδων πολιτών, ιδιαίτερα για ένα αναγνωστικό κοινό που δεν έχει στενές σχέσεις με την οικονομία. Ενα από τα τελευταία έργα του είναι και το σχετικά σύντομο βιβλίο «Η νέα παγκόσμια αναταραχή», στις Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα 2017, που το συστήνω θερμά για όσους θέλουν να αρχίσουν να κατασκευάζουν τη μεγάλη εικόνα της εποχής μας, χωρίς την οποία δύσκολα καταλαβαίνουν τι συμβαίνει σήμερα.

Στη συνέχεια θα αναφερθώ στα όσα περιλαμβάνονται στις σαράντα πρώτες σελίδες του βιβλίου αυτού, σε μια κατάσταση πραγμάτων όπου αρκετοί μη οικονομολόγοι πάσχουν από σύγχυση εννοιών, που τους καθιστά εύκολα θύματα τσαρλατάνων και όρνιων των ούτως αποκαλούμενων αγορών.

Στις παρατηρήσεις αυτές προεξάρχουσα θέση έχει η ζήτηση, που ρυθμίζει ουσιαστικά όλες τις εμπορικές συναλλαγές στον κόσμο. Στη νεογλώσσα τού σήμερα (το Newspeak του Orwell) η επιβράδυνσή της έχει βαφτιστεί με το προσδιοριστικό «καταναλωτική κόπωση», που πρόσφατα το ακούσαμε και από κυβερνητικά χείλη. Η ωραιοποίηση εννοιών με αρνητικό περιεχόμενο αποτελεί ασφαλώς κοπιράιτ του νεοφιλελευθερισμού (δηλαδή της σημερινής νεο-φεουδαρχίας), που καταφεύγει σε μεγαλοστομίες για να κρύψει το πραγματικό νόημα εκφράσεων, όπως μετα-αλήθεια, μετα-πραγματικότητα, και άλλων μετα-.

Το όνομα του σημερινού νεοφιλελεύθερου παιχνιδιού (όπως των βιομηχάνων-βλέπε ΣΕΒ και άλλων) είναι η συμπίεση του κόστους εργασίας. Εκτεταμένες στατιστικές παρατηρήσεις σε όλη την υφήλιο, και σε σειρά μελετών πολλών διεθνών οργανισμών, δείχνουν ότι η συμπίεση του εργασιακού κόστους και των κοινωνικών δαπανών (μέσω της επιβολής πολιτικής λιτότητας και δήθεν διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, που είναι πολιτικά κατασκευασμένες νεοφιλελεύθερες αερολογίες ή μπουρδολογίες, όπως και η θεολογικού τύπου παρλαπίπα της «ενάρετης οικονομίας») δεν φέρνει νέες επενδύσεις, ούτε ωθεί την παραγωγή, αλλά δημιουργεί κλίμα αύξουσας οικονομικής αβεβαιότητας (βλέπε τα «κίτρινα γιλέκα» στη Γαλλία).

Αντίθετα, οι επενδύσεις και οι καινοτομίες (όχι οι κενοτομίες του υπουργείου Ανάπτυξης στο Ελληνικό) έχουν αποτέλεσμα τη μείωση του εργασιακού κόστους. Παρόμοια, η εντελώς ασαφώς ορισμένη ανταγωνιστικότητα προϋποθέτει την αύξηση της παραγωγικότητας (και άλλη ασάφεια), που δεν πετυχαίνεται με τη συμπίεση του κόστους εργασίας, αλλά μόνο με την επιτάχυνση των επενδύσεων και των τεχνολογικών καινοτομιών, που με τη σειρά τους αποφέρουν μείωση του εργασιακού κόστους.

*ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών