Ανορθολογικά ερωτήματα

Τις τελευταίες δεκαετίες το θέμα του κρατισμού και του αντικρατισμού απασχολεί διαρκώς τον πολιτικό λόγο αλλά και την κοινή γνώμη. Ο κρατισμός, με ακραία μορφή του το σοβιετικό μοντέλο, έχει δεχθεί σφοδρή κριτική με το επιχείρημα ότι στην κρατική οικονομία δεν παρέχονται κίνητρα, κανείς δεν ενδιαφέρεται για την εξέλιξη και την καινοτομία, υπάρχει ισοπέδωση προς τα κάτω κ.λπ.

Η ιδιωτική οικονομία, με ακραία μορφή αυτή του νεοφιλελευθερισμού, δέχεται επίσης την κριτική ότι έχει μοναδικό σκοπό το ατομικό κέρδος, προάγει την αξία της ατομικής ευτυχίας σε βάρος του κοινού καλού, η ιδέα της ότι με τη συσσώρευση κεφαλαίου δημιουργούνται επενδύσεις και νέες θέσεις εργασίας είναι θεωρητική και εντέλει φενάκη κ.λπ.

Μέχρι τη δεκαετία του ’80 υπήρχε στον δυτικό κόσμο ευρύτατη συναίνεση σε ένα μοντέλο ιδιωτικής οικονομίας όπου όμως καίριας σημασίας τομείς, όπως λ.χ. οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας, αλλά και ένα κομμάτι του τραπεζικού συστήματος, ήταν αυτονόητα στα χέρια του κράτους. Αυτό άλλαξε δραματικά. Και από την απόρριψη του απόλυτου κρατισμού οδηγηθήκαμε βαθμιαία στον απόλυτο αντικρατισμό.

Τέτοιου μεγέθους αλλαγές γίνονται για διάφορους λόγους, συχνά όμως παίρνουν και τον χαρακτήρα μόδας. Σήμερα μόδα είναι οι ιδιωτικοποιήσεις παντού. Οπως όμως θα ήταν βλακώδες, επειδή έτυχε κάποιος να πάει σε ένα κακό ξενοδοχείο, να ζητήσει την κρατικοποίηση όλων των ξενοδοχείων και μαζί και των ταβερνών, άλλο τόσο ανόητο είναι, επειδή ένα υποκατάστημα του ΕΦΚΑ είναι προβληματικό, να ζητήσει την ιδιωτικοποίηση όλου του ΕΦΚΑ και μαζί και την ιδιωτικοποίηση κάθε κρατικής υπηρεσίας, ακόμη και της υπηρεσίας διαχείρισης των φαναριών των δρόμων. Ολοι μας γνωρίζουμε ιδιωτικές εταιρείες που έχουν κακή εξυπηρέτηση, όπως και υπαλλήλους του Δημοσίου σε δύσκολα πόστα που δεν σηκώνουν κεφάλι και είναι εξυπηρετικοί.

Επίσης θυμόμαστε ότι ο παλιός ΟΤΕ, που τη δεκαετία του ’70 ήταν εντελώς προβληματικός, εκσυγχρονίστηκε όσο ακόμα ήταν κρατικός. Ή ότι η Αττικό Μετρό, που δεν έχει πουληθεί, επίσης παρέχει ποιοτικές υπηρεσίες. Αρα τα πράγματα δεν είναι άσπρο-μαύρο.

Και υπάρχει και το άλλο, τώρα που η κυκλοφορία κεφαλαίων είναι ελεύθερη. Τι προτιμά κανείς εντέλει: μια εταιρεία να έχει και υπεράριθμους υπαλλήλους, μερικοί από τους οποίους μπορεί και να παίζουν συνέχεια με το κινητό αντί να δουλεύουν, ή να έχει λιγότερους από όσους χρειάζεται, με μισθό 600 ευρώ, και το εξοικονομούμενο ποσό να καταλήγει σε ποσοστό 20% σε επανεπένδυση και κατά 80% σε τραπεζικούς λογαριασμούς του εξωτερικού ή στα νησιά Καϊμάν;

Κάπου εκεί βρισκόμαστε σήμερα, υποχρεωμένοι να απαντούμε σε ανορθολογικές ερωτήσεις. Αν έπρεπε σώνει και καλά να απαντήσει κανείς, θα έλεγε ότι προτιμότερο μάλλον είναι το πρώτο. Γιατί το χρήμα, αν μη τι άλλο, μένει εντός των τειχών και διασπείρεται. Αλλά η σωστή απάντηση είναι άλλη: ορθολογισμός και δικαιοσύνη.