Η εσωτερική κατανάλωση είναι το σωσίβιο που αποτρέπει την ύφεση και σώζει τις οικονομίες από τη χρεοκοπία και από τον πνιγμό στα μαύρα νερά της εξαθλίωσης. Οι ντομάτες, οι πατάτες, το κρέας, οι τηλεοράσεις, τα αυτοκίνητα, τα ταξίδια, ο καφές, τα ρούχα, τα παπούτσια, το κρασί, τα βιβλία. Ολα αυτά τα ταπεινά μπορούν να αναστήσουν μια οικονομία ή να τη βυθίσουν ακόμα περισσότερο στην κινούμενη άμμο της ύφεσης.
Οι οικονομολόγοι αναγνωρίζουν τις ευεργετικές ιδιότητες της ζήτησης που προέρχεται από το εσωτερικό της χώρας, αλλά εκεί που διαφωνούν είναι το πώς και το πότε θα πρέπει να γίνεται η ενίσχυση σε περιόδους κάμψης. Κάποιοι θεωρούν ότι οι πολιτικές για την τόνωση της ζήτησης θα πρέπει να έχουν αποτρεπτικό χαρακτήρα. Κάποιοι άλλοι πιστεύουν ότι η οικονομία πρώτα θα πρέπει να φτάσει να είναι ημιθανής και μετά θα αρχίσει η χορήγηση του «φαρμάκου» της τόνωσης της ζήτησης, αλλά σε ελεγχόμενες δόσεις, ώστε να κατοχυρωθούν τα κέρδη της ύφεσης και να μη «φοβηθούν» οι… αγορές.
Οι δεύτεροι, πολύ λίγο ενδιαφέρονται για το αν στο μεταξύ έχουν πεθάνει από την πείνα άνθρωποι, αν η απόγνωση τους έχει σαλέψει τα λογικά και αν οι ανθρώπινες ελευθερίες έχουν μετατραπεί σε πατσαβούρια. Θεωρούν ότι αυτό είναι το κόστος που θα πρέπει να πληρώσει μια οικονομία για να την προτιμήσουν οι… επενδυτές. Είναι λες και οι «επενδυτές» απαιτούν για προίκα αίμα, ανέχεια και δυστυχία.
Υπερβολές, θα πουν κάποιοι. Υπεραπλουστεύσεις, κάποιοι άλλοι. Και όμως, πίσω από την αναμφίβολα απλουστευμένη περιγραφή κρύβονται οι πιο απάνθρωπες πολιτικές που έχουν εφαρμοστεί στον πλανήτη. Από τη Χιλή του Πινοσέτ μέχρι τις Δημοκρατίες της Βαλτικής και από την προσχεδιασμένη και προμελετημένη πολιτική της Θάτσερ μέχρι τα σύγχρονα Μνημόνια που επέβαλε η κατά τα άλλα κοινωνικά ευαισθητοποιημένη Ε.Ε. σε Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιρλανδία. Αν και για πάνω από έναν αιώνα οι δυο αντιλήψεις συγκρούονται, τις τελευταίες δεκαετίες οι μιμητές της Θάτσερ και του Πινοσέτ έχουν επικρατήσει.
Θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς την εποχή μας «εποχή των υποχρεωτικά ασκητών», αφού οι πολιτικές για την τόνωση της εσωτερικής κατανάλωσης εφαρμόζονται όταν εκατομμύρια άνθρωποι πένονται και ημιθανείς από την πείνα και τις κακουχίες της συσταλτικής πολιτικής αποτελούν θανάσιμο κίνδυνο για το συστημικό πολιτικό σύστημα. Κραυγαλέοι νεοφιλελεύθεροι αλλά και καμουφλαρισμένοι προσήλυτοι του ρεαλισμού –ακόμα και αριστεροί– προσπαθούν να κάνουν τις ζωές των ανθρώπων να μοιάζουν με τον… γάιδαρο του Χότζα, που τον άφηνε νηστικό για να εκτιμήσει την αξία του ξεροκόμματου.
Από όλους του Χότζες της πολιτικής, οι πιο επικίνδυνοι είναι εκείνοι που σερβίρουν την πείνα με ασημένια μαχαιροπίρουνα. Να, πάρτε παράδειγμα τους δικούς μας. Σκίζονται λένε για να αντιμετωπίσουν την ύφεση, αλλά από ό,τι έχει φανεί μέχρι τώρα, κάνουν ό,τι χρειάζεται για εκείνους που αξιοποιούν την ύφεση για να γίνουν πλουσιότεροι και ισχυρότεροι. Ολες οι πολιτικές τους έχουν σαν ορεκτικό την ενίσχυση των ευάλωτων, αλλά μόλις έρθει η ώρα του κυρίως πιάτου, οι ευάλωτοι έχουν απομακρυνθεί και στο τραπέζι κάθονται μόνο ολιγάρχες και επενδυτές. Υπερβολές;
Η καθημερινότητα άλλα αποκαλύπτει: Πώς μπορεί να ερμηνεύσει κανείς την παντελή έλλειψη κοινωνικής προστασίας για τους «αόρατους» της οικονομίας; Πώς μπορεί να κατανοήσει ότι η προσπάθεια του πρωθυπουργού και των υπουργών του εστιάζεται στο να εξασφαλίσει ένα μόνιμα συμπιεσμένο κόστος εργασίας; Πώς μπορεί να εξηγήσει τους νόμους που ουσιαστικά απαγορεύουν τις διαμαρτυρίες, στέλνοντας τους διαμαρτυρόμενους στα Τουρκοβούνια για να διαμαρτυρηθούν;
Καθημερινά αναδύονται δεκάδες ερωτήματα για τον τρόπο και τη σκοπιμότητα της κυβερνητικής πολιτικής, αν και έχει γίνει φανερό ότι όλες οι «πρωτοβουλίες» στοχεύουν στο να πείσει τους πολλούς να θυσιαστούν για τους «εκλεκτούς», προσφέροντας «πιλάφια και ουρί», υποσχέσεις δηλαδή χωρίς αντίκρισμα.
Και όλη αυτή η προσπάθεια γίνεται αργά και με ελεγχόμενες δόσεις, ώστε οι όποιες αντιδράσεις να είναι ελεγχόμενες και διαχειρίσιμες ακόμα και διά της ράβδου, αν αποτύχει ο λόγος. Πρέπει να παραδεχτούμε ότι στην προσπάθεια αυτή ο κ. Μητσοτάκης έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων, αφού έχει καταφέρει να επιβάλει στην αντιπολίτευση την ατζέντα της δημόσιας συζήτησης.
Η αντιπολίτευση, τόσο η μείζων όσο και η ελάσσων, αντί να προσπαθήσει να χορέψει την κυβέρνηση στο ταψί για την πείνα που μοιράζει, ακολουθεί τον ρυθμό που δίνει ο κ. Μητσοτάκης. Ποντάρει προφανώς στη στρατηγική του «σάπιου μήλου», χωρίς να λαμβάνει υπόψη ότι στη σημερινή οικονομική και κοινωνική συγκυρία η στάση αυτή μπορεί να αποδειχθεί όχι απλώς αδιέξοδη αλλά και εγκληματική.
Σίγουρα η λαϊκή αγανάκτηση που γεννά η φτώχεια, όπως δείχνει η ιστορία, ρίχνει κυβερνήσεις, αλλά το κακό που έχει γίνει στο μεταξύ είναι ανεπανόρθωτο και μη αναστρέψιμο. Και ρόλος της αντιπολίτευσης δεν είναι η εξουσία, αλλά τα συμφέροντα αυτών που την εμπιστεύονται αλλά και των άλλων που ουσιαστικά σύρονται σιωπώντας και ενίοτε συναινώντας σε έναν χορό του Ζαλόγγου.
Η τόνωση της «εσωτερικής κατανάλωσης» είναι ένα θέμα που από ό,τι φαίνεται δεν απασχολεί την κυβέρνηση. Προφανώς πιστεύει ότι μπορεί να βασιστεί στο 1/3 της κοινωνίας που δεν έχει πληγεί από την κρίση για να κρατήσει την ύφεση σε ελεγχόμενα επίπεδα, ώστε να προχωρήσει στην εφαρμογή των σχεδιασμών της. Ενδιαφέρεται για το Ελληνικό, για τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας, για τους «επενδυτές» που έχουν αγοράσει στο 5% της αξίας τα δάνεια, για τις πολυεθνικές, και συμπαρατάσσεται με τα παιδιά από το Σικάγο που μοίραζαν απλόχερα τη φτώχεια στο όνομα της ανάπτυξης.
Το πιο πιθανό είναι ότι αδιαφορεί για τους κινδύνους της πολιτικής της. Αυτό όμως δεν απαντά σε εκείνους που φοβούνται για το πώς θα αντιδράσει, όταν η φτώχεια αρχίσει να ξεκλειδώνει τα στόματα και να οδηγεί τα πόδια στους δρόμους. Η εμπειρία όμως δείχνει ότι η απάντηση των ομοϊδεατών του κ. Μητσοτάκη στους πεινασμένους που διεκδικούν δουλειές και αξιοπρεπή μεροκάματα είναι η καταστολή και ο αυταρχισμός.
* Δημοσιογράφος, συγγραφέας
