Ο εγκλεισμός μας στο σπίτι, το προηγούμενο διάστημα, μας επέτρεψε να ασχοληθούμε με θέματα και ασχολίες που όλο αναβάλαμε στο παρελθόν. Κάποιοι ανασκαλέψαμε παλιά χαρτιά, αρχεία, γραφτά, σημειώσεις· ξεχασμένα σε ράφια, σε κούτες κι αλλού. Μέσα στα οικογενειακά έγγραφα που ταξινόμησα βρήκα το παλαιότερο έγγραφο μέλους της οικογένειας. Ηταν του προπάππου μου Νικολάκη, που έφυγε το 1833 από το Ναύπλιο, ως μετανάστης, να βρει τη μοίρα του.
Το έγγραφο είναι ο τύπος διαβατηρίου της εποχής και υπογράφεται από τον Σπυρίδωνα Τρικούπη ως υπουργό των Εξωτερικών. Γνωρίζοντας ότι τον Ιανουάριο του 1833 συνέβη η σφαγή του Αργους, αναρωτιέμαι αν συμμετείχε κι ο πρόγονός μου ως στρατιώτης· και με ποιους ήταν; Με τους συνταγματικούς ή με τους βασιλικούς; Γιατί δεν συνέχισε στον στρατό, ή ακολουθώντας την πάγια τακτική ήταν μέσα σ’ αυτούς που τον ώθησαν στη μετανάστευση ως αντιφρονούντα;
Διαβάζω στο έγγραφο: «Προσκαλούμεν όλους τους Αξιωματικούς του Βασιλείου της Ελλάδος, πολιτικούς και στρατιωτικούς, και παρακαλούμεν τους των φίλων Δυνάμεων να αφήσωσιν ελευθέραν την δίοδον εις τον κύριον Νικόλαον Γονατάν στρατιώτην επερχόμενον εις Κυδωνίας διά ιδιαιτέρας υποθέσεως χωρίς να εμποδισθή ή ενοχληθή παρ’ ουδενός, μάλιστα να χορηγηθή προς αυτόν πάσα ευκολία και υπεράσπισις».
Ετσι βρέθηκε στις Κυδωνίες, το Αϊβαλί. Γιατί η πόλη αυτή της Μικράς Ασίας δεχόταν, λόγω ειδικών σουλτανικών προνομίων, πάρα πολλούς Ελληνες. Δούλεψε εκεί, παντρεύτηκε, έκανε οικογένεια. Κράτησε τους δεσμούς του με το Ναύπλιο κι όταν γεννήθηκε ο γιος του τον έγραψε στο δημοτολόγιο Ναυπλίου, για να είναι Ελληνας πολίτης και ελεύθερος.
Κύλησαν τα χρόνια, άλλαξε ο αιώνας, οι πρόγονοί μας έγιναν πρόσφυγες, έχασαν την πατρογονική γη. Πέρασαν ξανά τα χρόνια και στον εικοστό πρώτο αιώνα ο γιος μου, τώρα, βρέθηκε σε άλλη ξένη γη. Πήγε προσώρας στη Γερμανία, λίγο πριν αρχίσουν οι περιορισμοί στις μετακινήσεις, για ανεύρεση εργασίας. Εκλεισαν τα σύνορα, σταμάτησαν οι μετακινήσεις και εγκλωβίστηκε.
Εκών άκων έγινε μετανάστης και μάλιστα άνεργος. Ούτε ως πτυχιούχος μπόρεσε να εργαστεί ούτε και ως εργάτης σε φάμπρικα. Καταθέτει βιογραφικά, υποβάλλει αιτήσεις, αναζητά γνωστούς φίλων, συμπατριώτες, παλιούς συμφοιτητές. Στο σπίτι όπου μένει ο ιδιοκτήτης είναι Ιταλός και για φαγητό πηγαίνουν στο μαγαζί ενός Τούρκου!
Ο διεθνισμός με την πρακτική έννοια. Στο άκουσμα της καταγωγής του, «είμαι από τη Λέσβο», οι συνδαιτυμόνες χαίρονται. Μιλούν με τα καλύτερα λόγια για το νησί μας· που υποστήριξε τόσο πολύ ξένους ανθρώπους τα προηγούμενα χρόνια, όσο κανένα μέρος του κόσμου. Κάτι που διαφεύγει από πολλούς εδώ, ότι το δόσιμο ανθρωπιάς κάποτε επιστρέφει.
* συγγραφέας, διδάκτορας Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας
