Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αθήνα και Λευκωσία χωρίς στρατηγική
AP Photo / Petros Giannakouris
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αθήνα και Λευκωσία χωρίς στρατηγική

  • A-
  • A+

Την αναζήτηση ενός ουσιαστικού διπλωματικού διεξόδου για ανάκτηση της πρωτοβουλίας των κινήσεων καλούνται να εξετάσουν σοβαρά οι κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, παρακολουθώντας την Τουρκία να ωθεί στα άκρα την κατάσταση στην ανατολική Μεσόγειο και εκείνες να σύρονται πίσω της. Η Αγκυρα τις τελευταίες μέρες έχει καταστήσει πολύ σαφείς τις επόμενες κινήσεις της για επέκταση των ερευνών και γεωτρήσεων από την ήδη «διάτρητη» κυπριακή ΑΟΖ στα ανατολικά των ελληνικών νησιών της Ρόδου, της Καρπάθου και της Κρήτης.

Για να μην υπάρχουν αμφιβολίες, η Τουρκία γνωστοποίησε τις προθέσεις της με τοποθετήσεις στο πιο υψηλό επίπεδο διά του προέδρου της Ερντογάν, του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας και της δημόσιας εμφάνισης του ΥΠΕΞ, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, στο Twitter κρατώντας τον χάρτη των τουρκικών διεκδικήσεων σε όλη την ανατολική Μεσόγειο: «Είμαστε αποφασισμένοι να υπερασπιστούμε τα συμφέροντά μας και εκείνα των Τουρκοκυπρίων» διακήρυξαν.

Οι εξελίξεις ήχησαν πλέον σαν συναγερμός! Ολοι βλέπουν καθαρά προς τα πού οδηγούνται τα ζητήματα με την Τουρκία και την επικίνδυνη περιπέτεια στις θάλασσες. Ο προβληματισμός όμως δεν αρκεί, ούτε οι μέχρι τώρα τακτικές κινήσεις και καταδικαστικές διακηρύξεις. Οσοι διαθέτουν γνώση του παρελθόντος -και στο ελληνικό ΥΠΕΞ υπάρχει βαθιά εμπειρία- είναι τώρα σε θέση να επιμετρήσουν τι σημαίνει το καρκίνωμα του Κυπριακού και το κόστος της αδράνειας της Ελλάδας για τις διαφορές στο Αιγαίο.

Η πικρή αλήθεια είναι ότι οι δύο κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου δεν διαθέτουν στρατηγική για την επίλυση των προβλημάτων τους, ούτε τον απαραίτητο συντονισμό για να τα χειριστούν. Περιορίζονται κατά καιρούς σε ένα μείγμα αντιφατικών διακηρύξεων για εσωτερική κατανάλωση έναντι της Τουρκίας, χωρίς ξεκάθαρη στόχευση και πρόβλεψη των κινδύνων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό που συμβαίνει τα τρία τελευταία χρόνια. Η Κύπρος πρώτα και ακολούθως η Ελλάδα -σε δύο διαδοχικές κυβερνήσεις- έχουν αναμειχθεί σε μια επιζήμια περιπέτεια δημιουργίας αξόνων «μηδενικού αθροίσματος» έναντι της Τουρκίας στην ανατολική Μεσόγειο.

Το μόνο αποτέλεσμα της πολιτικής αυτής είναι η επιδείνωση και η περαιτέρω εμπλοκή των υφιστάμενων άλυτων προβλημάτων. Το Κυπριακό όμως για τρία ολόκληρα χρόνια βρίσκεται στην κόψη του ξυραφιού, η Ελλάδα δεν έχει ουσιαστικό διάλογο με την Τουρκία, οι σχέσεις Τουρκίας - Ε.Ε. αποσυντονίστηκαν εντελώς, ενώ ανοίγουν νέα μέτωπα για τετελεσμένα στην ανατολική Μεσόγειο.

Τι μπορεί να συνιστά μια αποφασιστική απάντηση, αλλά και στρατηγική διέξοδος μέσα στις πιεστικές συνθήκες; Τα δεδομένα λένε ότι η Αγκυρα θα προχωρήσει σε τρεις μήνες σε έρευνες και γεωτρήσεις σε περιοχές που η Ελλάδα ενδεχομένως θα αναγκαστεί να αντιδράσει. Αυτά λειτουργούν πλέον ως η αντίστροφη μέτρηση μιας προαναγγελθείσας σοβαρής κρίσης. Η Τουρκία διατηρεί συνεχώς την πρωτοβουλία των κινήσεων. Εκείνη επιλέγει πού και πώς θα δοκιμάσει τις αντοχές της Αθήνας.

Οπως αποδείχτηκε στην Κύπρο και με την αιφνίδια υπογραφή του μνημονίου με τη Λιβύη, η Αγκυρα έχει πολλά περιθώρια να ελίσσεται εντός και εκτός των ορίων διεθνούς δικαίου, αφού οι ανοιχτές θάλασσες δεν είναι οριοθετημένες με την Ελλάδα, ενώ αμφισβητούνται με την Κύπρο λόγω άλυτου Κυπριακού. Η Κύπρος είναι στην πράξη περικυκλωμένη, ενώ η Ελλάδα σύρεται στο πιο άγονο γήπεδο αναμέτρησης: γκριζάρισμα περιοχών, τετελεσμένα και κορύφωση της έντασης.

Τρίμηνο πιέσεων

Η ελληνική κυβέρνηση του Κ. Μητσοτάκη έχει πολλούς λόγους να ενεργήσει, για να μην την προκαταλάβουν οι εξελίξεις. Τα ρίσκα αυξάνονται και αφορούν την ολική ανατροπή των οικονομικών προτεραιοτήτων της κυβέρνησης μπροστά στον κίνδυνο αποσταθεροποίησης και το ενδεχόμενο ενός θερμού επεισοδίου. Η Αθήνα δεν μπορεί να δηλώνει -όπως η Λευκωσία- απόλυτη αδυναμία αντίδρασης και να στέλνει τον λογαριασμό σε άλλους!

Μέσα στον κυκεώνα που δημιουργείται, η αναζήτηση διπλωματικού διεξόδου εντοπίζεται στην Ε.Ε. Ομως η Αθήνα και η Λευκωσία χρειάζεται πρώτα να διαβάζουν προσεκτικά την πρόθεση των Βρυξελλών να κρατήσουν πάση θυσία την Τουρκία στη σφαίρα του διαλόγου κι όχι στη λογική τιμωρητικών κυρώσεων. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει ισχυρή ευρωπαϊκή προσωπικότητα να αναλάβει το βάρος μιας πρωτοβουλίας. Υπάρχουν ωστόσο ισχυρές κυβερνήσεις, και κυρίως η Γερμανία, που αντιλαμβάνονται το μέγεθος του διακυβεύματος.

Παρά την αδύναμη παρουσία του στους θεσμούς της Ε.Ε., ο Ζοζέπ Μπορέλ, ύπατος εκπρόσωπος για την εξωτερική πολιτική, δεν αποδέχεται την ιδιοτελή αντίδραση διαφόρων κρατών-μελών που τοποθετούνται στο Συμβούλιο με κριτήριο μόνο το αντιτουρκικό μένος (2/6): «Ορισμένα κράτη-μέλη θεωρούν ότι όσο οι γεωτρήσεις συνεχίζονται, οι συνομιλίες πρέπει να διακοπούν. Αλλά νομίζω ότι ο μόνος τρόπος επίλυσης αυτού του είδους των ζητημάτων είναι να προσεγγίσουμε, να έρθουμε πιο κοντά για να δούμε πώς μπορούμε να κάνουμε την Τουρκία να καταλάβει ότι οι καλές μας σχέσεις θα εξαρτηθούν αποφασιστικά από τον σεβασμό της κυριαρχίας της Κύπρου και της Ελλάδας στα ύδατα που αμφισβητούνται».

Η ευθύνη για αλλαγή ρότας και αναδιάταξης των συζητήσεων εντός Ε.Ε. για την Τουρκία πέφτει πρωτίστως στην Ελλάδα, τον πρωθυπουργό Κ. Μητσοτάκη και το επιτελείο Δένδια προτού εγκλωβιστούν από τα ίδια τα γεγονότα. Μέχρι τώρα η Αθήνα πίστευε ότι θα μπορούσε να ελέγχει τον χρόνο, χωρίς να ακουμπά τα πλέον επίμαχα.

Τώρα όμως τα γεγονότα πιέζουν για αποφάσεις. Μια βασική επιλογή στο τραπέζι είναι η αμφισβήτηση σε διεθνές δικαστήριο του μνημονίου οριοθέτησης Τουρκίας-Λιβύης. Κάτι που θα συγκρατούσε την Τουρκία και θα δημιουργούσε ένα περιβάλλον διαπραγμάτευσης με βάση το διεθνές δίκαιο. Η Τουρκία δεν έχει αρνηθεί έναν διμερή πλήρη διάλογο με την Ελλάδα και όλες τις χώρες της περιοχής, πλην της Κύπρου, την οποία δεν αναγνωρίζει.

Στη Λευκωσία ο ΥΠΕΞ, Ν. Χριστοδουλίδης, φλερτάρει κι αυτός, για δικούς του λόγους, με την ιδέα να κινήσει μια ανάλογη διαδικασία. Εχει αφομοιώσει την ιδέα ότι η Ε.Ε. δίνει φραστική στήριξη για «την τιμή των όπλων», αλλά τίποτα πέραν αυτής. Γι’ αυτό ζήτησε και έλαβε μια θετική μνεία από την Ε.Ε. (ανακοίνωση - Συμβούλιο 15/5): «Καλωσορίζουν την πρόσκληση που απηύθυνε η κυβέρνηση της Κύπρου στην Τουρκία να διαπραγματευτούν με καλή πίστη την οριοθέτηση των μεταξύ τους παράκτιων ζωνών».

Νέο πακέτο «Ελσίνκι»

Η εύσχημη αναδίπλωση από τους μεγαλεπήβολους -πλην όμως ανύπαρκτους- σχεδιασμούς για το φυσικό αέριο στην ανατολική Μεσόγειο μέσω ενός μορατόριουμ γεωτρήσεων και ταυτόχρονη πρόταξη πρωτοβουλιών του διαλόγου (Κυπριακό - Ελληνοτουρκικά) μπορεί να λειτουργήσουν ως καταλύτης. Για να είναι όμως πειστικές οι κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, χρειάζεται να προετοιμάσουν ένα πολύ ευρύτερο πλαίσιο συνεννοήσεων με την Ε.Ε. και τον ΟΗΕ.

Ποιος θα κινήσει μια τέτοια διαδικασία όμως, που, αντί της λογικής αξόνων και τις τριμερείς (Ισραήλ - Αίγυπτος), θα τολμήσει να φέρει στο προσκήνιο την αναζωογόνηση των σχέσεων Τουρκίας - Ε.Ε.; Πολλά κομμάτια του παζλ ενός «νέου Ελσίνκι» απαιτούν ολικό ανασχεδιασμό και προσαρμογές στα δεδομένα μιας «ειδικής σχέσης» με την Τουρκία.

Θα συνιστούν ωστόσο μια διαφορετική πορεία με καθαρές επιδιώξεις για την οριστική επίλυση των προβλημάτων που ωρίμασαν (Κυπριακό - πλαίσιο Γκουτέρες) ή θα πάρουν τον δρόμο προς επίλυση (Χάγη) με την κατάλληλη προετοιμασία για συμβιβασμούς.

Πάνω σε αυτά μια πολιτική ανταλλαγμάτων προς την Τουρκία θα μπορούσε να περιλαμβάνει όσα μπορούν να διασωθούν από την προηγούμενη φάση (ενισχυμένη Τελωνειακή Ενωση), την απελευθέρωση της βίζας, το μεταναστευτικό και τη συμμετοχή της Αγκυρας στη νέα μόνιμη συνεργασία (PESCO). Η Αθήνα και η Λευκωσία έχουν επιλογές. Ο χειρότερος σύμβουλος είναι να συνεχίσουν να παρακολουθούν την προδιαγεγραμμένη πορεία και να εκδίδουν ανακοινώσεις. Η εμπειρία της περιόδου 1999-2003 δείχνει όμως ότι μπορούν να κάνουν περισσότερα πριν είναι αργά.

*Το άρθρο αναδημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Κύπρου

ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα οδοφράγματα της ντροπής
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της απροκάλυπτης σκοπιμότητας είναι ότι οι δύο ιστορικές δίοδοι επικοινωνίας ανάμεσα σε Ελληνοκυπρίους και Τουρκοκυπρίους στο κέντρο της Λευκωσίας παραμένουν κλειστές.
Τα οδοφράγματα της ντροπής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η συμφιλίωση μένει ορφανή
Κατά έναν παράδοξο τρόπο, σε κάθε ελπιδοφόρα προσπάθεια οι ηγεσίες των δύο κοινοτήτων δεν ευνοούσαν, ούτε επιδίωξαν, την απελευθέρωση των δυνάμεων της κοινωνίας για να δημιουργήσουν την απαραίτητη κουλτούρα...
Η συμφιλίωση μένει ορφανή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Στη μέγκενη των νέων τετελεσμένων
Ο πρόεδρος Αναστασιάδης βρίσκεται πλέον μπροστά σε ένα σοβαρό δίλημμα: είτε να επιστρέψει ταχέως σε συνομιλίες υπό τον ΟΗΕ, είτε να διολισθαίνει η Κύπρος σε νέα τετελεσμένα με ελάχιστα περιθώρια αντίδρασης.
Στη μέγκενη των νέων τετελεσμένων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θεατές στη σιωπηρή διχοτόμηση
Με το «άνοιγμα» των Βαρωσίων η Τουρκία δημιουργεί ακόμη ένα «ανέκκλητο τετελεσμένο», καθιστώντας όλο και πιο απίθανη την όποια επιστροφή εδαφών εάν αποτύχει και η τελευταία πρωτοβουλία του γ.γ. του ΟΗΕ Αντόνιο...
Θεατές στη σιωπηρή διχοτόμηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κύπρος: σταυρόλεξο για γερούς λύτες
Με έκθεσή του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο Αντόνιο Γκουτέρες αφήνει σοβαρές αιχμές για τις ευθύνες του παρατεταμένου αδιεξόδου και επιφυλάσσεται να αποφανθεί ώς το τέλος του χρόνου περί του αν αξίζει...
Κύπρος: σταυρόλεξο για γερούς λύτες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νέα «περιρρέουσα» διχόνοια στην Κύπρο
Ως «οπαδό της όποιας λύσης», φράση που συνιστά βαρύτατο υπαινιγμό ακόμη και για μειοδοσία, κατηγόρησε ο Ν. Αναστασιάδης το ΑΚΕΛ, με αποτέλεσμα οι σχέσεις τους να επιδεινωθούν ραγδαία, σε βαθμό που να θυμίζουν...
Νέα «περιρρέουσα» διχόνοια στην Κύπρο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας