Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Oταν μιλούν για «αλληλεγγύη», ανθρώπινος πόνος μυρίζει…
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Oταν μιλούν για «αλληλεγγύη», ανθρώπινος πόνος μυρίζει…

  • A-
  • A+

Ο Μάρτιν Σκορτσέζε στην ταινία του «Ο Ιρλανδός» καταδεικνύει εναργέστατα την αμερικανική κοινωνία που ενώ στο προσκήνιο προβάλλεται η οικονομική μεγέθυνση, στην «πίσω αυλή», στο παρασκήνιο, το οικονομικό και το πολιτικό κατεστημένο σε αγαστή συνεργασία διαμορφώνουν -με κάθε «μέσο»- τους όρους του «αμερικανικού ονείρου». Η ταινία, αριστουργηματική ως σύλληψη και εκτέλεση, αποτελεί αφετηρία για πολλές σκέψεις και προεκτάσεις. Ενας από τους κεντρικούς της ήρωες είναι ο Τζίμι Χόφα, ο κραταιός αρχισυνδικαλιστής, το απόλυτο αφεντικό του συνδικάτου των φορτηγατζήδων τη δεκαετία του '60, των «Teamsters».

Ο Χόφα, λοιπόν, συνέπαιρνε το ακροατήριό του, όταν από βήματος απευθυνόταν στους συντρόφους του και χρησιμοποιούσε το σύνθημα «Solidarity!» («Αλληλεγγύη!»), εξασφαλίζοντας την τυφλή εμπιστοσύνη τους. Την ίδια ώρα συναλλασσόταν με το «αζημίωτο» με το οργανωμένο έγκλημα, τους μαφιόζους, «αξιοποιώντας» με τον καλύτερο -γι’ αυτόν- τρόπο τη θεσμική και υλική δύναμη που του παρείχαν οι συνεπαρμένοι ακροατές του. Επικαλούμενος τη συναδελφική αλληλεγγύη και προασπίζοντας (;) τα δικαιώματα του συνδικάτου εξυπηρετούσε και τα ατομικά του συμφέροντα…

Η αλληλεγγύη, ως από κοινού δράση ατόμων ή ομάδων για την επίτευξη κοινού σκοπού, στην κοινωνική της διάσταση αναφέρεται στην οργάνωση των κοινωνικών σχέσεων. Ο E. Durkeim διακρίνει τη «μηχανική» και την «οργανική αλληλεγγύη». Η πρώτη απαντάται σε «παραδοσιακές» μικρής κλίμακας κοινωνίες που χαρακτηρίζονται από ομοιογένεια μελών, συμπαγή καθολική συλλογική συνείδηση και υποτυπώδη καταμερισμό εργασίας.

Οι άνθρωποι συνδέονται από τις παρόμοιες συνθήκες εργασίας, τις κοινές αντιλήψεις, τον τρόπο ζωής. Αλληλεγγύη μέσα από την ομοιότητα. Η δεύτερη, η οργανική αλληλεγγύη, εντοπίζεται σε σύγχρονες κοινωνίες, με υψηλό καταμερισμό εργασίας. Προέρχεται από τη διαφοροποίηση που χαρακτηρίζει τις σύγχρονες κοινωνίες σε συνδυασμό με την αλληλεξάρτηση και τη συμπληρωματικότητα των μελών τους. Αλληλεγγύη μέσα από την εξάρτηση και τη διαφορά.

Στον Μαρξ η έννοια εντοπίζεται στη βάση του ταξικού συμφέροντος, στην κοινότητα κοινωνικής θέσης, συνείδησης και συμφέροντος, ενώ ο Μαξ Βέμπερ διακρίνει δύο είδη αλληλεγγύης στις κοινωνικές σχέσεις, στην κοινότητα και στις ενώσεις. Γενικά, η αλληλεγγύη, είτε ως δομική αλληλεξάρτηση είτε ως σύμπραξη για την επιδίωξη κοινών συμφερόντων είτε ως ανιδιοτελής αλτρουιστική συμπεριφορά, χαρακτηρίζεται από αμοιβαιότητα, αλληλοβοήθεια, ανυστερόβουλη προσφορά, κοινό όραμα.

Εννοια δυναμική, η αλληλεγγύη αξιοποιείται συχνά στον λόγο ατόμων, ομάδων και ηγετών. Στις διεθνείς σχέσεις η αλληλεγγύη ανάμεσα στα κράτη (ή τους λαούς) αποτελεί θεμελιώδη ιδέα πάνω στην οποία οικοδομούνται διακρατικές ενώσεις και διμερείς συμφωνίες. Η «ειλικρίνεια» που κρύβεται συχνά πίσω από τη σχετική ρητορική επιβεβαιώνεται και ιστορικά.

Η «αλληλεγγύη» των Ευρωπαίων εταίρων μας αποτυπώθηκε περίτρανα στα κείμενα «στήριξης» της χρεοκοπημένης ελληνικής κοινωνίας (μνημόνια) ενώ τα ευεργετικά της οφέλη βίωσε και βιώνει η πλειονότητα των συμπολιτών μας. «Αλληλεγγύη» επέδειξαν και πρόσφατα αρκετές κυβερνήσεις στη διαχείριση της πανδημίας: η απαγόρευση διακίνησης μέσων και υλικών ήταν άλλο ένα δείγμα τού πώς οι «έχοντες» (κυριολεκτικά) μοιράζονται το πλεόνασμα με τους «μη έχοντες» (οι φωτεινές εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν τον κανόνα).

Εντέλει, αλληλεγγύη ή διαγκωνισμοί συμφερόντων;

Σαφώς αρνητική είναι η απάντηση για το κύμα πραγματικά αλληλέγγυων πρωτοβουλιών που βίωσε η ελληνική κοινωνία στα χρόνια της κρίσης. Μεμονωμένα άτομα, συλλογικότητες ή φορείς σε εθελοντική βάση έστησαν ένα εκτεταμένο δίκτυο αλληλοβοήθειας με δομές αλληλεγγύης που αγκάλιασαν τα σκληρά χτυπημένα κοινωνικά στρώματα. Αλληλεγγύη και όχι φιλανθρωπία! Κοινωνικά συνειδητοποιημένες, εμπρόθετες δράσεις «από τα κάτω», όπως τα κοινωνικά ιατρεία, φαρμακεία, παντοπωλεία, οι πρωτοβουλίες υποστήριξης αστέγων, προσφύγων, ανέργων άφησαν ισχυρό αποτύπωμα στην Ελλάδα της κρίσης.

Σήμερα, εν μέσω της υγειονομικής απειλής και εν αναμονή της νέας (ή μήπως σε συνέχεια της προηγούμενης;) οικονομικής κρίσης, οι «θαυματοποιοί» ενορχηστρωτές της «κοινής γνώμης» αξιοποιούν κατά κόρον δύο έννοιες: την «ατομική ευθύνη» και την «αλληλεγγύη». Ατομική ευθύνη ως προς την τήρηση των θεόπεμπτων εντολών («Εγώ σας το είπα και νίπτω τας χείρας μου», αν κάτι πάει στραβά εσείς φταίτε!). Αλληλεγγύη για να προστατευτούν οι ευάλωτες ομάδες.

Ολες οι ευάλωτες; Αμ δε! Ευάλωτος είναι ο παππούς και η γιαγιά, οι χρόνια νοσούντες και μια σειρά ακόμη συμπολίτες μας. Δεν είναι όμως αυτός που ξαφνικά (ξανα)έχασε τη δουλειά του, που βλέπει τη μικροεπιχείρησή του να καταστρέφεται, το εισόδημά του να συρρικνώνεται επικίνδυνα. Καθώς η «κρίση είναι ευκαιρία» για ξαναμοίρασμα της πίτας κάποιοι περισσεύουν…

Γι’ αυτό σας λέω: Οταν ακούω να μιλάνε για «αλληλεγγύη», ανθρώπινος πόνος μού μυρίζει…

* συντονιστής Εκπαιδευτικού Eργου, ΠΕΚΕΣ Δυτ. Ελλάδας, υπ. διδάκτορας Παν. Πατρών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο «συνηθισμένος» άνθρωπος
Ηξερε πολύ καλά τι επιθυμούσε από τη ζωή. Ηθελε απλά να είναι κάποιος που απολαμβάνει την παρέα και το κρασί με τους φίλους του, που παντρεύτηκε το κορίτσι που του άρεσε, που βλέπει ποδόσφαιρο τις Κυριακές και...
Ο «συνηθισμένος» άνθρωπος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η προξενήτρα
Την προξενήτρα μπορείς να τη συναντήσεις παντού. Στην πολυκατοικία, στο καφέ της γειτονιάς, στη λαϊκή, στην πλατεία τα απογεύματα, παντού. Εγώ τη βρήκα ένα μεσημέρι στο σούπερ μάρκετ. Στην ουρά του ταμείου....
Η προξενήτρα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Στου καφέ το κατακάθι (3)
Στο φλιτζάνι σπουδάζω ατελέσφορα ανθρωπογεωγραφία κι έχω και τη φωνή της Καλλιόπης στα αυτιά να μου λέει πως φταίω εγώ που τα ψάχνω όλα αυτά, που τα ερμηνεύω, κι ίσως και να τα προκαλώ, γιατί είμαι εγώ που...
Στου καφέ το κατακάθι (3)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Χωρίς αξίες δεν πάμε πουθενά
Αξίες και αρχές, προφανώς, δεν διασφαλίζουν άτομα και ομάδες από ανισότητες και αδικίες. Η λειτουργία τους είναι διττή. Να συγκροτήσουν ένα ασφαλές πλαίσιο λειτουργίας που θα προστατεύει από την αυθαιρεσία,...
Χωρίς αξίες δεν πάμε πουθενά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μαθήματα κοινής ζωής
Στο βάθος της ανθρώπινης απελπισίας που ριζώνει στην κοινωνική αδικία και στην υπονόμευση της αμφισβήτησης, η ανθεκτικότητα των κοινών πεποιθήσεων που νομιμοποιούν το κοινωνικό σύστημα αυξάνεται με εκδηλώσεις...
Μαθήματα κοινής ζωής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας