Θα ζήσουμε την κρίση του 2008 σε επανάληψη;

Η παγκόσμια οικονομία έχει μπει στον πάγο, οι προβλέψεις για βαθιά ύφεση πολλαπλασιάζονται, η ανεργία αυξάνεται, το ΑΕΠ ακολουθεί καθοδική πορεία, η φτώχεια διευρύνεται, όπως επίσης διευρύνονται και οι ανισότητες.

Κανείς δεν μπορεί να πει ότι δεν νιώθει να ακολουθεί μια επανάληψη – ίσως και σε χειρότερο και μεγαλύτερο βαθμό – της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, των όσων ακολούθησαν στην Ευρωζώνη και την ΕΕ, τη δημοσιονομική συρρίκνωση και τα καταστροφικά μέτρα λιτότητας που διέλυσαν την μεγάλη πλειοψηφία των κοινωνικών στρωμάτων, ιδιαίτερα στον ευρωπαϊκό Νότο. Κανείς όμως δεν μπορεί πλέον να πει ότι δεν θα μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο, ακόμα και χωρίς την πανδημία του κορονοϊού η οποία επιταχύνει τις εξελίξεις, από τη στιγμή που δεν έχει αλλάξει τίποτα απολύτως στις ασκούμενες πολιτικές στην ΕΕ, στην Ευρωζώνη, αλλά και παγκοσμίως.

Δεν μάθαμε τελικά από την κρίση του 2008, δεν έμαθαν οι πολιτικές ηγεσίες να “διαβάζουν” τις εξελίξεις, δεν έμαθαν όμως και στον προοδευτικό πολιτικό χώρο ότι για να αλλάξουν οι συσχετισμοί δυνάμεων απαιτείται μια βιώσιμη, πειστική, εναλλακτική πρόταση, πέρα από τη σταχυολόγηση των κακώς κειμένων του πολιτικού αντιπάλου. Από το 2008 μέχρι σήμερα το βάρος σταθεροποίησης της παγκόσμιας οικονομίας ανέβαλαν τα αδύναμα εισοδηματικά στρώματα, η άλλοτε κραταιά από τις φούσκες του καπιταλισμού μεσαία τάξη, το σύνολο του παραγωγικού ιστού που κρατούσε επί δεκαετίες τις οικονομίες σε μια μίνιμουμ σταθερότητα. Αυτό θα συμβεί και με την επερχόμενη κρίση και ύφεση.

Ακόμα και σήμερα, μέσα στην ασφυκτική πίεση που ασκούν οι πολιτικές συγκράτησης της πανδημίας, η Ευρωζώνη συνεχίζει να σκέφτεται και να λειτουργεί με τα αντανακλαστικά της προ-κρίσης περιόδου, σαν να μην έχει ως πολύτιμη παρακαταθήκη τα μεγάλα αδιέξοδα της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008. Η λιτότητα επιλέγεται ως πρώτος πυλώνας μέτρων για την επιστροφή στην “κανονικότητα” για την εποχή μετά τον κορονοϊό, χωρίς όμως να έχουν ακόμη καταλήξει οι ευρωπαϊκές ηγεσίες στο σωστό “φάρμακο” για την αντιμετώπιση των οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών της πανδημίας.

Ακόμα και οι πιο σκληρά νεοφιλελεύθερες ηγεσίες δεν έχουν κατανοήσει πως λειτουργούν τα θεμελιώδη του καπιταλισμού, γιατί ακριβώς δεν εφαρμόζουν ούτε τις βασικές κατευθυντήριες γραμμές της καπιταλιστικής θεωρίας. Η χαμηλή ζήτηση, ως αποτέλεσμα των περιοριστικών πολιτικών και της λιτότητας, δεν μπορεί να κινητοποιήσει την οικονομία και την παραγωγική δραστηριότητα, δεν μπορεί να παράξει πλούτο, με συνέπεια ο αέναος κύκλος δανεισμού-χρέους να υπερτροφοδοτείται, να κορυφώνεται διαρκώς και να οδηγεί τις πολιτικές ηγεσίες σε νέο κύκλο λιτότητας και αδιεξόδων. Εάν δεν υπάρξει χαλάρωση των νομισματικών πολιτικών, γενναία χρηματοδότηση των οικονομιών, διεύρυνση και στήριξη της παραγωγής, δεν θα βγούμε από το μονοπάτι της ύφεσης και της στασιμότητας.

Πιθανότητα, και για να επιστρέψουμε στην Ευρωζώνη, μιας και δεν διαφαίνεται καμία αλλαγή πλεύσης ως προς την χάραξη της δημοσιονομικής και αναπτυξιακής πολιτικής, να δούμε το επόμενο διάστημα την ενίσχυση φυγόκεντρων δυνάμεων, με πρώτη και κυρίαρχη την περίπτωση της Ιταλίας, που θα αμφισβητήσουν ευθέως τα οφέλη της νομισματικής ένωσης και ίσως ξεκινήσουν να αναζητούν τρόπους εξόδου από αυτή. Το βάθος και εύρος μια δεύτερης σε διάστημα μόλις δέκα ετών ύφεσης θα καθαρίσει ίσως το τοπίο για το που και πως θα κινηθούν τα κράτη-μέλη και ποιες ομάδες θα επικρατήσουν στη μάχη επιρροής για την επόμενη μέρα στην Ευρωζώνη. Οι επόμενοι μήνες αναμένονται «καυτοί» και με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

*Πολιτικός επιστήμονας, ιδρυτής του κέντρου ερευνών Bridging Europe