Υπάρχει σχέδιο για τις τουρκικές προκλήσεις;

Εν μέσω πανδημίας και τη στιγμή που η προσοχή διεθνώς επικεντρώνεται στους όρους επαναφοράς των οικονομιών, η Τουρκία έστειλε το «Γιαβούζ» για γεωτρήσεις στα τεμάχια 6 και 7 της ΑΟΖ της Κύπρου νοτίως του νησιού. Η εξέλιξη αυτή την εβδομάδα που πέρασε και η στάση των Βρυξελλών φέρνουν ξανά στο προσκήνιο τα ίδια επίμονα ερωτήματα: υπάρχει σχέδιο στην εξωτερική πολιτική της Λευκωσίας ή βρίσκεται πια αμήχανη στη γωνία με την Τουρκία ανενόχλητη;

Στην τηλεδιάσκεψη των ηγετών των «27» την Πέμπτη, ο Κύπριος πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης κατήγγειλε την Αγκυρα ότι «συνεχίζει την εχθρική και επικίνδυνη προσέγγισή της στην Ανατολική Μεσόγειο». Ζήτησε «συνεπή, ενιαία στάση αρχών στο πλαίσιο των ειλημμένων αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και των μηχανισμών που έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή». Με δήλωσή του ο Σαρλ Μισέλ επαναβεβαίωσε… «την αμέριστη αλληλεγγύη» προς την Κύπρο και παρέπεμψε στα προηγούμενα συμπεράσματα για το θέμα.

Καμία συζήτηση για κυρώσεις

Ο μονόλογος του Κύπριου προέδρου και η τυπική τοποθέτηση Μισέλ κατέδειξαν πόσο περιθωριοποιείται η Λευκωσία μέσα από επαναλαμβανόμενες, χωρίς διέξοδο, συζητήσεις. Η ατζέντα των Ευρωπαίων από καιρό είχε αλλάξει για την Κύπρο. Πόσο μάλλον τώρα, που τα μυαλά όλων έχουν στραφεί στη διαχείριση της πρωτοφανούς οικονομικής ύφεσης λόγω κορονοϊού. Το διπλωματικό παρασκήνιο που προηγήθηκε αυτές τις ημέρες είναι αποκαλυπτικό. Στην τηλεδιάσκεψη του Συμβουλίου Υπουργών ο ΥΠΕΞ Ν. Χριστοδουλίδης απέτυχε να πείσει τους ομολόγους του για μια απλή φράση στα συμπεράσματα: ότι η Ε.Ε. «θα αντιδράσει με βάση το υφιστάμενο πλαίσιο αποφάσεων».

Το ζήτημα παραπέμφθηκε σε χαμηλότερο επίπεδο (COREPER) και ρητά δύο ισχυρές χώρες, η Γερμανία και η Ιταλία, καθώς και τουλάχιστον άλλες 3 έσπασαν τη διαδικασία σιωπής απορρίπτοντας την κυπριακή θέση. Στην ουσία δεν υπάρχει καμία άλλη συζήτηση για μέτρα ή κυρώσεις. Ο Υπατος Εκπρόσωπος Ζοζέπ Μπορέλ δεν περιέλαβε στην ημερήσια διάταξη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θέμα τουρκικών προκλήσεων και δήλωσε ότι η Ε.Ε. θα συνεχίσει την προσπάθεια για να καταστεί η Τουρκία πιο συνεργάσιμη. Ακολούθησε επικοινωνία του με τον Τούρκο ΥΠΕΞ, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, κατά την οποία έγινε γνωστό ότι έλαβε απάντηση πως η Αγκυρα «ενεργεί για να υπερασπίσει τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της».

Η Λευκωσία σε άμεσο χρόνο -όλη την εβδομάδα που πέρασε- έδωσε έντονη προβολή στην «καταγγελτική» διπλωματία της, τροφοδοτώντας τα κυπριακά ΜΜΕ με πρωτοσέλιδα ρεπορτάζ, μια συνηθισμένη καταφυγή για εσωτερική κατανάλωση από την εποχή των… Αδεσμεύτων. Δύσκολα όμως μπορεί να μη ληφθούν υπόψη νέα δεδομένα γύρω από την ΑΟΖ και τις γεωτρήσεις:

■ Η Τουρκία συνεχίζει πρόγραμμα γεωτρήσεων με αυτάρκη στόλο. Θα κάνει όσες περισσότερες ενέργειες μπορεί τώρα που παρέλυσαν οι πάντες για να εδραιώσει -ως τετελεσμένα- τις διεκδικήσεις στην ανατολική Μεσόγειο.

■ Για την επόμενη διετία μπορεί να δρα σε μια εκτενή θαλάσσια ζώνη που περιβάλλει την Κύπρο και επεκτείνεται μέχρι τη Ρόδο και την Κρήτη. Ετσι περιπλέκει και τα ζητήματα θαλάσσιας κυριαρχικής δικαιοδοσίας της Ελλάδας. Αν εντοπίσει αξιόλογα κοιτάσματα -που δεν φαίνεται να είναι το μείζον- θα έχει ακόμα ένα χαρτί στο χέρι.

■ Τα περιθώρια αντίδρασης της Λευκωσίας είναι μηδαμινά. Οι τριμερείς έχουν εκφυλιστεί και η θεωρία αλλαγής των όρων του γεωστρατηγικού παιχνιδιού που διατυμπάνιζε η Λευκωσία μέσω φυσικού αερίου προκαλεί σε διπλωματικούς κύκλους μόνο θυμηδία.

■ Η αναστάτωση των αγορών λόγω κορονοϊού έπληξε καίρια τους ενεργειακούς υπολογισμούς χωρών και εταιρειών- κολοσσών. Αμφιλεγόμενα και μη προσοδοφόρα έργα τίθενται υπό αναστολή, ακόμα και ακύρωση.

Με παραδοχή του υπουργού Ενέργειας της Κύπρου, η Exxon Mobil ενημέρωσε τη Λευκωσία για αναστολή του προγραμματισμού 2 επιβεβαιωτικών γεωτρήσεων σε εντοπισμένο κοίτασμα (τεμάχιο 10), το μόνο που δεν αμφισβητείται από την Τουρκία. Για πρώτη φορά η αμερικανική εταιρεία επικαλείται εκτός από τις δυσκολίες της πανδημίας και την κατάρρευση των τιμών πετρελαίου. Το απρόβλεπτο γεγονός «ξεγυμνώνει» τους μεγαλεπήβολους σχεδιασμούς (East Med) ερήμην των αγορών.

Θέτει επίσης ερωτήματα για την ελληνική κυβέρνηση που συμπορεύεται με τη Λευκωσία σε αβάσιμους, ή ακόμα και επιπόλαιους υπολογισμούς. Οι εταιρείες TOTAL – ENI, με τις περισσότερες αδειοδοτήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ, θα ακολουθήσουν σύντομα με αναβολή των γεωτρήσεων κάτω από την πίεση των αγορών. Γίνεται λόγος για αναστολή μέχρι τα τέλη του 2021 και αυτό λέγεται μόνο προσχηματικά, γιατί τρέχουν συμβόλαια με νομικές δεσμεύσεις.

Πορεία σύγκρουσης

Η πανδημία που συγκλονίζει τον κόσμο δημιούργησε πρόσκαιρα ατμόσφαιρα αλληλεγγύης μεταξύ αντιμαχόμενων πλευρών, ακόμα και σε αιματηρές διενέξεις. Στις τριγωνικές σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας – Κύπρου η εποχή του κορονοϊού δεν συγκίνησε κανέναν, εκτός μιας έμμεσης παρότρυνσης προς την Αγκυρα του πρωθυπουργού Κ. Μητσοτάκη για «μιαν ευκαιρία για άλλου είδους ματιά» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αφού «πολιτικές που ακολουθήθηκαν στο παρελθόν ενδεχομένως να μην έχουν νόημα στην παρούσα συγκυρία».

Η επανεμφάνιση του «Γιαβούζ» δείχνει ότι η τροπή της αντιπαράθεσης στην ανατολική Μεσόγειο δεν άφησε την Κύπρο με τη βαριά διχοτόμηση του 1974, αλλά πρόσθεσε στον εαυτό της και την Ελλάδα νέες διαφορές και αμφισβητήσεις από την Τουρκία.

Η Αγκυρα αναπτύσσει ακάθεκτη τη δική της γραμμή ως «απάντηση» σε αυτό που προβάλλει διεθνώς ως υπόσκαψη της επίλυσης του Κυπριακού, τους «μαξιμαλισμούς» των Ελληνοκυπρίων και της Ελλάδας. Τα γεγονότα που έχουν μεσολαβήσει, η πλήρης ακινησία στο Κυπριακό εδώ και 3 χρόνια, η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών Τουρκίας – Λιβύης και η μεταναστευτική έξαρση στον Εβρο, όλα επιβεβαιώνουν μια συγκρουσιακή πορεία.

Αντιπαράθεση στα κατεχόμενα

Ο μόνος Κύπριος πολιτικός που αυτή την περίοδο υποστηρίζει μαχητικά την ανάγκη κοινής διαχείρισης της πανδημίας του κορονοϊού και χάραξη κοινής πορείας για το μέλλον του νησιού είναι ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μ. Ακιντζί.

Οι εκλογές των Τουρκοκυπρίων αναβλήθηκαν για τον Νοέμβριο και εν μέσω της υγειονομικής κρίσης όλη η συζήτηση στα κατεχόμενα περιστρέφεται γύρω από την χειρονομία του Κύπριου προέδρου Ν. Αναστασιάδη να αποστείλει 2.000 κουτιά φάρμακα «κατόπιν αιτήματος» του Τουρκοκύπριου ηγέτη. Πρόκειται για το φάρμακο χλωροκίνη που παράγεται από κυπριακή φαρμακοβιομηχανία και συνίσταται για τον κορονοϊό. Το ζήτημα έτυχε χυδαίας εκμετάλλευσης από τους υποστηρικτές της διχοτόμησης. Ο ανθυποψήφιος του Ακιντζί, «πρωθυπουργός» Ερσίν Τατάρ, κατηγορεί τον Ακιντζί επειδή δέχτηκε τη βοήθεια των Ελληνοκυπρίων και δεν θεωρεί αρκετή τη στήριξη της Τουρκίας.

Ο Ακιντζί απευθύνεται στην κοινή γνώμη των Τουρκοκυπρίων απορρίπτοντας την εθνικιστική υστερία των αντιπάλων του. Σε διαδοχικές τηλεοπτικές εμφανίσεις του προβάλλει το όραμα της επανένωσης της Κύπρου και υπογραμμίζει την ανάγκη συνεργασίας με τους Ελληνοκύπριους. Το πράττει παρά το γεγονός ότι η συνολική προσέγγιση της κυπριακής κυβέρνησης και της ελληνοκυπριακής ηγεσίας είναι παθητική έως και αδιάφορη, αφότου έκλεισαν τα σημεία διέλευσης κατά μήκος της γραμμής που κρατά το νησί διαιρεμένο.

Αυτές τις μέρες συμπληρώνονται 17 χρόνια αφότου άνοιξε η πρώτη δίοδος επικοινωνίας ανάμεσα στους Ελληνοκύπριους και τους Τουρκοκύπριους. Ο κορονοϊός θα μπορούσε με μια ευρηματική πολιτική της Λευκωσίας να οικοδομήσει ισχυρή εμπιστοσύνη και συνεργασία ως προαναγγελία για επανάληψη των συνομιλιών υπό τον ΟΗΕ. Κάτι όμως που δεν δείχνει να βρίσκεται στην σκέψη ή τις προτεραιότητες του Κύπριου προέδρου.