Μπρα ντε φερ στον καιρό της πανδημίας: διδάγματα για το μέλλον

Είναι κοινή παραδοχή ότι η τωρινή κατάσταση, την οποία καλούμαστε να διαχειριστούμε και να αντιμετωπίσουμε, γεννά πολλές μικρές ή μεγαλύτερες συγκρούσεις. Υπάρχουν δόγματα που σήμερα κατέπεσαν, ιδεολογικές εμμονές που σήμερα κατακρημνίστηκαν και (κεϊνσιανές) πολιτικές που, όπως ακούσαμε διά χειλέων υπουργού, σήμερα εκδικούνται⁽¹⁾.

Ενα μπρα ντε φερ μεταξύ της ιδεοληψίας και της πραγματικότητας που προκάλεσε η επέλαση μιας επιζήμιας για όλη την ανθρωπότητα πανδημίας. Ενα μπρα ντε φερ που ήδη έχει αναδείξει έναν και μόνο αδιαφιλονίκητο νικητή: τη δημόσια υγεία και κοινωνική προστασία έναντι της σημαντικής, πλην όμως συμπληρωματικώς υφισταμένης, ιδιωτικής πρωτοβουλίας.

Πολύ πρόσφατα (3.4.2020) οι Financial Times έγραψαν: «Ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις –ανατρέποντας την κατεύθυνση της επικρατούσας πολιτικής των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών– χρειάζεται να μπουν στο τραπέζι. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αναλάβουν έναν πιο ενεργό ρόλο στην οικονομία. Πρέπει να δουν τις δημόσιες υπηρεσίες ως επενδύσεις παρά σαν εμπόδια…»⁽²⁾. Ενώ ακόμη πιο πρόσφατα (7.4.2020) σε συνέντευξή του ο δρ Ρόμπερτ Ρέντφιλντ του Αμερικανικού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) τόνισε πως ένα πράγμα που έγινε ξεκάθαρο σε αυτόν είναι ότι «πρέπει να υπερ-επενδύσουμε στη δημόσια υγεία» και ότι πρέπει να γίνει σίγουρο πως οι κρατικές, οι τοπικές κ.ά. δομές υγείας θα έχουν ό,τι χρειάζονται για να αντεπεξέλθουν στο μέλλον⁽³⁾.

Η χώρα σήμερα παρουσιάζει ανταγωνιστική επίδοση σε ό,τι αφορά την υγειονομική (και μόνον) αντίδρασή της απέναντι στην πανδημία, συγκριτικά με χώρες με μεγαλύτερα ΑΕΠ, όπως ενδεικτικά οι ΗΠΑ, που οι δαπάνες για την υγεία συνολικά αντιπροσωπεύουν το 16,9% του ΑΕΠ, το Βέλγιο με δαπάνες στο 10,8% του ΑΕΠ ή η Ολλανδία με δαπάνες στο 9,9% του ΑΕΠ. Συνάμα, παρουσιάζει παρόμοια εικόνα σε σχέση με άλλα κράτη της Βαλκανικής, όπως η Βουλγαρία με 0,40 θανάτους ανά 100 χιλιάδες κατοίκους ή η Κροατία με 0,51 θανάτους ανά 100 χιλιάδες κατοίκους⁽⁴⁾. Ωστόσο, επιβάλλεται συνεχιζόμενη προετοιμασία και συστηματική επένδυση εν όψει των εκτιμώμενων μεσομακροπρόθεσμων προκλήσεων.

Αλλωστε είναι νωπές οι δηλώσεις συνομιλητών των εγχώριων ειδικών και της κυβέρνησης (στο ανώτερο επίπεδό της), που πρόσφατα έκρουσαν δημοσίως τον κώδωνα του κινδύνου εν όψει του φθινοπώρου, σχετικά με την ισχυρή πιθανότητα επανάκαμψης του ιού⁽⁵⁾. Ιδίως τώρα, που υπάρχει μια σχετική ανοχή από τους εταίρους μας, η προετοιμασία πρέπει να έχει κατά νου δείκτες όπως: το σαφώς υποδεέστερο του μέσου όρου των χωρών του ΟΟΣΑ (8,8%) 7,8% του ΑΕΠ για δαπάνες στην υγεία, το ότι μόλις το 5,4% (σε σχέση με τον μέσο όρο του 10,1%) από το σύνολο της εγχώριας απασχόλησης αφορά ανθρώπινο κεφάλαιο που εργάζεται στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής εργασίας, την αναλογία των 3,3 νοσηλευτών ανά 1.000 κατοίκους την ώρα που ο αντίστοιχος μ.ό. των χωρών του ΟΟΣΑ κυμαίνεται στο 8,8 ⁽⁶⁾ καθώς και άλλες δομικές παθογένειες.

Επιπροσθέτως, μεθοδική προσπάθεια πρέπει να καταβληθεί και στο πεδίο της διαχείρισης των επιπτώσεων στην ψυχοκοινωνική κατάσταση των πολιτών ύστερα από μία μακρά «καραντίνα» και στέρηση των ελευθεριών τους, λαμβανομένων υπόψη και των πολύπλευρων προκλήσεων που θα κληθούν να διαχειριστούν. Μια «build back better»⁽⁷⁾ διαδικασία μέσα σε ένα δυσμενές περιβάλλον, ιδίως στον τομέα της απασχόλησης, με ήδη αρνητική επίδοση κατά 85.276 λιγότερες θέσεις εργασίας, για τον Μάρτιο 2020 (αρνητικό ισοζύγιο – 41.903 θέσεων εργασίας)⁽⁸⁾ και προβλέψεις του Διεθνούς Οργανισμού Απασχόλησης που κάνουν λόγο για παραπάνω από 24,7 εκατ. ανέργους στον κόσμο το 2020⁽⁹⁾.

Σε άρθρο στην ιστοσελίδα The New Yorker η Olga Tokarczuk μάς υπενθυμίζει μεταξύ άλλων αυτό που –όπως γράφει– λίγο πολύ αρνούμασταν τόσο καιρό. Δηλαδή, ότι είμαστε ευαίσθητα πλάσματα, που έχουν δημιουργηθεί από το πιο εύθραυστο υλικό. Τέλος, αναφέρει πως πιστεύουμε ότι μένουμε σπίτι, διαβάζουμε βιβλία και βλέπουμε τηλεόραση, στην πραγματικότητα όμως προετοιμαζόμαστε για μια μάχη απέναντι σε μια νέα πραγματικότητα, για την οποία σιγά σιγά καταλαβαίνουμε ότι τίποτε δεν θα είναι το ίδιο⁽¹⁰⁾. Σε αυτήν τη διαδικασία μετάβασης και εν όψει της επερχόμενης μάχης, πρέπει να προετοιμαστούμε από σήμερα στρατηγικά. Πορευόμενοι εφεξής διδασκόμενοι…

* Κοινωνικός λειτουργός, BSc, MSc, πρώην πρόεδρος του Κέντρου Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, εξωτερικός συνεργάτης της Ομάδας Γρήγορης Εκτίμησης Υγειονομικών & Περιβαλλοντικών Κινδύνων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

1. Συνέντευξη του υφυπουργού Οικονομικών σε περιφερειακό τηλεοπτικό σταθμό

2. Financial Times, Virus lays bare the frailty of the social contract

3. Δηλώσεις του επικεφαλής του Αμερικανικού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, δρος Ρόμπερτ Ρέντφιλντ στον ραδιοφωνικό σταθμό Tucson

4. Johns Hopkins, University of Medicine, Coronavirus Resource Center, Mortality Analyses, ανακλήθηκε από 12.04.2020

5. American Medical Association, What’s ahead on COVID-19? Expert offers forecast for summer, fall

6. OECD (2019), Health at a Glance 2019: OECD Indicators, OECD Publishing, Paris. (Τα στοιχεία έχουν έτος αναφοράς το 2017)

7. J.C. Morganstein, C.S. Fullerton, R.J. Ursano, D. Donato, H.C. Holloway (2020), Pandemics: Healthcare Emergencies, Part IV, Chapter 18

8. Υπουργείο Εργασίας & Κοινωνικών Υποθέσεων, (2020), Ροές Μισθωτής Απασχόλησης στον Ιδιωτικό Τομέα σε Περιβάλλον Κορονοϊού

9. ILO, (2020), X ILO Monitor 2nd edition: COVID-19 and the world of work, Updated estimates and analysis

10. Olga Tokarczuk, A new world through my window