Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τοπικοποίηση-Αποανάπτυξη: μια απάντηση στην παρούσα υγειονομική και δομική κρίση
Dreamstime

Τοπικοποίηση-Αποανάπτυξη: μια απάντηση στην παρούσα υγειονομική και δομική κρίση

  • A-
  • A+

Για πρώτη φορά στην ιστορία, βρισκόμαστε μπροστά σε παγκόσμιες υγειονομικές, οικονομικές και οικολογικές κρίσεις, τις οποίες δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε με τεχνολογικά μέσα. Η ανθρωπότητα βρίσκεται σε σταυροδρόμι: είτε θα συνεχίσει την πορεία της προς την κατάρρευση, είτε θα στραφεί προς τοπικοποιημένες κοινωνίες της εγγύτητας, της αποανάπτυξης και της δημοκρατίας.

Η κλιματική καταστροφή ήταν το πιο γνωστό παράδειγμα, μέχρι τώρα. Η υγειονομική κρίση του κορωνοϊού, δρώντας  στην ατομική και κοινωνική συνείδηση με τη ψυχολογική διαδικασία του σοκ, εδώ και κάποιους μήνες, ήρθε να συμπληρώσει την εικόνα που έχει ο σύγχρονος άνθρωπος για το ζοφερό μέλλον που ξανοίγεται μπροστά του.

Αυτή η εικόνα αμαυρώνεται επίσης από πολλά  άλλα υπαρκτά προβλήματα, όπως  για παράδειγμα: της επερχόμενης διατροφικής κρίσης, της συγκέντρωσης υπερπληθυσμών σε τερατουπόλεις –όπου ο αέρας δεν αναπνέεται-της αύξησης της αστικοποίησης και της χρήσης γης εις βάρος των δασών και της άγριας ζωής, της εξαφάνισης ειδών, της υποβάθμισης των εδαφών από τη βιομηχανική γεωργία με τις αντίστοιχες χημικές εισροές, της αύξησης των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων στις ανθρώπινες κοινότητες κ.λπ..

Όσον αφορά στην Ελλάδα: Η έλλειψη μιας ενδογενούς παραγωγικής βάσης καθιστά την οικονομία και την ελληνική κοινωνία, εξαιρετικά ευάλωτη στις διεθνείς κρίσεις, όπως οι παραπάνω. Το μοντέλο της παρασιτικής ενσωμάτωσης στη διεθνή οικονομία, που οδήγησε στον υπέρμετρο δανεισμό και την αποκλειστική σχεδόν στήριξη στον τουρισμό, είναι ένα μοντέλο αντιπαραγωγικό και πρέπει να αντικατασταθεί από ένα «αποαναπτυξιακό» μοντέλο ενδογενούς παραγωγικής ανασυγκρότησης. Και για να υλοποιηθεί κάτι τέτοιο θα χρειασθεί η ελληνική κοινωνία να μάθει από τα παθήματα και να κάνει χρήση του «παιδαγωγικού χαρακτήρα των καταστροφών», για να αποφασίσει να επανα-εδαφικοποιηθεί και να στηριχθεί στους τοπικούς της πόρους για οικονομική, κοινωνική και πολιτική αυτοδυναμία.

Θα χρειασθεί να αλλάξουμε τον τρόπο σκέψης, να απο-αποικιοποιήσουμε το καταναλωτικό μας φαντασιακό. Το «όλο και περισσότερα, όλο γρηγορότερα, όλο πιο μακριά» δεν είναι η λύση ούτε στο πλαίσιο του καπιταλισμού, ούτε του σοσιαλισμού, ούτε του μοντέλου της «πράσινης ανάπτυξης». Θα χρειασθεί πρώτα να υιοθετήσουμε την εθελούσια απλότητα, η οποία συνίσταται στο να ζούμε τηρώντας τις ξαναδημιουργημένες αξίες μας. Ο ανθρωπολογικός τύπος της ιδιώτευσης, της απάθειας, της συναλλαγής, της αλλοτρίωσης, είναι μέρος του προβλήματος που έχουμε να επιλύσουμε και είναι ανάγκη να υιοθετήσουμε άλλα νοήματα, άλλες σημασίες και άλλα προτάγματα στη ζωή μας με τα οποία θα αξίζει να ζει κανείς σήμερα και όχι περιμένοντας την έφοδο στα «χειμερινά ανάκτορα». Θα χρειασθεί να επιλέξουμε ένα νέο αξιακό σύστημα, «Το αξιακό σύστημα της «αποανάπτυξης» για μια αξιοβίωτη ζωή («ευζωία»).

Ειδικότερα για τη χώρα μας: για να ξεφύγει από τη μέγγενη των μνημονίων, από την φτωχοποίηση και το πολιτισμικό αδιέξοδο, καθώς και από την κατάθλιψη και την μεμψιμοιρία στην οποία έχει πέσει ο πληθυσμός της-ιδίως μετά το σοκ της πανδημίας του κορονοϊού και τον εγκλεισμό του στα σπίτια, θα χρειασθεί –μετά το πέρασμα της καταιγίδας- να αναπτερωθεί το ηθικό του μέσα και από μια ενδογενή παραγωγική ανασυγκρότηση.

Εφαλτήρας για την διέξοδο μπορεί να γίνει ο αγροδιατροφικός τομέας και στη συνέχεια ο μεταποιητικός ένδυσης- υπόδησης, ο ενεργειακός και ο ήπιος ποιοτικός τουρισμός να την συμπληρώσουν. Είναι μια εναλλακτική στη σημερινή κυρίαρχη κατεύθυνση, που δεν χρειάζονται κεφάλαια, ξένες επενδύσεις, χωροταξικά σχέδια, υπερτοπικές συγκεντρώσεις, μεγαλεπήβολα και εξουθενωτικά μεγέθη και ρυθμούς.

Το πρώτο βήμα:

Ένας κρίσιμος αριθμός  ανθρώπων-μετά το πέρασμα της σημερινής υγειονομικής κρίσης- που έχουν διατηρήσει τα χαρακτηριστικά ολόπλευρων-προσώπων και έχουν απορρίψει τα επίκτητα του «μαζικού» ανθρώπου-καταναλωτή, θα χρειασθεί να γίνουν «σχολή» δια του παραδείγματος. Οι επιλογές τους ,κάθε φορά, θα χρειασθεί να συναντηθούν με τις ανάγκες μεγαλύτερων κοινωνικών ομάδων, για να μπουν σε εφαρμογή κοινωνικοί πειραματισμοί αποδεκτοί από κοινωνικές πλειοψηφίες.

Σε κάθε τόπο και περιφέρεια, τα αξιόλογα  αυτά πρόσωπα να επωμισθούν το καθήκον της διαμόρφωσης του σχεδίου της παραγωγικής ανασυγκρότησης, δημιουργώντας πρωτοβουλίες για τη συγκρότηση Συμβουλίων Παραγωγικής Ανασυγκρότησης(ΣΠΑ). Οι πρωτοβουλίες αυτές διαβουλεύονται και θέτουν ως στόχο τη διαμόρφωση «από τα κάτω» ενός τοπικού σχεδίου παραγωγικής ανασυγκρότησης, με βάση την περιφέρεια. Για αυτόν τον σκοπό καλούν για διαβούλευση τους ενδιαφερόμενους πολίτες σε συνελεύσεις γειτονιών- κοινοτικών διαμερισμάτων- αγροτικών κοινοτήτων, σε συνελεύσεις ενδιαφερόμενων επαγγελματιών και εργαζομένων στους διάφορους χώρους εργασίας και εκπαίδευσης, σε συνελεύσεις συλλόγων επιστημόνων και κοινοτήτων ενδιαφερόντων κ.λπ. Από αυτές τις συνελεύσεις εκλέγονται ανακλητοί εκπρόσωποι στα ΣΠΑ.

Τα επόμενα βήματα:

Σε μια τέτοια κατεύθυνση επόμενα βήματα θα μπορούσαν να ήταν κάποια σαν τα παρακάτω:

  • Η Τ.Α. πιέζεται από το κίνημα αυτό των συμβουλίων να θέσει πόρους στη διάθεση συλλογικών δομών εργασίας, με τη μορφή κοινωνικών-συνεργατικών επιχειρήσεων, να δημιουργήσει χώρους παραγωγής και αυτοπαραγωγής (π.χ. εργαστηρίων επαναχρησιμοποίησης ηλεκτρικών – ηλεκτρονικών ειδών, επίπλων, ρούχων, δημοτικών λαχανόκηπων, μεταποίησης γεωργικών προϊόντων κ.λπ.), χώρους απασχόλησης παιδιών, ανταλλαγής ειδών από «δεύτερο χέρι», γραφείων «συνταξιδιωτών» κ.λπ. Να οργανώσει γραφεία-συνεργεία από άνεργους αρχιτέκτονες-οικοδόμους-μηχανικούς-υδραυλικούς-μονωτές-ηλεκτρολόγους κ.ο.κ., για κατα-ανα-σκευή κτιρίων σε βιοκλιματικά και αυτάρκη ενεργειακά, συνεργεία  για τη δημιουργία «πράσινων» και «ηλιακών στεγών».
  • Οργάνωση χώρων κομποστοποίησης των οργανικών αποβλήτων από τους δήμους για παραγωγή οργανικών λιπασμάτων. Στήριξη συνεταιρισμών ή συνεργατικών που μπορεί να αναλάβουν το ίδιο για τις περιοχές τους. Εφαρμογή μιας στρατηγικής μείωσης και εκμηδενισμού των απορριμμάτων, που θα δημιουργούσε δεκάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας, από συλλέκτες-διαλογείς απορριμμάτων για επανάχρηση, έως επιστήμονες που θα πρωτοπορούσαν στην εφεύρεση κι εφαρμογή νέων υλικών και μεθόδων. Απαραίτητο να δημιουργηθεί η κουλτούρα της επισκευής-επιδιόρθωσης και επανάκτησης υλικών.
  •  Εκπαίδευση χιλιάδων νέων ανθρώπων, στα σχολεία και τις σχολές, στην κηπουρική και την «φωτισμένη» οικο-γεωργία, με σκοπό να παραγάγουν σε τοπικό επίπεδο όλο και περισσότερα τρόφιμα, για τον εαυτό τους και για διάθεση στην τοπική αγορά, θα δημιουργούσε επίσης νέες θέσεις εργασίας. Κάθε δήμος να συστήσει Κέντρο Υποστήριξης της Βιολογικής, Φυσικής και Παραδοσιακής παραγωγής. Κάθε Πανεπιστήμιο και ΤΕΙ να συστήσει τμήμα «έξυπνης και φωτισμένης» Γεωργίας.
  •  Αποκατάσταση στη διατροφή μας του μεσογειακού διατροφικού μοντέλου με μείωση της κατανάλωσης ζωικών προϊόντων. Στροφή στον Οικοτουρισμό(αποκατάσταση ορεινών διαδρομών, καλντεριμιών, γραφικών οικισμών κ.λπ, καθώς και τοπικά ποιοτικά προϊόντα στα σιτηρέσια των ξενοδοχείων και ξενώνων)  και τον αγροτουρισμό (πολυλειτουργικοί γεωργοί, ταυτόχρονα ξενοδόχοι, μάγειροι, κ.λ.π).
  • Δημιουργία νέων (ή μετατροπή των παλιών) τοπικών βιομηχανικών οικοσυστημάτων(απόβλητα μονάδων, επεξεργάσιμη ύλη για άλλες), μεταποίηση των γεωργικών σε προϊόντα διατροφής και ένδυσης (π.χ. ανασύσταση υφαντουργείων, βιομηχανιών ζάχαρης, συνεργατικά αρτοποιεία παντού, οικολογικά ελαιοτριβεία άθερμης έκθλιψης κ.λπ). Βιοτεχνίες υπόδησης, επεξεργασίας ξύλου χωρίς τοξικά υλικά, φυσικών απορρυπαντικών και ελαιοσαπουνιών, σιδηρουργεία, εργαστήρια κατασκευής μικρών ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών νέας τεχνολογίας, ποδηλάτων και ηλεκτρικών αυτοκινήτων κ.λπ.
  • Ενίσχυση της εσωτερικής μετανάστευσης-αντί της εξωτερικής που επικρατεί σήμερα– με συλλογικές μετεγκαταστάσεις ανέργων νέων των πόλεων στην περιφέρεια, σε χώρους αυτοπαραγωγής και αυτοδιαχείρισης, απαιτώντας τη στήριξή της από κεντρικούς ή τοπικούς πόρους(π.χ. για νέους ακτήμονες αγρότες διάθεση δημόσιας ή δημοτικής και εκκλησιαστικής γης). Αστικές και περιαστικές καλλιέργειες για παραγωγή μέρους τουλάχιστον της τροφής του πληθυσμού των πόλεων. Δημοτικοί και κοινωνικοί λαχανόκηποι για καλλιεργητές του ελεύθερου χρόνου.
  •  Επιδίωξη ενεργειακής αυτοδυναμίας μέσω ενεργειακού εφοδιασμού από δημοτικές-διαδημοτικές επιχειρήσεις, που παράγουν ηλεκ. ενέργεια από ΗΜΕ(Ήπιες Μορφές Ενέργειας), κατέχουν τα τοπικά δίκτυα μεσαίας και χαμηλής τάσης-δημοτικοποίηση, περιφεριοποίηση δικτύων αντί της ιδιωτικοποίησς που προωθείται σήμερα- για διανομή της ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς καταναλωτές της περιοχή τους. Δημιουργία συνεταιρισμών και συνεργατικών-ενεργειακές κοινότητες- για την παραγωγή ενέργειας από μικρές εγκαταστάσεις ΗΜΕ και διάθεσή της στα τοπικά δημοτικά δίκτυα, καθώς και για εγκαταστάσεις φ/β συστημάτων στις στέγες και ταράτσες των σπιτιών, στις στέγες των αγροτικών υπόστεγων και αποθηκών, σε μη παραγωγική γη, όπου μπορούν να εγκαθιστούν και μικρές ανεμογεννήτριες, τις οποίες θα κατασκευάζουν οι ίδιοι οι ενεργειακοί συνεταιρισμοί, χωρίς να τις εισάγουν.
  • Αποεμπορευματοποίηση-αποκαπιταλιστικοποίηση των κοινωνικών σχέσεων στηριζόμενοι στα κοινωνικά-συλλογικά αγαθά. Εδώ εκτός από την ενέργεια και το νερό, ανήκουν για παράδειγμα: πάρκα, παιδικές χαρές, βιβλιοθήκες, δημοτικές πισίνες και λουτρά, ζωολογικοί κήποι, μουσεία ή θέατρα. Είναι δημόσιοι χώροι και δομές, που κατά κανόνα χρηματοδοτούνται από τα «δημόσια χέρια». Όπου λοιπόν πρωτοβουλίες πολιτών ή μη κερδοσκοπικές οργανώσεις και συνεργατικές ομάδες, αναλαμβάνουν τη λειτουργία αυτών των κοινών χώρων και εξοπλισμών, θα πρέπει να υποστηριχθούν παραδειγματικά από την τοπική πολιτική στην Αυτοδιοίκηση.

Όταν τα ΣΠΑ καταφέρουν να υλοποιήσουν τη διαδικασία διαμόρφωσης του σχεδίου- προγράμματος παραγωγικής ανασυγκρότησης-πράγμα που σημαίνει ότι θα έχουν εμπλακεί μεγάλος αριθμός πολιτών σε αυτή τη διαδικασία- τότε σύστημα των Συμβουλίων θα μπορεί να επεκταθεί σιγά σιγά σε όλους τους επιμέρους τομείς της καθημερινότητας των πολιτών. Θα χρειασθεί να γίνουν συμβούλια για κάθε τομέα της οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας στους δήμους και τις περιφέρειες, με πρώτο φυσικά το Συμβούλιο Αγροδιατροφικού Τομέα και στη συνέχεια το Συμβούλιο Υγείας, παιδείας-εκπαίδευσης, δικαιοσύνης, βιοτεχνικής- βιομηχανικής παραγωγής, ενεργειακού εφοδιασμού, περιβάλλοντος και οικολογικής ισορροπίας, αυτοάμυνας κ.λπ.

Το σύστημα όλων αυτών των συμβουλίων μπορεί να αποτελέσει και τη βάση και το πρόπλασμα για τη μετάβαση προς τοπικοκοποιημένες αποαναπτυξιακές κοινωνίες άμεσης δημοκρατίας και ισοκατανομής πόρων και εξουσίας.

*Συγγραφέας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια χρονιά διαφορετική από τις άλλες
Μια σχολική χρονιά διαφορετική από τις άλλες. Μια χρονιά που ξεκίνησε με τη συνήθη αγωνία για την επιστροφή στις τάξεις, την κάλυψη των κενών, τα βιβλία στη θέση τους.
Μια χρονιά διαφορετική από τις άλλες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα ηχεία της συκοφάντησης των εκπαιδευτικών δεν θα σιγήσουν!
Το τελευταίο διάστημα πυκνώνουν οι επιθέσεις εναντίον των εκπαιδευτικών από γνωστούς εργολάβους της παραπλάνησης και συκοφάντησης, οι οποίοι μέσα από τα ελεγχόμενα ΜΜΕ προωθούν τον κοινωνικό πόλεμο, τον...
Τα ηχεία της συκοφάντησης των εκπαιδευτικών δεν θα σιγήσουν!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η μέθοδος του ευρήματος του Μνημονίου
Κατά τη διάρκεια του δίμηνου –λόγω κορονοϊού– υποχρεωτικού εγκλεισμού στο σπίτι, ερευνώντας τις ψηφιοποιημένες από τη Βουλή των Ελλήνων εφημερίδες των δύο περασμένων αιώνων, πρόσεξα το παρακάτω ανυπόγραφο...
Η μέθοδος του ευρήματος του Μνημονίου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η επόμενη μέρα: απασχόληση, εισοδήματα και ανάπτυξη
Οι πολλές, και χαμηλής αξιοπιστίας, προβλέψεις για την πορεία της ελληνικής οικονομίας έχουν κοινό παρονομαστή τους την αναπόφευκτη ύφεση στην οποία αυτή θα βυθιστεί τα αμέσως επόμενα τρίμηνα.
Η επόμενη μέρα: απασχόληση, εισοδήματα και ανάπτυξη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βγάλτε τις μάσκες
Περιχαρής η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Παιδείας ανακοίνωνε, κάθε τόσο, αριθμούς συνδέσεων, δημιουργία εικονικών τάξεων· έτσι απλωνόταν ένα νέφος ικανοποίησης και αυταρέσκειας. Στον απλό άνθρωπο δινόταν η...
Βγάλτε τις μάσκες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο δρόμος είχε τη δική του δυστοπία!
Κάμερες μέσα Ή έξω από τα σχολεία, ποιανού θα είναι, ποιος θα τις ελέγξει και με ποιον τρόπο; Παρακολουθούμε την περίτεχνη κατασκευή μιας δυστοπίας.
Ο δρόμος είχε τη δική του δυστοπία!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας