Πολλοί συγκρίνουν την πανδημία του κορονοϊού (COVID-19) με την παγκόσμια κρίση του 2008. Παρότι τα δύο επεισόδια είναι διαφορετικά ως προς το πλαίσιο, τις γενεσιουργούς αιτίες και τις επιπτώσεις, η αδρή επισκόπηση αποδεικνύει ότι το ένα είναι μια επιχειρησιακή επανάληψη του άλλου.
Το πρώτο κοινό στοιχείο είναι η παγκόσμια εξάπλωση και η μολυσματικότητά τους. Το δεύτερο είναι η απροθυμία των κυβερνήσεων να συντονίσουν μια ενιαία και αλληλέγγυα πολιτική για την αντιμετώπισή τους, με αποτέλεσμα η σφοδρότητά τους να μετατρέπεται σε ηθικό πανικό που πλήττει τις ασθενέστερες κοινωνικές ομάδες. Το τρίτο είναι ξανά ο συζητήσιμος τρόπος αντίδρασης των εθνικών κυβερνήσεων.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα «κάνει ό,τι είναι αναγκαίο για να αμβλύνει τις κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης». Η Ευρωπαϊκή Ενωση εργάζεται για να ενισχύσει τα εθνικά συστήματα υγείας των κρατών-μελών, με «κορυφαία προτεραιότητα να διαφυλαχθεί η υγεία των πολιτών της» κ.λπ. Από κει και πέρα, οι εθνικές κυβερνήσεις διαγκωνίζονται για τα χαμηλά στατιστικά θανάτων και νοσούντων, όπως διαγκωνίζονταν για τους ρυθμούς ανάπτυξης και για τους βιώσιμους λόγους χρέους – ΑΕΠ στη χρηματοπιστωτκή κρίση.
Ομοίως, από την παραδοχή του προβλήματος έως την αντίδραση, η κλιμάκωση των φάσεων είναι πανομοιότυπη -αιφνιδιασμός, άρνηση της πραγματικότητας, σύγχυση, φόβος και, κυρίως, κατασκευή ενόχων και αποδιοπομπαίων: οι Βορειοευρωπαίοι εναντίον των Νοτιοευρωπαίων, οι Γάλλοι κατά των Γερμανών, οι Αγγλοι κατά της Ε.Ε., οι Αμερικανοί κατά των Κινέζων και των Ρώσων, και αντίστροφα, κ.ο.κ. Ομοίως -με πικρή, εκ των υστέρων, σοφία ως προς την οικονομική κρίση- παρούσες οι προχειρότητες, εθνικές ιδιοτέλειες έως κομπασμοί, απανθρωπιά και ανοησίες.
Στην περίπτωση των ηγεσιών, οι Ομπάμα, Μπράουν ή Κάμερον, Σαρκοζί ή Ολάντ, Ματέο Ρέντσι, μπορεί να έδωσαν τις θέσεις τους στους Τραμπ, Τζόνσον, Μακρόν και Κόντε. Από την άλλη, η Ανγκελα Μέρκελ είναι εδώ για να γεφυρώνει τις διαφορετικές εποχές με τον δικό της τρόπο: αναβλητικότητα, βέτο (π.χ. στο κορονο-ομόλογο) και πνεύμα υπολογισμού. Επίσης, είναι εδώ και οι αυταρχικές και οπορτουνιστικές σταθερές: Πούτιν, Σι Τζινπίνγκ και Ερντογάν να ονειρεύονται την αποκαθήλωση της Δύσης και την ανασύσταση των αυτοκρατοριών τους.
Στη χρηματοπιστωτική κρίση κοινωνικοποιήθηκαν οι απώλειες με μετάθεση στους αδύνατους της πολυεπίπεδης ανευθυνότητας του συστήματος… για να σωθεί το σύστημα. Για να σωθεί ο κυρίως υπεύθυνος της κρίσης, το χρηματοπιστωτικό και δευτερευόντως το πολιτικό σύστημα. Ο αδύναμος κρίκος, το πολιτικό σύστημα, πλήρωσε τις πολιτικές delivery με μετατόπιση σε ακροδεξιές και αυταρχικές πολιτικές που συγκρούστηκαν με την έως τότε mainstream πολιτική των ελίτ, αλλά και με το πνεύμα της παγκοσμιοποίησης στο οποίο, κατά τα άλλα, συμμετέχουν.
Σήμερα, λαϊκιστές και ακροδεξιοί χτυπούν κάθε έννοια φιλελευθερισμού. Και ενώ επικαλούνται φραστικά την ιδέα της παγκόσμιας διαχείρισης των κρίσεων, δείχνουν χαμηλή εμπιστοσύνη στις πολυμερείς δράσεις. Οι πρώτες αντιδράσεις στην πανδημική διάσταση του COVID-19 δεν ήταν π.χ. μια παγκόσμια σύνοδος κορυφής, αλλά το κλείσιμο των συνόρων και η επανεθνικοποιήση των εφοδιαστικών αλυσίδων. Η αντίδραση αυτή αντικατοπτρίζει την εμπειρία της κρίσης των προσφύγων του 2015, όταν η πολυμερής διακυβέρνηση έδειχνε τη θεαματική της αποτυχία.
Αν, τέλος, κάποιος βάλει τις λέξεις «China» και «COVID-19» στη μηχανή αναζήτησης του Google θα πάρει κάτι λιγότερο από 3 δισεκατομμύρια αποτελέσματα. Στις λέξεις «Europe» και «COVID-19», πάνω από 2,5 δισεκατομμύρια. Ομως, στις λέξεις «Syria» και «war» τα αποτελέσματα πέφτουν στα 261 εκατομμύρια. Το «absolute poverty» (απόλυτη φτώχεια) δίνει μόνον 91,7 εκατομμύρια αποτελέσματα. Τα τελευταία δείχνουν το στίγμα της μέσης παγκόσμιας μέριμνας σε γεγονότα που, ενώ αφανίζουν τον παγκόσμιο πληθυσμό, δεν είναι έκτακτα ή αιφνιδιαστικά. Εχουν πάψει να αποτελούν ειδήσεις. Μάλιστα, με ένα μαλθουσιανό επίχρισμα, θεωρούνται «κανονικά».
Η πανδημία δείχνει κάτι. Οτι, όταν απειλείται ολόκληρος ο πλανήτης, δεν υπάρχει η επιλογή να πάμε να ζήσουμε κάπου αλλού. Οταν, όμως, οι προσπάθειες σωτηρίας μετατρέπονται αυτομάτως σε χρήμα, όπως στην οικονομική κρίση, τότε εγγράφονται σε μια κατάσταση ζημιάς που έκανε κάποιος. Αυτή η ζημιά πρέπει να εξοφληθεί και αυτή η υπόσχεση εξόφλησης είναι που απελπίζει τον κόσμο, ο οποίος βρίσκεται ήδη «έξω από τον κόσμο».
Η εμπειρία της πανδημίας δείχνει επίσης ότι, αν δεν θέλουμε οπισθοδρόμηση, πρέπει να προσπαθήσουμε να εκτρέψουμε την πορεία των πραγμάτων με θετικές παγκόσμιες και εθνικές προτάσεις. Είναι μια ευκαιρία εξόδου από την κόλαση. Προσοχή όμως! Το «όχι» στην οπισθοδρόμηση, σημαίνει «ναι» στην πρόοδο, αλλά «όχι» στην πρόοδο που φτιάχνει πορτοφόλια με ανθρώπινο δέρμα. Από τέτοια πρόοδο ιστορικά έχουμε καεί και, αν την είχαμε αποδεχθεί μοιρολατρικά, θα ήμασταν ακόμα στην εποχή της βαρβαρότητας.
