Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Μένουμε σπίτι» και στεγαστική κρίση: Οξύμωρα, προκλήσεις και ευκαιρίες
Victoria Jones/PA via AP

«Μένουμε σπίτι» και στεγαστική κρίση: Οξύμωρα, προκλήσεις και ευκαιρίες

  • A-
  • A+
Ο Covid-19 φέρνει στο προσκήνιο αλλά και βαθαίνει τις στεγαστικές ανισότητες

Πριν από δύο μόλις μήνες η κυβέρνηση ανακοίνωνε την πλήρη κατάργηση της προστασίας κύριας κατοικίας μετά από δέκα χρόνια ισχύος του σχετικού θεσμικού πλαισίου, το οποίο παρά τις όποιες ελλείψεις και δυσκολίες, προσέφερε σε ορισμένα νοικοκυριά τη δυνατότητα προφύλαξης της πρώτης κατοικίας τους από κατάσχεση και πλειστηριασμό.

Λίγες εβδομάδες μετά, η Ευρώπη ετοιμαζόταν να εισέλθει σε μια από τις πιο βαθιές, παγκόσμιες και ταχέως εξελισσόμενες κρίσεις που έχει βιώσει τις τελευταίες δεκαετίες: την πανδημική κρίση που ζούμε σήμερα. Με τα εθνικά συστήματα υγείας αποδεκατισμένα μετά από δεκαετίες νεοφιλελεύθερων επιλογών, η πολιτική της ατομικής ευθύνης αναδείχθηκε στον ρυθμιστή της νέας πραγματικότητας και η καμπάνια ‘Μένουμε Σπίτι’ έγινε το νέο δόγμα στην προσπάθεια διασφάλισης της δημόσιας υγείας και της συλλογικής θωράκισης απέναντι στον θανατηφόρο ιό.

Η πανδημία Covid-19 έρχεται θαρρείς για να μας θυμίσει τη σημασία της κατοικίας ως βασικής ανάγκης, όχι μόνο για όσους κατοικούν σε ένα σπίτι, αλλά ακόμα πιο κρίσιμα, για το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Η σημασία της στέγης και ο αντίκτυπος των στεγαστικών ανισοτήτων έρχονται κατά τραγική ειρωνεία, ξανά και έντονα στο προσκήνιο, σε μια περίοδο που η ασφάλεια της κατοικίας βάλλεται από μεγάλες προκλήσεις και αλλαγές, με όλο και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού να μην έχει πρόσβαση σε ασφαλή και προσιτή κατοικία ή να κινδυνεύει να χάσει το σπίτι στο οποίο μένει. Παράλληλα, οι επιπτώσεις της πανδημικής κρίσης επηρεάζουν ασύμμετρα και δυσμενέστερα εκείνους/ες με το πιο ευάλωτο καθεστώς κατοικίας, βαθαίνοντας έτσι ακόμα περισσότερο το χάσμα των στεγαστικών και κοινωνικών ανισοτήτων.

Αν και είναι ακόμα σχετικά νωρίς για να προβλέψουμε με ακρίβεια τις επιπτώσεις από την πανδημία στη στεγαστική κρίση, μπορούμε ωστόσο να παρατηρήσουμε το οξύμωρο: μέσω της κυβερνητικής καμπάνιας ‘Μένουμε Σπίτι’η έμφαση που δίνεται στην κατοικία μας προκαλεί να συνειδητοποιήσουμε τις προϋπάρχουσες στεγαστικές προκλήσεις και την ανάγκη προστασίας της κατοικίας, σε μια περίοδο που η θεσμική κατάργηση αυτής της προστασίας αλλά και οι επιπτώσεις από την πανδημία Covid-19οξύνουν περισσότερο το στεγαστικό πρόβλημα.

Για να αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε τη σημασία των εξελίξεωνκοσμοϊστορικής εμβέλειας που βιώνουμε για την ανάγκη προστασίας της κατοικίας, αξίζει αρχικά να διερευνηθεί το γενικότερο πλαίσιο κατοικίας που υπάρχει στην Ελλάδα, καθώς και οι υπάρχουσες στεγαστικές προκλήσεις που έχουν οξυνθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.

Υπάρχουσες στεγαστικές προκλήσεις: Ακριβή κατοικία, αναδιάρθρωση της αγοράς και κυριάρχηση θεσμικών επενδυτών

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του οργανισμού για την κοινωνική και συνεταιριστική κατοικία στην Ευρώπη ‘HousingEurope’, η Ελλάδα τοποθετείται τα τελευταία χρόνια στη θέση με την πιο ακριβή κατοικία από όλες τις χώρες της Ευρώπης, με το μέσο νοικοκυριό να δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για τη στέγαση, όταν διεθνώς αναγνωρίζεται ότι ποσοστό πάνω από το 1/3 του εισοδήματος συνιστά μη ανεκτές στεγαστικές δαπάνες και άρα δυσκολία ή αδυναμία πρόσβασης στη στέγη.  Τα δεδομένα αυτά είναι ακόμα πιο δραματικά στην περίπτωση των χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων, με τα πιο φτωχά νοικοκυριά να δαπανούν πάνω από το 70% του εισοδήματός τους για στεγαστικές δαπάνες, ποσοστό που αποτελεί ρεκόρ για τα δεδομένα της Ευρώπης.

Πηγή: Housing Europe, The State of Housing in the EU 2019

Η ραγδαία αυτή αύξηση των στεγαστικών δαπανών, κυρίως ενοικίων και λειτουργικών εξόδων, οφείλεται σε διάφορους λόγους, με την έντονη τουριστικοποίηση και την ραγδαία εξάπλωση του AirBnbστην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια να αποτελεί μια κινητήριο δύναμη αυτής της τάσης.Και μπορεί η βραχυχρόνια μίσθωση να αποτέλεσε και μια ανάσα για ιδιώτες και μικροϊδιοκτήτες στην Ελλάδα που είδαν τα εισοδήματά τους να συρρικνώνονται δραματικά μέσα στην προηγούμενη δεκαετία, δεν ισχύει όμως το ίδιο για τις εταιρείες και τα επενδυτικά κεφάλαια που κάνουν πλέον μαζικά την είσοδό τους στον συγκεκριμένο κλάδο. Οι χαμηλές τιμές των ακινήτων μετά από δέκα χρόνια οικονομικής κρίσης, σε συνδυασμό με τις αυξανόμενες αποδόσεις από τη βραχυχρόνια μίσθωση και την τοποθεσία της Ελλάδας που την καθιστά ιδιαίτερα δημοφιλή τουριστικό προορισμό, κάνουν τους διεθνείς αναλυτές realestateνα μιλούν για την Ελλάδα ως μια από τις κορυφαίες ευκαιρίες για επενδυτές ακινήτων που ενδιαφέρονται να αγοράσουν φθηνά, και στη συνέχεια να εκμεταλλευθούν τα ακίνητά τους μετατρέποντάς τα τόσο σε τουριστικό όσο και σε επενδυτικό προϊόν.

Τα παραπάνω δημιουργούν ένα πλαίσιο κατοικίας που γίνεται όλο και πιο ασφυκτικό για τους μακροχρόνιους και μόνιμους κατοίκους, οι οποίοι δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να βρουν σπίτι με προσιτό ενοίκιο, ειδικά σε περιοχές με έντονο επενδυτικό και τουριστικό ενδιαφέρον όπως είναι το κέντρο της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης αλλά και αρκετά ελληνικά νησιά, όπως η Ρόδος και η Κρήτη. Και παράλληλα συμβαίνουν σε μία συγκυρία που η συντριπτική πλειοψηφία των νέων εργαζομένων αδυνατούν να αγοράσουν το δικό τους σπίτι, λόγω κρίσης και αδυναμίας πρόσβασης σε τραπεζικό δανεισμό, και αναγκαστικά στρέφονται προς το ενοίκιο, αντιμετωπίζοντας έτσι όλες τις δυσκολίες που περιγράφηκαν.

Την ίδια στιγμή που η πρόσβαση στη στέγη και ιδιαίτερα η ενοικίαση κατοικίας στην Ελλάδα αντιμετωπίζει όλο και περισσότερες προκλήσεις, η ελληνική αγορά ακινήτων βιώνει τη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση δεκαετιών στο ιδιοκτησιακό της καθεστώς, με τα δεδομένα της αγοράς να αλλάζουν συλλήβδην την περίοδο που διανύουμε.

Μετά από δέκα χρόνια κρίσης και λιτότητας, οι ελληνικές επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά βρίσκονται αντιμέτωπα με ένα πολύ μεγάλο ποσοστό ιδιωτικού χρέους, το οποίο δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν. Όπως έγινε σε άλλες χώρες της Ευρώπης στο πλαίσιο των μνημονιακών δεσμεύσεων, στήθηκε και στην Ελλάδα μια δευτερογενής αγορά χρέους, στην οποία αγοράζονται και πωλούνται τα κόκκινα δάνεια επιχειρήσεων και νοικοκυριών, μαζί με τα ακίνητα που περιέχουν ως εξασφαλίσεις. Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι ότι δεκάδες χιλιάδες ακίνητα θα αλλάξουν χέρια και θα περιέλθουν στην ιδιοκτησία κυρίως θεσμικών επενδυτών και εταιρειών. Η διαδικασία αυτή προβλέπεται να επιταχυνθεί τα επόμενα χρόνια, ιδιαίτερα δεδομένης της κατάργησης προστασίας της πρώτης κατοικίας από την 1η Μαΐου 2020.

Το αποτέλεσμα αυτής της μεγάλης κλίμακας αναδιάθρωσης θα είναι μία σημαντική μεταβίβαση ιδιωτικής περιουσίας, η οποία θα αλλάξει όχι μόνο το ιδιοκτησιακό καθεστώς αλλά και τη χρήση των ακινήτων και των κατοικιών που θα μεταβιβαστούν. Όπως έγινε και σε άλλες χώρες που πέρασαν από μια παρόμοια διαδικασία, π.χ. στην Ιρλανδία και την Ισπανία, το αποτέλεσμα θα είναι ότι για πρώτη φορά στην Ελλάδα, ένα σημαντικό ποσοστό κατοικιών θα περάσει στην ιδιοκτησία εταιρικών ιδιοκτητών, οι οποίοι θα τα εκμισθώνουν σε ενδιαφερόμενους ενοικιαστές, μετατρέποντάς τα παράλληλα σε επενδυτικό προϊόν.  Δυστυχώς, η εμπειρία από τις χώρες όπου έχουν προηγηθεί παρόμοιες διαδικασίες τα προηγούμενα χρόνια δεν είναι καθόλου ενθαρρυντική, με εκατοντάδες χιλιάδες ενοικιαστές/ριες να αντιμετωπίζουν υπέρμετρα στεγαστικά βάρη και ενοίκια, καθώς και τον μόνιμο φόβο της έξωσης από τις κατοικίες τους.

Η εξάπλωση της πανδημίας φέρνει στο προσκήνιο αλλά και βαθαίνει τις στεγαστικές και κοινωνικές ανισότητες

Κι ενώ οι στεγαστικές προκλήσεις συνεχίζουν να διογκώνονται, η Ελλάδα αποτελεί σήμερα τη χώρα με την πιο ελλειμματική στεγαστική πολιτική σε όλη την Ευρώπη, με τα στοιχεία του οργανισμού ‘HousingEurope’ να είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικά. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα είναι μια από τις χώρες όπου δαπανώνται τα χαμηλότερα ποσά για στεγαστική πολιτική και στεγαστική πρόνοια (housingwelfare) στην Ευρώπη, ενώ είναι και η μοναδική χώρα με μηδενικό ποσοστό κοινωνικής κατοικίας από όλες τις χώρες του δείγματος (Περισσότερες πληροφορίες ΕΔΩ). Δεδομένης της ανυπαρξίας ενός τομέα κοινωνικής κατοικίας στην Ελλάδα, η κατάργηση του θεσμικού πλαισίου προστασίας της πρώτης κατοικίας, θα έχει ακόμα βαθύτερες επιπτώσεις για όσους/ες κινδυνεύουν να χάσουν την πρώτη κατοικία τους.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κατοικίας στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες χώρες της Ευρώπης, βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη στις περισσότερες χώρες του κόσμου η πανδημία του ιού Covid-19 η οποία θα έχει ανυπολόγιστες συνέπειες για τους πολίτες και θα πλήξει ιδιαίτερα τους εργαζόμενους σε κλάδους που συρρικνώνονται ή που διακόπτουν εντελώς τη λειτουργία τουςλόγω πανδημίας. Η δυνατότητα της τηλεργασίας είναι προνόμιοτο οποίο απολαμβάνουν πολύ συγκεκριμένες κατηγορίες εργαζομένων, ενώ οι πιο ευάλωτες ομάδες, όπως πολλοί/ές ανειδίκευτοι, χαμηλόμισθοι, ανασφάλιστοι και μετανάστες, δεν έχουν αυτήν τη δυνατότητα. Το γεγονός αυτό θα έχει τεράστιες επιπτώσεις και στην εξυπηρέτηση των στεγαστικών βαρών, με έναν μεγάλο αριθμό ενοικιαστών και δανειοληπτών να μην μπορούν να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους, και να κινδυνεύουν να βρεθούν έξω από τα σπίτια τους.

Ταυτόχρονα, υπάρχουν ακόμα πιο ευάλωτες ομάδες πληθυσμού που κινδυνεύουν υπέρμετρα από την πανδημία, όπως οι άστεγοι/ες, αλλά και ο πληθυσμός των μεταναστών/ριών και των ρομά, που συνωστίζονται σε καταυλισμούς, με ελάχιστες και κακοδιατηρημένες υποδομές υγιεινής.Στον καταυλισμό της Μόρια στο νησί της Λέσβου,όπου συνωστίζονται 20.000 άνθρωποι σε εγκαταστάσεις που προορίζονταν να φιλοξενήσουν 6.000 άτομα, υπάρχουν περιοχές στις οποίες 1300 άνθρωποι μοιράζονται μία βρύση με τρεχούμενο νερό,167 άτομα μία τουαλέτα, και 242 άτομα μία ντουζιέρα, σύμφωνα με πρόσφατο άρθρο του Guardian.

Είναι τουλάχιστον ειρωνικό ότι οι κυβερνήσεις των χωρών της Ευρώπης, μετά από χρόνια νεοφιλελεύθερης αναδιάρθρωσης κλάδων όπως της υγείας και της κατοικίας προς όφελος επενδυτικών κεφαλαίων και μεγάλων ιδιωτικών εταιρειών, αναγκάζονται σήμερα να προσφύγουν τόσο στο εθνικό σύστημα υγείας, όσο και στην ασφάλεια της κατοικίας, για να διαφυλάξουν τη δημόσια υγεία των πολιτών τους.Και είναι επίσης σίγουρο ότι τις χειρότερες συνέπειες από την πανδημία, θα τις υποστούν αυτοί που πλήττονται εδώ και χρόνια από τις παραπάνω πολιτικές επιλογές, δηλαδή οι άνθρωποι με το πιο ευάλωτο καθεστώς κατοικίας, καθώς και όσοι δεν έχουν καθόλου πρόσβαση σε ασφαλή στέγη.

Στην Ισπανία για παράδειγμα, οι οργανώσεις και οι σύλλογοι προστασίας των ενοικιαστών δέχονται ακριβώς αυτές τις μέρες εκατοντάδες e-mails καθημερινά, από απελπισμένους ενοικιαστές που έχουν χάσει δουλειές ή εισοδήματα και αδυνατούν να πληρώσουν τα ενοίκιά τους, κινδυνεύοντας να βρεθούν στο δρόμο από τη μια μέρα στην άλλη.

Η πανδημική κρίση ως κοσμοϊστορική συγκυρία αλλά και ευκαιρία

Τα γεγονότα που βιώνουμε σήμερα είναι κοσμοϊστορικής σημασίας και είναι δύσκολο να φανταστούμε τις συνέπειες και τις αλλαγές που θα επιφέρουν.Παρ’ όλα αυτά, μπορούμε να μην αφήσουμε τη σημερινή συγκυρία να ειδωθεί μονομερώς ως καταστροφή αλλά ως ευκαιρίαβαθύτερης κατανόησης των όσων συμβαίνουν γύρω μας, και αλλαγής. Η πανδημική κρίση φέρνει στο προσκήνιο πιο έντονα και πιο επίμονα από ποτέ, τις ανισότητες στην παροχή στέγης και τις στεγαστικές προκλήσεις που βιώνουμε σήμερα. Σε μια τέτοια συγκυρία, τα αιτήματα για την προστασία της κατοικίας ως αναγκαίο κοινωνικό αγαθό, αποκτούν ξανά ανανεωμένη σημασία και γίνονται ακόμα πιο επίκαιρα.

Σε πολλές χώρες του κόσμου, όπως στην Ισπανία και την Βρετανία, οι ενώσεις ενοικιαστών διεκδικούν σήμερα δυναμικά την προστασία των μελών τους, με αιτήματα προς τους δήμους και τις κυβερνήσεις τους, όπως: πάγωμα της καταβολής ενοικίων για τους εργαζόμενους/ες που πλήττονται από την πανδημία, παύση των πλειστηριασμών και των εξώσεων, και επιπλέον μέτρα προστασίας για τις πιο ευάλωτες ομάδες όπως άστεγους/ες και μετανάστες/ριες, ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια της στέγης για όλους τους κατοίκους, σε στιγμές που απειλείται η δημόσια υγεία και που υπάρχει επείγουσα ανάγκη για την τήρηση των συνθηκών υγιεινής από όλους/ες.

Ηδη σε ορισμένες χώρες της Ευρώπης έχουν ανακοινωθεί κάποια βασικά μέτρα προστασίας,όπως πάγωμα καταβολής ενοικίων και δόσεων στεγαστικών δανείων, απαγόρευση εξώσεων, μεταφορά αστέγων σε ξενοδοχεία. Στην Ελλάδα τα μέτρα που ανακοινώθηκαν για τη μείωση κατά 40% του ενοικίου κατοικίας για τους μήνες Μάρτιο και Απρίλιο ισχύουν μόνο για εργαζόμενους σε επιχειρήσεις που ανέστειλαν τη λειτουργία τους επίσημα με εντολή του κράτους, και άρα αφήνουν απ’ έξω έναν σημαντικό αριθμό πληττόμενων όπως εργαζόμενους σε επιχειρήσεις των οποίων η δραστηριότητα έχει μειωθεί κι έχουν αναστείλει μεμονωμένες συμβάσεις εργασίας, ελεύθερους επαγγελματίες, ανθρώπους που νοσούν από τον ιό και ανέργους που για αρκετούς μήνες δεν θα μπορούν να αναζητήσουν εργασία.

Πιο γενικευμένα μέτρα και ανεξαρτήτως της πανδημικής κρίσης επίσης απαιτούνται για την επαναφορά και ενδυνάμωση της προστασίας πρώτης κατοικίας από πλειστηριασμούς, καθώς και για την προστασία ενοικιαστών που έχουν ή ενδέχεται μελλοντικά να έχουν ιδιοκτήτες που είναι fundsή επενδυτικές εταιρείες, οι οποίες μάλιστα κερδοσκοπούν από αυτές τις κατοικίες. Μέτρα όπως το τελευταίο έχουν πρόσφατα υιοθετηθεί στην Ισπανία, μια από τις πιο βαριά πληττόμενες χώρες της Ευρώπης από εξώσεις ενοικιαστών/ριών.

Παρ’ όλο που τα παραπάνω μέτρα είναι αναγκαίο και επείγον να ληφθούν, ειδικά σε μια συγκυρία όπως η σημερινή, παράλληλα η ένταση και έκταση της πανδημικής κρίσης αναδεικνύουν ότι όσα μέτρα προστασίας και να υιοθετηθούν, αντιμετωπίζουν το πρόβλημα αποσπασματικά και για συγκεκριμένο μόνο χρονικό διάστημα, χωρίς να αγγίζουν τις βαθύτερες και δομικές αιτίες του προβλήματος. Μια τόσο βαθιά και παρατεταμένη κρίση με προεκτάσεις σε τόσα πολλά επίπεδα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί απλώς με μέτρα προστασίας των πληττόμενων, αλλά απαιτεί αλλαγές που φθάνουν στη ρίζα του στεγαστικού προβλήματος, με αναθεώρηση των σχέσεων ιδιοκτησίας και νέα μοντέλα κοινωνικής και συλλογικής κατοικίας.

Το πιο σημαντικό ενδεχομένως που μας μαθαίνει η συγκυρία που διανύουμε είναι ότι η πρόσβαση σε ασφαλή και προσιτή κατοικία αποτελεί ανθρώπινο κοινωνικό δικαίωμα και δεν μπορεί να περιστέλλεται ή να τίθεται υπό αμφισβήτηση από παίκτες και μηχανισμούς της αγοράς που επιδιώκουν τη χρησιμοποίησή της ως προϊόν κερδοσκοπίας. Και παρ’ ότι η πρόσβαση σε ασφαλή στέγη αποκτά επείγουσα και εξαιρετική σημασία εν μέσω πανδημίας, το ίδιο το επείγον της συγκυρίας,μας προσκαλεί να συνειδητοποιήσουμε την οικουμενικότητα αυτού του δικαιώματος, την αλληλοσύνδεση της διασφάλισής του με την υγεία και τη συνολική ευημερία, και τελικά την επανεφεύρεσή του σε επίπεδο έμπρακτης υλοποίησης.Είναι σημαντικό και στην Ελλάδα, οι συλλογικότητες και οι άνθρωποι που πλήττονται περισσότερο από τη στεγαστική κρίση να διεκδικήσουν την κοινωνική πρόσβαση στην κατοικία, με ανανεωμένα αιτήματα και διεκδικήσεις,μέσα από την ανταλλαγή εμπειριών μεάλλες χώρες της Ευρώπης που πλήττονται από αντίστοιχα προβλήματα.

* Μεταδιδακτορική ερευνήτρια Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης. Διεξάγει συγκριτική μελέτη για τις σχέσεις ιδιοκτησίας και τις στεγαστικές προκλήσεις σε 5 χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Το «κανονικό» και το «φυσιολογικό»
Οταν κατακάτσει η σκόνη από την υγειονομική κρίση, είναι σίγουρο ότι θα εμφανιστεί ένα άλλο «φυσιολογικό» το ίδιο επώδυνο με το προηγούμενο και γι’ αυτό οι κυρίαρχες ελίτ αποφεύγουν να το περιγράψουν. Ο...
Το «κανονικό» και το «φυσιολογικό»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η μέθοδος του ευρήματος του Μνημονίου
Κατά τη διάρκεια του δίμηνου –λόγω κορονοϊού– υποχρεωτικού εγκλεισμού στο σπίτι, ερευνώντας τις ψηφιοποιημένες από τη Βουλή των Ελλήνων εφημερίδες των δύο περασμένων αιώνων, πρόσεξα το παρακάτω ανυπόγραφο...
Η μέθοδος του ευρήματος του Μνημονίου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο... όμηρος της διπλανής πόρτας
Η λέξη «κρίσις» είναι από τις πλέον οικείες στις επιστήμες. Η φιλοσοφία, η ιατρική, η νομική και η οικονομική επιστήμη τη χρησιμοποιούν για να...
Ο... όμηρος της διπλανής πόρτας
ΑΠΟΨΕΙΣ
• Ω, αιώνια νύχτα, πότε θα τελειώσεις; • Σύντομα, σύντομα ή ποτέ
Οσους αποδιοπομπαίους τράγους και να βρούμε, όσους βαρβάρους και να στιγματίσουμε, δεν αλλάζει το γεγονός ότι το τέλος του πραγματισμού, όπως το ξέραμε, έρχεται.
• Ω, αιώνια νύχτα, πότε θα τελειώσεις; • Σύντομα, σύντομα ή ποτέ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θα κληθούν να ανταποκριθούν «απροπόνητοι»
Δεν μπορεί κάποιος να παραγνωρίζει πως η εξουσία θα πατήσει πάνω στην κρίση για να εξυπηρετήσει τα δικά της συμφέροντα, για να εδραιώσει τους όρους που θα της επιτρέψουν στο μέλλον να διευθετήσει τις διάφορες...
Θα κληθούν να ανταποκριθούν «απροπόνητοι»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας