Το δεύτερο θύμα του ιού

Μια καταστροφική φωτιά θερίζει, αφήνοντας πίσω της γυμνά τοπία. Γυμνά από καθετί που ορίζεται ως ανθρώπινο, αυτά που ο άνθρωπος με αγώνες κατέκτησε. Η αξία της ανθρώπινης ζωής δεν ήταν πάντοτε κατοχυρωμένη, αλλά κερδήθηκε.

Και τώρα με νεομαλθουσιανές πολιτικές «της αγέλης» μάς την παίρνουν από τα χέρια μας. Η υγεία ως προστασία αυτής της αξίας και ως δημόσιο αγαθό βρίσκεται σε κίνδυνο. Η καταστροφή που άρχισε από τις προηγούμενες πολιτικές δεν μπορεί να αποφευχθεί με τις προσωπικές θυσίες του ιατρικού προσωπικού και τα ψεύδη ότι «τώρα μάθαμε και θα το στηρίξουμε το σύστημα» έχουν «κοντά ποδάρια» και οι μαθητευόμενοι διάδοχοι του Φρίντμαν θα επιφέρουν το επόμενο χτύπημά τους.

Το δεύτερο θύμα της πανδημίας είναι η ποιότητα της ανθρώπινης ζωής ως δημόσιου αγαθού και αυτό περνά μέσα από την παιδαγωγική διαδικασία. Αν ο άνισος αγώνας για το πρώτο δίνεται ακόμα στις εντατικές, το δεύτερο θύμα είναι ήδη σε κώμα. Δεν είναι μόνο η κυριαρχία των προκαταλήψεων, στερεοτύπων, θεωριών συνωμοσίας που επικρατούν σε ευρύτατους πληθυσμούς, εκεί που θα έπρεπε να υπάρχει ο λογισμός.

Δεν είναι μόνο ότι η πίστη (στο υπερβατικό, το τυχαίο, τη «μαύρη μας τη μοίρα») δεν θέλει την έρευνα. Και όταν αυτή υπάρχει και διαψεύδει, γίνεται στην καλύτερη περίπτωση εφήμερη και γρήγορα ξεχασμένη. Είναι κυρίως ότι οι μικρές κοινότητες, που πάντοτε είχαν μάθει να αντιστέκονται με όπλο την κριτική, έχουν αφομοιωθεί, προσαρμοστεί στη δυστοπία.

Αρκεί μια επίκληση στην «έκτακτη ανάγκη» και αμέσως χωρίς κριτική αποδέχεσαι ευέλικτα ωράρια και παραπάνω ώρες εργασίας αντί να διεκδικείς προσλήψεις, ατομική ευθύνη (λες και υπάρχει άτομο εκτός κοινωνίας) αντί συλλογικότητας, απομόνωση αντί για διάλογο, νομιμοποίηση, αναπαραγωγή και δημιουργία νέων διακρίσεων αντί για προτάσεις κοινωνικής αλλαγής.

Μην ασκείς κριτική στο κράτος, μην τολμάς να συγκρίνεις πολιτικές που δίνονται ως απαντήσεις παγκόσμια αυτή τη στιγμή για να συμπεράνεις ότι στην Ελλάδα και την Ε.Ε. παράγονται «απαντήσεις» στην πανδημία, που όχι σε κράτος πρόνοιας δεν μοιάζουν αλλά σε συνέχιση (με ψευδεπίγραφα επικαλύμματα) του σημερινού αδιεξόδου, θα σε βγάλουν τρελό τα ΜΜΕ.

Μην ασκείς κριτική σε θεσμούς και κυρίαρχες έννοιες, σε μεθόδους και τεχνικές, μην είσαι «ξεπερασμένος». Μη μελετάς, μη διαβάζεις, μην κρίνεις, απλά διαχειρίσου. Με μεγάλη επιτυχία το «DNA των ελληνικών Πανεπιστημίων» αλλάζει και συνάδελφοί μου –πειθαρχημένα σώματα πια- λειτουργούν ως «μαριονέτες» στην αναδυόμενη σφαίρα του νέου καταστροφικού καπιταλισμού, όπου η εκπαίδευση (όπως και η υγεία, το περιβάλλον και κάθε δημόσιο αγαθό) είναι απλώς μια αυτοαναφορική μορφή πραγμοποιημένης κατανάλωσης.

Ελπίζω να είναι απλώς ένα κακό όνειρο αυτό που βλέπω και οσμίζομαι, αλλά η μυρωδιά από τη σήψη του τρίτου θύματος -που ήδη εδώ και χρόνια έχει πεθάνει- της ενημέρωσης, φοβάμαι ότι δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες.

* καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου, περιφερειακός σύμβουλος Βορείου Αιγαίου