Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μετα-αλήθειες
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μετα-αλήθειες

  • A-
  • A+

Ο όρος «μετα-αλήθεια» έχει αρχίσει να διαβάζεται (π.χ. στα βιβλία του Harari) και να ακούγεται συχνά. Αναφέρεται σε «βεβαιότητες» που σχηματίζονται χωρίς καμιά εμπειρική βάση, χωρίς γείωση και αιτιακές διαδρομές. Που όμως γίνονται αναμφίβολες, θέσφατα! Ούτε καν οι αλγόριθμοι αντιδρούν, αφού προσηλώνονται στο αθρόο της αναπαραγόμενης «είδησης».

Ξεκινήσαμε από μακριά. Στο παρελθόν είχαμε τα νοήματα να ορίζονται μόνο θεόθεν. Στη συνέχεια, στη νεωτερική εποχή, η αμφισβήτηση της εμπειρίας εξόρμησε και πάλι από χώρους της φιλοσοφίας και της επιστήμης ως σχετικότητα ή ως λογική προτεραιότητα των κανόνων. Τώρα με επιταχυνόμενους ρυθμούς περνάμε στην κυριαρχία των αλγόριθμων και της επικοινωνιακής καταιγίδας. Τι είπαν οι προστατευόμενοι μάρτυρες; Ελάχιστοι αρμόδιοι με αυστηρή υποχρέωση εχεμύθειας άκουσαν. Κι όμως οι τίτλοι της ειδησεογραφίας (ιδίως αυτοί) «αποκαλύπτουν» με πανηγυρική βεβαιότητα: «Ναι, ο “Μάξιμος Σαράφης” επιβεβαίωσε πλήρως την αρχική του κατάθεση». «Οχι, ο Μάξιμος Σαράφης τα γύρισε τελείως».

Πολύ γνωστό το φαινόμενο. Προ μηνών πολυάριθμα τα δείγματα: ο τάδε αποφυλακίστηκε με τον «νόμο Παρασκευόπουλου» και εγκλημάτησε. Τεκμηριωμένη η είδηση; Οχι, το ποινικό μητρώο είναι απόρρητο. Στις πλείστες περιπτώσεις προέκυπτε ότι η απόλυση θα επερχόταν ούτως ή άλλως και με την προγενέστερη νομοθεσία (ο συγκεκριμένος αποσυμφορητικός νόμος αφορούσε πρόσκαιρες, όχι ισόβιες ποινές). Σε άλλες ότι η μείωση οφειλόταν σε έφεση. Ακόμη κι αν υπήρχε μείωση διάρκειας της ποινής, αυτή δεν μπορούσε να αποτελεί αίτιο, αφού τα ποσοστά των υποτροπών -έτσι κι αλλιώς σημαντικά- αυξάνονται όσο ο εγκλεισμός και η αποκοπή από την κοινωνία μακραίνουν.

Τι συνέβαινε λοιπόν; Ανασύρω από τη μνήμη: σε μια διαδικτυακή εφημερίδα δημοσιευόταν η σχετική «είδηση». Αναφερόταν συνήθως σε ανώνυμες αστυνομικές πηγές. Μέσα σε μία ώρα ο κραυγαλέος τίτλος είχε αντιγραφεί copy-paste σε δέκα άλλες πρόθυμες. Σε μία ώρα ακόμα η διάδοση είχε επεκταθεί και σε άλλες «φιλικές» σελίδες. Στην τρίτη συνεχιζόταν η αναπαραγωγή από καλόπιστους αντιγραφείς. Και μετά την τρίτη ώρα η διάψευση ήταν αδύνατη, ό,τι κι αν έγραφε π.χ. η «Εφ.Συν.», όσα διαφορετικά δεδομένα κι αν εμφανίζονταν.

Κάτι ανάλογο είχε παρατηρηθεί και με το «πόρισμα Γαβρόγλου» για το πανεπιστημιακό άσυλο. Οι «ειδήσεις» για το περιεχόμενό του ήταν τελείως αντιφατικές: αναφέρονταν είτε σε πρόταση για πλήρη εγκατάλειψη του πανεπιστημιακού χώρου στο έγκλημα, είτε άρδην αντιθέτως σε πρόταση κατάργησης του ασύλου και αστυνομικής ασυδοσίας. Ο αναγνώστης, αν είχε χρόνο και πρόσεχε, καταλάβαινε ότι οι συντάκτες δεν είχαν διαβάσει το κείμενο. Καθόλου.

Αυτή είναι η «μετα-αλήθεια»: προκύπτει με μηχανικές αναπαραγωγές και με παράπλευρες οριζόντιες διασταυρώσεις σε συστημικά δίκτυα, χωρίς καμιά εμπειρική βάση. Η ματιά, το άκουσμα της φωνής, οι μυρωδιές της φύσης, το άγγιγμα στα πράγματα γίνονται επαναστατικά και σταδιακά εξορίζονται από τον χώρο της αλήθειας.

* ομ. καθηγητής  ΑΠΘ, πρ. υπ. Δικαιοσύνης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Fake ειδήσεις, fake χωριά Ποτέμκιν
Στην πολιτική, αλλά και στην οικονομία, όταν λέμε για ένα χωριό Ποτέμκιν εννοούμε μια πραγματική ή συμβολική κατασκευή, που έχει μοναδικό στόχο να δημιουργήσει στους κατοίκους μιας χώρας, όπου τα πράγματα...
Fake ειδήσεις, fake χωριά Ποτέμκιν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για τον έλεγχο (και την κυριαρχία) της αφήγησης
Το πρόβλημα με τον έλεγχο και την κυριαρχία της αφήγησης εστιάζεται στο ότι η προηγούμενη αφήγηση χρειάζεται να «πιαστεί» από κάπου, ενώ στην επόμενη φάση και συγκυρία αυτό το «κάπου» δεν υφίσταται.
Για τον έλεγχο (και την κυριαρχία) της αφήγησης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ευφυή περιβάλλοντα πολιτικής επικοινωνίας
Οι πολιτικοί εκφραστές επενδύουν συστηματικά στις ψηφιακές πλατφόρμες, επιζητώντας την αμεσότερη/αποτελεσματικότερη επικοινωνία με τους πολίτες.
Ευφυή περιβάλλοντα πολιτικής επικοινωνίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Θουκυδίδης και η «Δημοκρατία» της ψηφιακής εποχής
Η παγκόσμια ιστορία είναι γεμάτη από περιπτώσεις που ο φόβος και η απόγνωση αλλάζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά και επηρεάζουν τον άνθρωπο με τέτοιο τρόπο ώστε να αδιαφορεί για το δέον και το πρέπον.
Ο Θουκυδίδης και η «Δημοκρατία» της ψηφιακής εποχής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναζητείται λύση
Προσπαθώ μέρες τώρα να βγάλω άκρη με ποσά που ο ΕΦΚΑ με έχει χρεώσει, αλλά παραμένουν ανείσπρακτα. Μετά από δεκάδες τηλέφωνα στον ΕΦΚΑ και αποστολή του αιτήματος μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, είμαστε πάλι...
Αναζητείται λύση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας